Солтүстік Америка мен Батыс Еуропаның су құсы

Кіріспе

Солтүстік Америка мен Батыс Еуропаға тән тұщы су құсы

| синонимдері = *Colymbus immer
Colymbus glacialis
| синонимдерінің сілтемесі = Бұл – Gavia туысын құрайтын бес түрдің бірі, Gaviidae тұқымының және Gaviiformes қатарының жалғыз туысы. Оның ең жақын туысы – басқа да ірі қара бас құс, сары немесе ақ мойынды су құсы (Gavia adamsii). Жалпы лоонның ешқандай танылған қосалқы түрі жоқ. Даниялық зоолог және минералог Мортен Тран Брүнних 1764 жылы лоонды алғаш рет «Colymbus immer» деп атап, «Ornithologia Borealis» еңбегінде сипаттады. Бұрынғы Colymbus туысы гребень тәрізділерді де, лоондарды да қамтыды және 1956 жылға дейін қолданыста болды, онда Халықаралық зоологиялық номенклатура комиссиясы Colymbus атауын одан әрі қолдануға жарамсыз деп жариялап, 1788 жылы Иоганн Рейнхольд Форстер жасаған Gavia атауын лоондардың жарамды туыс атауы ретінде белгіледі. Қазіргі Gavia туысының атауы – латын тіліндегі белгісіз теңіз құсының атауы, ал «immer» сөзі норвегиялық құс атауынан алынған, қазіргі исланд тіліндегі «himbrimi» сөзіне ұқсас. Бұл сөз швед тіліндегі «immer» және «emmer» сөздерімен байланысты болуы мүмкін: оттың күлі (құстың қара қауырсынына сілтеме); немесе латын тіліндегі «immergo» (батыру) және «immersus» (суға батырылған) сөздерімен байланысты болуы мүмкін. Еуропалық «diver» (суға түсуші) атауы құстың суға сүңгіп балық аулау әдетінен туындаған. Солтүстік Америкада «loon» атауы алғаш рет 1634 жылы Уильям Вудтың (1580–1639) «New England Prospect» кітабында тіркелген: «Луун – корморан сияқты жаман пішіндес». Ол ежелгі скандинав тіліндегі «lómr» сөзінен шыққан болуы мүмкін, қазіргі швед және дания тілдеріндегі «lom» сөзі сияқты, бұл әр жағдайда ерекше дауыс беруге сілтеме жасайды. Плиоцен кезеңінен көптеген лоон түрлерінің қазба қалдықтары белгілі, ал Калифорния мен Флориданың плейстоцен кезеңінен алынған үлгілер жалпы лоонның палеосубтипін көрсетеді.

Сипаттама

Ересек қарапайым лоунның ұзындығы мен қанаттарының қашықтығы сары мойынды лоуннан сәл кішірек болуы мүмкін. Өлшемдері аймақтық тұрғыдан, әсіресе дене массасы бойынша әртүрлі болады. Орталық Канаданың төменгі бөлігінен және Ұлы көлдерден шыққан лоундар ең кішкентай денелі болып келеді, ал батыс құстары олармен шамалас немесе сәл ірілеу, ал шығысқа қарай көбейетін лоундар айтарлықтай үлкендей көрінеді. Сонымен қатар, кейбір популяцияларда еркектердің салмағы әйелдерге қарағанда шамамен 27%-ға дейін артық болуы мүмкін. Мейн штатында көбейетін лоундардың әйелдерінің орташа салмағы, ал еркектердің салмағы сары мойынды лоунға шамалас, бірақ сары мойынды лоун сызықтық өлшемдері (әсіресе, тұмсығының ұзындығы) бойынша Мейн лоундарынан ірілеу. Ал Аляска шығанағында екі жыныстың да ересектердің орташа салмағы шамамен тең. Ересек лоундардың көбейіс түсі – жасыл, күлгіш немесе көкшіл жылтырмен жаралған кең қара бас және мойын. Жоғарғы мойнында сегізден онға дейін қысқа жолақтары бар екі ақ шеңбер және мойынның бүйірінде үлкен сопақша пішіндес ақ, параллель сызықтардан тұратын айқын жағасы бар. Көптеген ұшқыш құстардың сүйектері ауамен толтырылып, пневматизацияланған (бос қуыстарға ие, бұл қаңқаны жеңілдетеді) сияқты, лоундардың сүйектері ауырлау болып келеді, бірақ суға сүңгуге көмектеседі. Басы, мойны және жоғарғы денесі қара сұрдан қараға дейін, ал мойны, жағасы және астыңғы бөлігі ақ.

