Кіріспе

Laridae туысына жататын теңіз құсы. Үлкен тоқылды қанаты (Thalasseus bergii), сондай-ақ тоқылды қанаты немесе жылдам қанаты деп те аталады, бұл қанаты Laridae туысына жататын, тропикалық және субтропикалық Ескі әлемнің жағалаулары мен аралдарында тығыз колонияларда көбейетін қанатты. Оның бес түрі Оңтүстік Африкадан бастап Үнді мұхиты айналасындағы Тынық мұхитының ортасына және Австралияға дейінгі аймақта көбейеді, барлық популяциялар көбейгеннен кейін көбею аймағынан кеңінен таралады. Бұл ірі қанатты патшалық және кіші тоқылды қанаттарға жақын, бірақ оның мөлшері мен тұмсығының түсімен ерекшеленеді. Үлкен тоқылды қанатының үстіңгі бөлігі сұр, астыңғы бөлігі ақ, тұмсығы сары, ал қыста қайта тартылатын қара түсті қауырсыны бар. Оның жас балапандары ерекше көрінеді, күшті өрнектелген сұр, қоңыр және ақ түсті қауырсындарымен, ұшқаннан кейін бірнеше ай бойы ата-аналарынан тамақтанады. Thalasseus туысына жататын барлық түрлер сияқты, үлкен тоқылды қанаты балық аулау үшін суға сүңгіп кіреді, әдетте теңіз ортасында; еркек құдалану рәсімі ретінде ұрғашыға балық ұсынады. Бұл - бейімделетін түр, ол балық аулау кемелерін ұстап, төбелерде, тұзды далаларда және кәріздік тазарту станцияларында сияқты ерекше ұялар салуға үйренген. Оның жұмыртқалары мен жас балықтарын қара баз және ибистер жейді, ал балық аулау, ату және жұмыртқа жинау сияқты адамдардың әрекеттері жергілікті популяцияның азаюына әкелді. Бұл құстың жалпы саны 500 000-нан асатын тұрақты популяциясы бар, сондықтан оны қорғау бойынша ешқандай мәселе жоқ.

Өсіру

Үлкен қыртысты терн колониялар құрып көбейеді, көбінесе басқа теңіз құстарымен бірге. Ол моногамды, жұптық байланысы жыл бойы сақталады, кейде бірнеше көбейту маусымында да жалғасады. Колонияның мөлшері пелагикалық балықтардың көптігіне байланысты. Бұл терн ұялайтын жерге адалдық танытпайды, жыл сайын ұя орнын жиі өзгертеді.

Еркек үлкен қыртысты терн ұя салуға дайындық ретінде колонияның кішкентай бөлігін иеленеді және бастапқыда өз аумағына кіретін кез келген тернге шабады. Егер кіргені басқа еркек болса, ол да соққыға жауап береді және әдетте иесі оны күшпен ығыстырып шығарады. Ұяға кірген ұрғаш еркектің агрессиясына пассивті түрде жауап береді, бұл оған оның жынысын тануға және бас көтеру, иілу сияқты мінез-құлық арқылы жұп құруды бастауға мүмкіндік береді; бұл мінез-құлық ұялау кезінде жұп арасындағы байланысты нығайту үшін жиі қайталанады. Терндер сонымен қатар құдалық ритуалының бөлігі ретінде балықты пайдаланады. Бір құс балықты тұмсығында ұстап, колонияның айналасында ұшып, қатты дауыстайды; оның серігі де ұшып келуі мүмкін, бірақ ақырында жұп табысып, сыйлық алмасады. Ұя құмдағы ашық, тегіс немесе кейде еңіс жердегі шағын ойыс болады. Ол көбінесе қапталсыз болады, бірақ кейде тастар немесе каракыттың сүйектері де кездеседі. Бір немесе кейде екі жұмыртқаны екі ата-анасы 25-30 күнге күтеді. Жұмыртқа салу көбейту колониясының ішінде, әсіресе кіші колонияларда синхронды түрде жүзеге асырылады. Ата-аналар өз жұмыртқаларын немесе жаңадан туған балапандарын тани алмайды, бірақ екі күндікке толған балапандарын ұядан шыға бастамас бұрын ажырата алады. Ақшыл түсті, қара дақтармен өрнектелген, жас балапандар екі ата-анасымен бірге күтіледі және тамақтандырылады, бірақ есейген кезде балабақшаларда жиналуы мүмкін. Жас терндер 38-40 күннен кейін ұшып кетеді, бірақ колониядан кеткеннен кейін шамамен төрт айға дейін ата-анасына тәуелді болып қалады. Оңтүстік Африкада бұл түр ғимараттардың шатырларында көбейе алады, кейде Хартлаубтың шаянымен бірге, ол да осы түрдің әдеттегі ұялайтын жерлерін бөліседі. 2000 жылы бұл түрдің 7,5% шатырларда көбейді. Сонымен қатар, тұзды көлдердегі және кәріздік тазарту станцияларындағы жасанды аралдар да осы бейімделгіш теңіз құсымен мекенделді. Шеткерлеуде орналасқан, салыстырмалы түрде көп ұялары бар кіші колониялар жыртқыштардың шабуылына көбірек ұшырайды.

