Кіріспе

Құстар туысы
екі түрлі шаңқайық

Китивактар (Rissa туысы) – Laridae тұқымдасына жататын екі жақын түрдес теңіз құсы, қара аяқты китивак (Rissa tridactyla) және қызыл аяқты китивак (Rissa brevirostris). Солтүстік Америкада осы екі түрді ажырату үшін "қара аяқты" және "қызыл аяқты" деген атаулар қолданылады, ал Еуропада, Rissa brevirostris кездеспейтінімен, қара аяқты китивак көбінесе жай ғана китивак деп аталады, кейбір аймақтарда оны "тиклисс" немесе "тиклиас" деп те атайды. Оның аты оның дауысынан шыққан, ол өткір "китти ва ааке, китти ва ааке" деп естіледі. Rissa туысының атауы исланд тіліндегі қара аяқты китивакқа берілген Рита есімінен алынған.

Сипаттама

Екі түрдің физикалық ерекшеліктері өте ұқсас. Бастары мен денелері ақ, арқалары сұр, қанаттары сұр, ұштары қара, тұмсықтары ашық сары түсті. Ересек қара аяқты киттивактердің денесі қызыл аяқты киттивактерге қарағанда (ұзындығы шамамен, қанаттарының ені ) біршама ірілеу. Басқа айырмашылықтарға қысқа тұмсық, үлкен көздер, үлкен, дөңгелек бас және қызыл аяқты киттивакте қараңғырақ сұр қанаттар жатады. Көптеген қара аяқты киттивактердің аяқтары қара сұр болғанымен, кейбіреулерінің аяқтары қызғылт сұрдан қызғылт түсті болуы мүмкін, сондықтан түсін анықтау белгісі ретінде пайдалану сенімді емес. Басқа шағалалардың дақылды балапандарынан айырмашылығы, киттивактердің балапандары жұмсақ және ақ болады, себебі олардың ұялары өте тік жартастарда орналасқандықтан, жыртқыштардан қорқаудың қажеті шамалы. Басқа шағалалар жүре бастағаннан кейін бірден қозғала бастаса, киттивактердің балапандары құлап кетпеу үшін инстинктивті түрде ұяда тыныш отырады. Жастардың жетілуіне үш жыл уақыт керек. Қысқы түсте екі түрдің де көзінің артында қара сұр дақ және мойнының артқы жағында сұр жолақ болады. Еркек және ұрғашы құстарды сырттан ажырату мүмкін емес.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Киттивактар - Тынық мұхитының, Солтүстік Атлантиканың және Арктика мұхитының жағалауларында көбейетін құстар. Олар жазғы көбею маусымында ірі, тығыз, шулы колониялар құрады және көбінесе муралармен ортақ мекендейді. Киттивактар - жартастарда ғана ұя салатын жалғыз шағала түрлері. Англияның солтүстік-шығысындағы Ньюкасл-апон-Тайн және Гейтсхед қалаларындағы киттивактар колониясы Тайн көпірі мен Балтық заманауи өнер орталығында мекендейді. Бұл колонияның ерекшелігі – ол әлемдегі киттивактардың ең ішкі жақта орналасқан колониясы болып табылады.

Түрлер

Ересектер үшін таралған атаулары Жалпы атауы Таралу жайылымы Rissa tridactyla Linnaeus, 1758 қара аяқты китивак Бұл теңіз құстарының ең көп санына ие түрінің бірі. Олардың көбею орындары Тынық мұхитында Курил аралдарынан бастап, Охот теңізінің жағалауымен, Беринг теңізі мен Алеут аралдары арқылы Алясканың оңтүстік-шығысына дейін, сондай-ақ Атлантика мұхитында Сент-Лоуренс шығанағынан Гренландия және Ирландия жағалауынан Португалияға дейін, және Арктиканың жоғары аралдарында орналасқан. Қыс айларында таралған аймағы оңтүстікке және теңізге қарай кеңейеді. Rissa brevirostris Bruch, 1853 қызыл аяқты китивак Беринг теңізінде өте шектеулі ареалға ие, тек АҚШ-тағы Прибилов, Богослоф және Булдир аралдарында, сондай-ақ Ресейдегі Командер аралдарында көбейеді. Бұл аралдарда ол қара аяқты китивакпен ортақ жартасты мекендейді, бірақ кейбір жартастарда түрлер арасында белгілі бір жергілікті бөліну байқалады.