Геномдық

Жене тізбесін анықтау технологиясының жетілдірілуімен қара шағаланың геномдық жобасы құрастырылып, кем дегенде 14 169 қара шағала гені анықталды. Тауықтың гендерінің 80,7%-ы қара шағала геномында табылды. Тераң суға шомылу мен ұзақ қашықтыққа әуемен ұшудың физиологиялық салдары қара шағаланың эволюциясына зор әсер еткен. Көптеген анықталған гендер 90 миллион жыл бұрын қара шағала мен тауықтардың эволюциялық тармағы бөлінгеннен бері таңдауға ұшыраған кандидат гендер болып саналады. Осы кандидат гендер гемоглобиннің оттегімен байланысу қабілетімен, ерітінділер алмасуымен, иммуноглобулиннің иммундық қорғанысқа қатысты функциясымен, жүйке жүйесінің дамуымен, ДНҚ метаболизмімен байланысты молекулалық жолдармен және G рецептор жолдарымен байланысты деп есептеледі, бұл жағдайда көздің аз жарықта көру қабілетіне әсер етуі мүмкін. Мысалы, SLC48A және SLC20A1 гендері Гавия туысының гомеостазды сақтау үшін кандидат гендері болып табылады, себебі олар иондық және pH тепе-теңдігін сақтауда рөл атқаруы мүмкін.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Жалпы лоун негізінен Жақын Арктикада қоныстанады, 48° солтүстік ендіктен Солтүстік поляр шеңберіне дейін, жергілікті түрде оңтүстікке қарай 40° солтүстік ендікке және солтүстікке қарай 78° солтүстік ендікке дейін көбейеді. Жылы беттік сулары бар терең көлдер, салыстырмалы түрде төмен биологиялық өнімділік және балықтарды анық көруге болатын төменгі тұмандылық – лоундардың жас өсіруде сәтті болуына ықпал ететін орталар. Хищниктерден қорғану үшін жалпы лоундар аралдар мен шығанақтары бар көлдерді ұнатады. Олар Арктика жағалауында сирек кездеседі. Олар өте жоғары көшіп-қону тұрақтылығын көрсетеді. Кейбір жалпы лоундар жыл бойы Исландияда қалады, бірақ көпшілігі көшіп жүреді. Солтүстік Америкада олар қыста негізінен Атлант мұхитының солтүстігі және Тынық мұхитының солтүстік-шығысындағы жағалауларда болады, көбі көшіп бара жатқанда Ұлы көлдерде тоқтайды. Қыста оларды Солтүстік Америка жағалауында Баха-Калифорния, Сонора, солтүстік Синалоа, оңтүстік Техас және сирек кездесетін солтүстік Тамаулипасқа дейін оңтүстікке қарай көруге болады. Қыстау орындарының тұрақтылығы толыққанды белгілі болмаса да, жыл сайын ересек лоундар Тынық мұхитында (Морро шығанағы), Мексика шығанағында (Баратариа шығанағы), Атлант мұхитында (Мэриленд және Массачусетс) және Патерос су қоймасындағы бірдей қыстау орындарына оралатыны байқалады. Мексиканың ішкі аймақтарында, Сан-Луис-Потоси және Коахуила штаттарында, сондай-ақ оңтүстіктегі Чиапас және Оахака штаттарында кездейсоқ шатасқандар тіркелген. Олар Жапонияның солтүстігінде және Солтүстік-Батыс Тынық мұхитындағы Командор аралдарында, сондай-ақ Вест-Индиядағы Кубада кездейсоқ кездеседі. Ірі, торлы аяқтарының арқасында жалпы лоун су астында тиімді түрде аң аулаушы және шебер суға түсуші. Ұшуға қадам басу үшін оған ұзақ қашықтыққа жүгіру қажет, ал құрлықта ол денесімен сырғанап, аяқтарымен итеріледі. Құрлықтағы оның қимылсыздығының себебі – аяқтарының денесінің артқы бөлігіне орналасуы; жамбас бұлшықтары жақсы дамыған, жүзуге өте қолайлы, бірақ жүруге қолайсыз. Суға қонғанда, ол аяқтарымен тежеудің орнына, жылдамдығын төмендету үшін денесімен сырғанап жүреді, себебі олар тым артқа орналасқан. Жалпы лоун жақсы жүзеді және суға секіреді, көшіп-қону кезінде жүздеген шақырымға ұша алады. Ұшқанда мойнын созып ұшады, көбінесе ұшқан лоунды анықтауға көмектесетін ерекше дірілдеу дыбысын шығарады. Оның ұшу жылдамдығы көшіп-қону кезінде шамамен сондай болады.

