Кіріспе

Құс түрлері. Тынық мұхит суқұсы (Gavia pacifica) – суқұстар тұқымдасына жататын орташа өлшемді құс.

Таксономия және этимология

Бұрын қара мойынды шағаламен ұқсас деп саналған Тынық мұхиты шағаласы 1985 жылы жеке түр ретінде жіктелді. *Gavia* туысының атауы ежегі римдік табиғат зерттеушісі Плиний Ескінің қолданған "теңіз шағаласы" деген латын сөзінен шыққан. *Pacifica* деген сөз латын тілінен аударғанда "бейбіт" мағынасын беретін Тынық мұхитын білдіреді. Бұл түрдің филогенезі күмәнді, қара мойынды шағала мен Тынық мұхиты шағаласы дәстүрлі түрде туыс түрлер саналса, митохондриялық және ядролық интрон ДНК қолданған зерттеу қара мойынды шағаланың Тынық мұхиты шағаласы мен жалпы шағала және сары мүңкілді шағаладан тұратын кладка жақын екенін көрсетті. Алдыңғы филогенез бойынша Тынық мұхиты шағаласы мен қара мойынды шағала арасындағы айырылыс шамамен 6,5 миллион жыл бұрын болған деп есептеледі.

Сипаттама

Жасыл тұқымды ересектері қарапайым лаунның кішірек, жіңішке нұсқасына ұқсайды. Олардың ұзындығы, қанаттарының ені және салмағы құрайды. Басы сұр, жұтқыншағы қара, астыңғы жағы ақ, ал арқасы қара және ақ түсті ұсақ өрнектермен. Қара жұтқыншағында күлгін рең бар. Көбеймейтін кездегі қауырсыны түссіз болады, иегі мен алдыңғы мойны ақ. Мұрасы сұр немесе ақшыл, пышақ пішіндес. Барлық қауырсындарында ақ бүйір дағының болмауы осы түрді сырттай өте ұқсас қара мойынды лауннан ажыратады. Тынық мұхиты лауны қыста қызыл мойынды лауннан оның бозғылт түсімен, қызыл мойынды лаунның бас-мойын және жұтқыншағы арасындағы контрастың аздығымен, сондай-ақ мұрасының жоғары қарай иілгендей көрінуімен ажыратуға болады. Құбылу үшін қажетті қашықтық Тынық мұхиты лаунының көбейіп, азықтана алатын көлдердің санын шектейді.

Шақырулар

Тынық мұхит лауны көктем мен жаз айларында ең белсенді шақырады және оның дауыстарының спектрі кең. Тамақтанғанда, Тынық мұхит лауны "арк" сияқты дыбыс, яғни қысқа, өткір үн шығаруы мүмкін. Бұған қоса, Тынық мұхит лауының жақын туысы – қарапайым лаун сияқты дауысы бар, ол бірнеше шақырымға естілетін қатты, ерегізгіш, "у-лу-ли" сияқты аңырау немесе ыңқыл. Бұл дауыс көбінесе лаун көбейетін кезде естіледі. Лаундар қысқа және қатал "кок-кок-кок-кок" деп дауыстанумен қатар, түрлі шағын қарқылдау, өксік, қабыну және қылықтау дыбыстарын да шығара алады.

Өсіру

Тынық мұхит жүзікпекшілері ұяларын терең көлдердің жанында салады. Бұл ұялар үйілген өсімдіктерден тұрады. Бұл құс бір-екі ақшыл сары немесе жасыл жұмыртқа туады, олардың үстінде әртүрлі өлшемдегі қоңыр дақтар болады. Жұмыртқалар әдетте бірнеше күн аралығымен салынады, бірақ көбінесе бір күннен аспайтын интервалмен шайқалады. Инкубация 23-25 күнге созылады. Жаңа көл іздеген Тынық мұхит жүзікпекшілері көбінесе бұрыннан толып тұрған көлдерге барады, бұл және көлдердің жоғары сақталу деңгейі Солтүстік Аляскадағы жүзікпекшілер популяциясының қанығуы мүмкін екенін көрсетеді. Тынық мұхит жүзікпекшілерінің өте агрессивті екені белгілі, олар ұялау аймағына қасақана немесе кездейсоқ жақындаған, бір жылдық немесе бір жылдан асқан жекелеген құстарды өлтіруге қабілді. Тынық мұхит жүзікпекшілерінің жұбы балапандарын ата-аналық бірлік ретінде қорғайды, яғни бір ата-ана ұяны немесе балапандарды қорғайды, ал екінші ата-ана қауіптің алдын алу үшін агрессивті шабуыл жасайды. Судағы басқа жануар қауіп төндірсе, шабуылдайтын жүзікпекші басын және мойнын созып, нысананың астына суға сүңгіп, қайта шыққанда оны тұмсығымен қақпақтай тырысады. Қазіргі таңдағы консервациялық шаралар жүзікпекшілер популяциясын мониторингтеуге және популяциялар мен көбею мінез-құлқының нақты санын есептеуге бағытталған. Батыс Алясканың Арктикасындағы Тынық мұхит жүзікпекшілерінің популяциясын зерттеудің жақындағы терең зерттеуі бұл аймақтағы құстардың саны бұрынғы әуе бақылауларынан 1.5-2 есе көп екенін көрсетті. Зерттеу Аляскадағы Ұлттық мұнай қорына (NPRA) – Тынық мұхит жүзікпекшілерінің негізгі көбею орындарының біріне – табиғи газ және мұнай компанияларының ықтимал тиісіп қалуын, жүзікпекшілерге қауіп тудыруы мүмкін екенін көрсетті. Тынық мұхит жүзікпекшілерінің популяциясына зиян келтіретін қоршаған ортаның ластағыштарының бірі – сынап сияқты ауыр металдар. Бұл металдарды жүзікпекшілердің көшіп-қонып, аң аулайтын аймақтарындағы бұрынғы кен өндіру салдарынан олардың мекендейтін жерлерінде байқауға болады. Сынаптың қоршаған ортадағы жоғары деңгейі Тынық мұхит жүзікпекшілері сияқты балық жейтін құстар үшін айқын денсаулық қатері тудырады. Сынап шағын балықтарға сіңіріледі, ол жүзікпекшілердің диетасының негізгі көзі болып табылады. Жүзікпекші балықты жеген кезде, балықтан алынған сынап денесіне сіңіріліп, денсаулығына кері әсер етеді. Сонымен қатар, зерттеушілердің ұяға баруы және құстарды ұстау іс-шаралары Тынық мұхит жүзікпекшілерінің ұяларындағы тірі қалу деңгейіне елеулі әсер ететіні анықталды. Зерттеушілер жүзікпекшілерді көбейген немесе жұмыртқаларын баққан кезде ұстағанда, ұстау кезінде ұяға қаншалықты жақын болса да, жұмыртқалардың тірі қалу деңгейі төмендейді.