Тамақтандыру

Балық – үлкен қыртысты терннің негізгі тағамы, ол барлық жемнің шамамен 90% құрайды, ал қалғаны басқаяқтылар, қабықтылылар және жәндіктерден тұрады. Үлкен қыртысты терн көбінесе теңізде, 500 метрге дейін суға сүңгіп түсіп немесе беттен суға шомылып тамақтанады, ал тағам әдетте ауада жұтылады. Құстар көбейту маусымында құрлықтан 100 шақырымға дейін азық іздеуге ұшып шығады. Жемнің мөлшері ұзындығы бойынша әртүрлі, ал салмағы 100 граммға дейін жетеді. Анчоус және сардина сияқты үйірлі пелагикалық балықтар – бұл әдеттегі жем.

Терннің көздерінің торлы қабатында қызыл май тамшылары болады. Бұл контрасты жақсартады және қашықтықты, әсіресе тұманды ауа райында анық көруге мүмкіндік береді. Әсіресе су мен ауа арасында көретін құстар, мысалы, терн мен шағалалар, басқа құс түрлеріне қарағанда конус май тамшыларында күштірек боялған каротиноидты пигменттері болады. Көру қабілетінің жақсаруы тернге балық үйірін табуға көмектеседі, бірақ олар балықтардың жейтін фитопланктонын көріп отыр ма, әлде басқа терндердің тамақ үшін суға түсіп жатқанын бақылап отыр ма, әлі белгісіз. Терннің көзі ультракөк сәулеге аса сезімтал емес, бұл құрлықта тамақтанатын шағалалар сияқты жануарларға көбірек сәйкес келетін бейімделу.

Мәртебе

Үлкен қыртысты терннің таралу ареалы кең, шамамен 1–10 миллион шаршы километрді (0.4–3.8 миллион шаршы миль) құрайды. Популяциясы нақты сандық көрсеткімен анықталмаған, бірақ ол IUCN Қызыл тізімінің мөлшері бойынша критерийлерге (10 000-нан кем ересек жекелеген түрлер) немесе популяцияның төмендеу критерийіне (он жыл ішінде немесе үш буын аралығында 30%-дан астам төмендеу) жақындамайды деп саналады. Осы себептерге байланысты, түрдің жағдайы әлемдік деңгейде ең аз қызығушылық тудыратын түр ретінде бағаланады. Келісімге қатысушы тараптар егжей-тегжейлі іс-қимыл жоспарында сипатталған түрлі сақтау стратегияларын жүзеге асыруға міндетті. Жоспар түрлер мен олардың мекендеу орындарын қорғау, адам қызметін басқару, зерттеулер жүргізу, білім беру және іске асыру сияқты маңызды мәселелерді шешуге бағытталған.