Common loons are mainly Nearctic, and breed from 48° N to the Arctic Circle, locally south to 40° N and north to 78° N. Deep lakes with warm surface waters, relatively low biological productivity and low turbidity where their fish prey are easy to see are habitats where breeding loons are more successful in raising young. For protection from predators, common loons favour lakes with islands and coves. They are rare visitors to the Arctic coast. They are known to exhibit high breeding site fidelity. Some common loons remain in Iceland year round, although most migrate. In North America, they winter mainly along north Atlantic and north east Pacific coasts, many stopping off on the Great Lakes during their migration. In winter they can be seen on North America coasts as far south as Baja California, Sonora, northern Sinaloa, southern Texas, and rarely northern Tamaulipas. Although wintering site fidelity is not well known, annually, adults are observed to return to the same wintering locations in the Pacific Ocean (Morro Bay), the Gulf of Mexico (Barataria Bay), the Atlantic Ocean (Maryland and Massachusetts), and the reservoir Lake Pateros. Occasional vagrants are recorded inland in Mexico, in San Luis Potosí and Coahuila, as well as in Chiapas and Oaxaca in the south. They are accidental in northern Japan and the Commander Islands in northwestern Pacific, and Cuba in the West Indies. With its large webbed feet, the common loon is an efficient underwater pursuit predator and adroit diver. It needs a long run up distance to gain momentum for flight take off and is ungainly on land, sliding on its belly and pushing itself forward with its legs. Its clumsiness on land is due to the legs being positioned at the rear of its body; the pelvic muscles are well developed, ideal for swimming but not well suited for walking. When it lands on water, it skims along on its belly to slow down, rather than braking with its feet, as they are set too far back. The common loon swims and dives well, and flies competently for hundreds of kilometres in migration. It flies with its neck outstretched, usually calling a particular tremolo that can be used to identify a flying loon. Its flying speed is as much as during migration.

Тамақтандыру

Балық қарапайым лоунның рационының шамамен 80% құрайды. Ол 1,5 метрге дейін ұзындығы бар балықтарды аулайды, оның ішінде кішкентай балықтар, сосакилер, шортанды көлеңке, рок-бас, алевиф, солтүстік шыбық, ақ балық, саугер, қоңыр бұқа балығы, құмшекер, бурбот, вальлей, көкқұйрық, ақ крепи, қара крепи, жаңбырлы смитт және килифиш. Жастар әдетте кішкентай балықтарды жейді, кейде жәндіктер мен жасыл өсімдіктердің қалдықтарын да қоректендіреді. Аталық және аналық лоундар бір жұп болып, көбейетін кезеңде бірге қалады, өздерінің ұрпақтарын өсіреді, әр көктемде қайта қосылады және көп жыл бойы жұптасып көбейе береді. Бірақ, егер бір жынысты құс екінші құсты өлтірсе немесе аумағынан қуса, қалған құс тез арада осы құспен жұп болады. (Сондықтан көптеген ересек лоундар өмірінде екі немесе одан да көп жұптасқан.) Әдетте, қуылғандар жас еркек және әйелдер (5-9 жас), ал қуылған ересектер көбінесе 15 және одан үлкен жастағы болады. Жұптар қыста бірге болмайды. Жұптасу жағада, көбінесе ұя орнында жүреді және жұмыртқа салынғанға дейін күн сайын қайталанады. Алдыңғы кездесу өте қарапайым, екі құс бір-біріне басын және денесін иеді, суға сүңгіп, бір-біріне жақындасады. Басқа лоундарға қарсы көрсетілетін мінез-құлық, мысалы, садақпен секіру (денесін ие беру және басын суға малып, қарқынды жүгіру – "қанаттарын жиып немесе жартылай жайып, ұшу жылдамдығымен жүгіру") көбінесе жұптасу деп қате түсіндіріледі. Ұя салу әдетте мамыр айының басында басталады. Аралдарда құрлық жағалауына қарағанда ұя салу орындары көбірек кездеседі. Жұптар өз аумағын күнделікті, тіпті түнде де патрульдеп, физикалық және дауыспен қорғайды. Алдыңғы жылы бірге ұя салған жұптар, егер балапандары сәтті өссе, әдетте өткен жылғы ұя орнын қайта пайдаланады. Ал жұмыртқаларын жыртқышқа жоғалтқан жұптар ұясын басқа жерге көшіреді. Бұл логикалық мінез-құлық еркекке байланысты, өйткені өткен жылғы еркек пен алдыңғы жылы болмаған әйелден тұратын жұптар осы мінез-құлықты жалғастырады, ал өткен жылғы әйел мен жаңа еркектен тұратын жұптар жаңа ұя орнын таңдайды, өткен жылғы әрекеттің сәттілігіне немесе сәтсіздігіне қарамастан. Бірінші жұмыртқалар әдетте мамыр немесе маусым айының басында салынады, бұл уақыт көлдердің мұзсыз және қоныстануға жарамды болған күніне байланысты. Жұмыртқалар шамамен ұзын және ені болады. Аталық ата-аналар екі балапаны бар ұяны жалғыз балапаны бар ұядан күштірек қорғайды, әсіресе аумақтық йодль шақыруымен. Бірақ балапандар өскен сайын тереңірек суға сүңгіп, азықтанады. Балапандардың қанаттары 70-77 күнде толық піседі. Жастар күзде мұз пайда болғанға дейін, ата-аналарынан бірнеше апта бұрын көктемде көбейетін жерді тастап кетеді. Бұл мінез-құлық таңғаларлық, өйткені ол кішкентай, қышқыл көлдерде ұрықтанған лоундарда да, бейтарап рН-ға ие үлкен көлдерде де күшті. Сондықтан бұл топ көбірек өлімге және көбейтудің төмендеуіне әкелетін көлдерді белсенді түрде таңдайды. Ол 10 жоғары нотадан тұратын дірілдеген дауыс шығарады (ху) heheheheheheha. Тремоло шақыруының үш деңгейі бар, олар лоунның стрессінің деңгейіне сәйкес келеді, ал түрлері шақыруға қосылған жиілікпен ерекшеленеді. Йодль – бұл тек аталық лоун ғана шығаратын ұзын және күрделі дауыс. Ол аумақтық шекараларды белгілеуде және аумақтық қақтығыстарда қолданылады, ал дауыстың ұзақтығы лоунның агрессия деңгейіне сәйкес келеді. Йодльдегі басым жиіліктер дене массасын, сонымен қатар еркектердің денсаулығын көрсетеді. Жаңа аумақты басып алған аталық лоун өзінің йодлін бұрынғы аумақ иесінің шақыруынан анық ерекшеленуі үшін өзгертеді. Лоунның аңырауы – үш нотадан тұратын ұзақ дауыс, оны көбінесе қасқырдың айқауымен салыстырады. Ол басқа лоундарға өзінің орналасқан жерін хабарлау үшін осы дауысты қолданады. Бұл дауыс көбейетін жұптар арасында немесе ересек лоун мен балапаны арасында байланыста болу үшін немесе бөлініп қалғаннан кейін жақындасу үшін қайта-қайта айтылады. Алдын ала талдау көрсеткендей, екі жыныстың ортақ лоундары 20 жасқа дейін жыл сайын 90% -дан астам өмір сүреді. Жұмыртқаларды американдық норка, жолақты сканк, семіргіштер, түлкілер және еншіқұстар сияқты көптеген сүтқоректілер жейді, соңғысы барлық ұялардың шамамен 40% -ының сәтсіздігіне жауапты. Селинг, көгершін және американдық қарғалар сияқты құстар қараусыз қалған жұмыртқаларды жейді. Ұялары судың шетінде орналасқандықтан, лоун жұмыртқалары ересек құс болмаған жағдайда әсіресе осал болады. Балықтың жетіспеуіне байланысты тамақтану режиміндегі өзгерістерден артық құрттар пайда болуы мүмкін, бұл ауруға және өлімге әкелуі мүмкін. Бұл лоунда Eimeria gaviae және құс маляриясын қоздыратын протозоал инфекциялар тіркелген. Қара шыбық Simulium annulus лоунмен тығыз байланысты, ол уропигиалды без секрецияларындағы химиялық заттарға, сондай-ақ көру және тактильді сигналдарға тартылады. Бұл шыбық лоундар үшін зиянды, олардың сүйікті иелері, қан арқылы берілетін паразиттік жұқпаларды және вирустарды таратады, сондай-ақ саны көп болғанда ұяны тастап кетуге себеп болады. Сыртқы паразиттік жәндіктерге ишноцеран қанатты біттері жатады, бірақ олар құстың басында табылмайды. Жұққан балықты жеу арқылы жұғатын ботулизм салдарынан паралич және суға батып кетуі мүмкін. Аспергиллез – бұл басқа бір себеп, салдарынан дене салмағы төмендеп, өлімге әкелуі мүмкін. Жұқпалы аурулар кейде мыңдаған құстың өліміне әкеледі.

Fish account for about 80% of the diet of the common loon. It forages on fish of up to in length, including minnows, suckers, gizzard shad, rock bass, alewife, northern pike, whitefish, sauger, brown bullhead, pumpkinseed, burbot, walleye, bluegill, white crappie, black crappie, rainbow smelt, and killifish. The young typically eat small minnows, and sometimes insects and fragments of green vegetation. A given male and female remain together throughout a breeding attempt, rear their own biological offspring, reunite each spring, and may breed together for many consecutive years. However, in the event of death or territorial eviction of one pair member by an intruding loon of the same sex, the other pair member quickly establishes a pair bond with the evicting bird. (Hence, most adult loons have two or more different mates during their lives.) Evicting individuals tend to be young males and females (5 to 9 years old), while evicted adults are often those 15 years and older. Pairs do not remain together during winter; Copulation takes place ashore, often on the nest site, repeated daily until the eggs are laid. The preceding courtship is very simple, with mutual bill dipping and dives. The displays towards intruders, such as bow jumping (an alternation of fencing and bill dipping postures and rushing (running "along the surface with its wings either folded or half extended and flapping at about the same speed as when taking off") are often misinterpreted as courtship. Nesting typically begins in early May. Significantly more nesting sites are found on islands than on mainland shoreline. Breeding pairs patrol their territories routinely, even at night, defending the territory both physically and vocally. Pairs that nested together the preceding year typically reuse the nest site from the previous year, if they hatched chicks successfully there. In contrast, pairs that lost their eggs to a predator usually shift the nest to a new location. This logical behaviour pattern appears to depend upon the male, because breeding pairs consisting of last year's male and a female not present during the preceding year continue to exhibit the behaviour; pairs composed of last year's female and a new male tend to select a new nest site, regardless of the success or failure of the previous year's attempt. Eggs from first clutches are typically laid in May or early June, the timing depending largely upon the date that lakes become ice free and inhabitable. The eggs are about long and wide Male parents defend broods consisting of two chicks more vigorously than singleton chicks, chiefly with the territorial yodel call. but make deeper dives as they grow. Fledging takes 70 to 77 days. Juveniles leave the breeding ground before ice formation in the fall, weeks after their parents. The behaviour is puzzling, because it is as strong in loons hatched on small, acidic lakes as those from large lakes of neutral pH. Hence, the former group is exhibiting active preference for lakes that have been shown to result in higher chick mortality and lower breeding success. It emits a tremulous series of up to 10 rather high notes (hu) heheheheheheha. The tremolo call has varying three levels of intensities that correlate with a loon's level of distress, and the types are differentiated by increasingly higher pitch frequencies added to the call. The yodel is a long and complex call made only by the male. It is used in the establishment of territorial boundaries and in territorial confrontations, and the length of the call corresponds with the loon's level of aggression. The dominant frequencies in the yodel indicate the body mass and thereby the health of males. A male that occupies a new territory appears to alter its yodel to be clearly distinguishable from the call of the previous territory owner. A loon's wail is a long call consisting of up to three notes, and is often compared to a wolf's howl. It uses this call to communicate its location to other loons. The call is given back and forth between breeding pairs or an adult and its chick, either to maintain contact or in an attempt to move closer together after being separated. A rough preliminary analysis showed that common loons of both sexes survive at an annual rate of over 90% until they reach their mid 20s,

Eggs are taken by a number of mammals, including American mink, striped skunk, otters, foxes and raccoons, with the latter being responsible for nearly 40% of all nest failures. Birds such as herring gulls, northern ravens and American crows will eat unattended eggs. Because their nests are at the water's edge, common loon eggs are especially vulnerable if the adult is absent. High levels of worms may result from feeding changes due to low availability of fish, and can lead to illness and death. Protozoal infections including one caused by Eimeria gaviae and avian malaria have been recorded in this loon. The black fly Simulium annulus is closely associated with the common loon to which it is attracted to chemicals in the uropygial gland secretions as well as by visual and tactile cues. This fly is detrimental to loons, their preferred hosts, transmitting blood borne parasites and viruses, and causing nest abandonment when numbers are high. External parasites include ischnoceran feather lice, although these are not found on the bird's head. Botulism, acquired by eating infected fish, can lead to paralysis and drowning. Aspergillosis is another cause of emaciation and death. Outbreaks sometimes lead to thousands of deaths.

Қалыптануы мен сақталуы

1998 жылдан бері жалпы лоон IUCN Құрып бара жатқан түрлердің қызыл тізімінде ең аз қызығушылық тудыратын түр ретінде саналады. Бұл оның өте кең таралған ареалының (– артық) және тұрақты популяция трендінің болуына байланысты, ол осал деп санауға негіз бермейді. Сонымен қатар, оның жалпы саны 612 000-ден 640 000-ға дейін жетеді. Еуропадағы көбейіп өндірілетін популяцияның саны шамамен 1400-ден 2600-ға дейін ересек жекелеген құстарды құрайды. Еуропада ол 20 маңызды құс аймағында (IBA) кездеседі, олардың ішінде Ирландия, Шпицберген, материктік Норвегия, Исландия, Испания және Ұлыбритания бар. Бұл түр сонымен қатар ЕО Natura 2000 желісіндегі 83 арнайы қорғалатын аумақта тізімделген.

Өміртегі сынап пен қышқыл жаңбырдың денсаулыққа және ұрық өнімділігіне әсері

Жалпы лон – су ортасындағы сынаптың жинақталуын бағалаудың маңызды көрсеткіші, өйткені ол тағам тізбегінің ең жоғары сатысында орналасқан. Су ортасындағы сынаптың концентрациясының артуына көмірмен жұмыс істейтін электр станциялары, қалдықтарды өртеу және металл өндірісі негізгі себепкер. Сынап (Hg) табиғатта кездесетін болғанымен, метил сынап (MeHg) – АҚШ-тың солтүстік-шығысындағы су ортасында жинақталатын және биологиялық тұрғыдан зиянды форма. Метил сынап – нейротоксин, ол жалпы лонның мінез-құлқына, көбею қабілетіне және тіршілік етуіне әсер ететіні дәлелденген. Алдыңғы зерттеулер сынап деңгейі мен pH арасындағы байланысты көрсеткен, судың қышқылдығы жоғары болғанда метил сынаптың концентрациясы да артады. Сынап суға түскеннен кейін балықтар оны сіңіріп алып, тағам тізбегі бойымен таратады. Соңғы жылдары қышқылдыратын эмиссиялар азайғанына қарамастан, климаттың өзгеруіне байланысты осы көлдерде биологиялық жаңару шектеулі. Зерттеулер көрсеткендей, жазғы температураның жоғарылауы қышқылданған көлдерде суық су балықтарының қайта орналасуына кедеріс келтіретін ал эмиссиялардың жоғарылауынан туындаған құрғақшылық көлдерді одан әрі қышқылдандыруы мүмкін. Аналықтардың қанындағы сынаптың концентрациясы екінші орында тұр, ал еркектер арасындағы айырмашылықтар аналықтардың жұмыртқаларына сынап шығара алу қабілетімен байланысты болуы мүмкін. Ғалымдар жас балапандардың деректері жергілікті сынаптың болуын анықтауға көмектеседі, өйткені олар тек туған жерлерінен тамақтанады. Бір зерттеуде әйелдердің қанындағы сынап деңгейі 4,3 мкг/г-дан асқанда ұрық өнімділігі екі есеге төмендегені, ал 8,6 мкг/г-дан асқанда өнімділік толығымен жойылғаны анықталды. Бұл нәтижелер балықтағы сынап деңгейі 0,21 мкг/г және 0,41 мкг/г-қа сәйкес келеді. Бұл аймаққа қышқыл жаңбыр мен ластану, сондай-ақ балық аулау кемелерінен (олардың мөлшері жұтылатын ұсақ тастарға шамалас) қорғасынның зиянды әсері және өнеркәсіптік қалдықтардың сынаппен ластауы да зиян келтіреді. Ауыр металдар, мысалы, сынап, биологиялық процестер арқылы, әлдебір бөлігі зәрмен шығарылып немесе қауырсында жинақталуы мүмкін, бірақ олардың зиянды әсері токсикалық элементтердің бауыр сияқты мүшелерде шоғырлануымен күшейеді. Жұмыртқа қабығында металл ластанушылары болуы мүмкін, бұл көбею өнімділігінің төмендеуіне әкеледі. Ауыр металдардың жоғары деңгейі лонның нашар күйде болуымен байланысты, ал еркектер үлкен балықтарды жегендіктен көбірек зардап шегеді. Сонымен қатар, кейбір көлдерде бөгеттер мен басқа да адам қызметінен туындаған су деңгейінің өзгеруінің әсерін азайту үшін жалпы лон үшін жасанды жүзбелі ұя платформалары орнатылды. Жалпы лон жағалауды дамыту салдарынан ұя салуға қолайлы ортаны қамтамасыз ете алмайтын көлдерді тастап кетеді. Бұл жануарға жеке су кемелері мен моторлы қайықтар қауіп төндіреді, олар жаңа туған балапандарды суға батырып, жұмыртқаларын шайып жіберіп немесе ұяларын суға батыруы мүмкін.

The common loon is a key indicator of mercury deposition in aquatic environments due to its position at the top of the food chain. The main contributors to elevated mercury concentrations in aquatic environments are coal burning power plants, waste incineration, and metal production. Although environmental mercury (Hg) is naturally occurring, methylmercury (MeHg) is a biologically toxic form that accumulates throughout aquatic environments in the northeastern United States. Methylmercury, a neurotoxin, has been shown to have a wide range of behavioral, reproductive, and survival effects on the common loon. Previous research has found a correlation between mercury levels and pH, with more acidic aquatic environments being at the highest risk for elevated methylmercury concentrations. Once mercury enters the water, it is taken up by fish and spread throughout the food chain. Although there have been reductions in recent years in acidifying emissions, there has been limited biological recovery in these lakes most likely due to climate change. Research has shown that warmer summer temperatures can inhibit reestablishment of cold water fish species in acidified lakes and droughts brought on by increased summer temperatures can further acidify lakes. Females contained the second highest blood mercury concentration with differences between the males likely being due to the fact that females can expel mercury into the eggs they lay. Scientists found that the data from juveniles helped to best indicate the local mercury availability as they are fed exclusively from their natal territory. One study found that brood productivity was reduced by half when female blood mercury levels exceeded 4.3 μg/g and productivity completely failed when female blood mercury levels exceeded 8.6 μg/g. These results are related to fish mercury levels of 0.21 μg/g and 0.41 μg/g, respectively. It too is adversely affected by acid rain and pollution, as well as lead poisoning from fishing sinkers (especially those that are about the size of the grit stones they ingest) and mercury contamination from industrial waste. Heavy metals such as mercury may be partially removed through biological processes such as excretion or deposition in feathers, but their adverse effects are magnified through concentration of the toxic elements in organs such as the liver. Eggs shells may also contain metal contaminants, leading to low reproductive productivity. High levels of heavy metals are linked to loons being in poor condition, males being affected more because they eat larger fish. In addition, artificial floating nesting platforms have been provided for the common loon in some lakes to reduce the impact of changing water levels due to dams and other human activities. The common loon abandons lakes that fail to provide suitable nesting habitat due to shoreline development. It is endangered by personal water craft and powerboats that may drown newly born chicks, wash eggs away, or swamp nests.

Мәдениетте

Жалпы лоон Канада валютасында, оның ішінде бір долларлық "лоон" монетасы мен бұрынғы 20 долларлық банкноталар сериясында бейнеленген. Ол Онтарио провинциясының символы болып табылады. 1961 жылы АҚШ-тың Миннесота штатының ресми құсы деп жарияланды және Миннесота штатының 25 центтік монетасында да көрсетілген.

Фольклорлық

Қарапайым лаунның дауысы мен сыртқы келбеті оны бірнеше американдық халық ертегілерінде маңызды еткен. Олардың ішінде әлемді жаратқан лаун туралы оджибве хикаясы және Glooscap (Glu skap) тайпалық батырының арнайы елшісі болған Кви му туралы микмак сағасы бар. Тынық мұхиты жағалауындағы халықтар арасында лаунның әшекей мойындығы туралы әңгіме көптеген нұсқаларда тараған. Солтүстік Американың шығысындағы Делавэр тайпасы мен Сібірдегі буряттардың да лаунды қатыстыратын жаратылыс туралы әңгімелері болған, сондай-ақ "күл қаз" туралы да айтылған. Жаңа Англияда бұрқын шақырушы деп аталатын ескі халықтық есім болған, себебі оның дауысты шақырулары жаман ауа-райын болжайтын деп есептелген. Арран бүркіті және каара сияқты ескі шотланд есімдері құстың дауысын бейнелейтін ескі шотланд гаэль ономатопеялық есімдердің бұрмалануы болып табылады; ал епископ және күл қаз сияқты басқалары, кейде жаман ниетті құстың ескі атауларын алмастыру үшін қолданылған. Шотландия аралдарында неолит дәуірінен бастап XVIII ғасырға дейін қарапайым лаун желінген, ал оның терісінің астындағы қалың май қабаты седалияны (исиас) емдеу үшін қолданылған. "Миннесота Юнайтед ФК" футбол клубы лаунды өз гербінде және лақап атында, сондай-ақ талисман ретінде пайдаланады.

Фильмдер

Лоунның азапты шақыруы кино мен теледидарда жабайы табиғат пен күдікті тудыру үшін кеңінен қолданылады, сондай-ақ "Old Devil Moon" ("лоун сияқты күлімсірегім келеді") сияқты әндерде де еске алынады. Лундар 1981 жылғы "Алтын тоған" фильмінде маңызды рөлде ойнайды. Оның ерекше дыбысы "Конан-варвар", "Африкадан тыс", "Взвод", "Гвиневра", "Гарри Поттер және Азкабан тұтқыны", "Рик пен Морти", "Күзетшілер", "Годзилла", "Кубо және екі ішек", "Аңшылар: шексіз соғыс", "Жануарлар зираты", "1917" және "Аңшылар: соңғы ойын" сияқты фильмдерде де пайда болды. 2016 жылғы Pixar-дың "Дориді іздеу" мультфильмінде Беки есімді біршама шаршаған және ақылы кем лоунды Немо мен Марлин есімді екі басты кейіпкерге, Дори тұтқындалған теңіз жануарлары институтына кіруге көмектесу үшін шелек қолдануға көндіреді.