Кіріспе

Жаңа Оңтүстік Уэльстегі тас жол: Ұлы Батыс тас жолы (Бродвейден басталып, дейін, Чиппендейлден дейін, Парамата жолынан дейін, Парамата арқылы және Шіркеу көшесі) Теміржол алаңынан басталатын тас жол. Хьюм тас жолы (Ливерпуль жолы) Саммер Хилл/Эшфилдке оңтүстік-батысқа бұрылады, ал қысқа қашықтықта батысқа қарай көлік ағынының көп бөлігі Ашфилдтегі WestConnex туннелі арқылы магистральдан M4 Батыс автожолына ауыстырылады. Эшфилдтің солтүстік шетінде City West Link артериялық жолы Фредерик көшесіндегі тас жолымен аяқталады (одан оңтүстікке қарай Хьюм тас жолымен қосылады). Тас жол батысқа қарай Парамата жолы ретінде жалғасады, Хомбуш-Вестте A3 артериялық жолымен маңызды қиылысы бар. A3 жолы осы аймақта "Centenary Drive" деп аталғанымен, кіру/шығу пандустары бөлек Marlborough Road деп аталады, бұл Centenary Drive-тың орнына келген жер бетіндегі жолдың атын сақтайды. Лидкомб пен Оберн арасындағы шекарада тас жол A6 артериялық жолын (Сент-Хиллиер жолы / Сильвервотер жолы) кесіп өтеді. Параматтаның оңтүстігінде тас жол Вудвилл жолымен кездеседі және батысқа қарай M4 Батыс автожолына пандусқа дейін жалғасады, ал тас жолының бағыты Church Street бойымен солтүстікке қарай бұрылып, Parramatta орталық бизнес ауданының оңтүстік шетінде батысқа қарай бұрылады, Сиднейдің батыс бөлігі арқылы орталық бизнес ауданының солтүстігіне дейін, онда 1867 жылғы Виктория көпірі арқылы Непеан өзенін кесіп өтеді. M4 Батыс автожолы Көк тауларға көтеріле бастағанда тас жолымен қайта қосылады. Дарлинг Коузвейімен Виктория тауында қиылысады, ол солтүстікке қарай Беллс Линиясы жолымен жалғасады. Виктория тауынан тас жол Виктория асуы арқылы Хартли аңғарына түседі, содан кейін Литгоудың батыс жақтарынан өтеді, онда ол Шыфли жолымен қосылады, ол шығысқа қарай Беллс Линиясы жолына дейін жалғасады. Тас жол батысқа қарай жалғасады, Маррангарудан батысқа қарай Кастлереаг тас жолымен қиылысады және Кокс өзенін кесіп, Ұлы Бөлу жотасына көтеріліп, ең биік нүктесіне (Етхолмнен шығысқа қарай) жетеді, Сидней алабының батыс жотасынан өтіп, Батурстқа батыс аялдамасына жету үшін Маккуари аңғарына түседі. Парамата жолы 1792 жылы Сиднейді Параматта елді мекенімен байланыстыратын жолдың құрылуына жатады, ол 1797 жылы генерал-геодезист Август Альттың басшылығымен ресмиленді. Парамата жолы колонияның ең маңызды алғашқы жолдарының біріне айналды және көптеген жылдар бойы Сиднейдің ең басты жолдарының бірі болды. 1810 жылы Парамата жолы ресми түрде көлік қозғалысына ашылды және 1800 жылдардың көп бөлігінде жол ақысымен қаржыландырылды, жол ақысы кабиналары қазіргі Сидней университеті мен Дак өзенінде орналасқан. Губернатор Ральф Дарлингпен және кейін оның орынбасары Ричард Буркпен ұзақ пікірталастардан кейін, бұйрықтарды елемегеннен кейін Митчелл қазір Виктория асуы деп аталатын жерді зерттеді, жобалады және салды, онда тас жол Көк таулардан Хартли аңғарына түседі. Жолдың ортасында екі үлкен жарды байланыстыратын тар қырқалы бар, қалың таспен қоршалған қабырғалар салынған жолға сүйену керек болды. Бұл жотаны кеңейтіп, көтеру қажет болды, сонда жоғарғы беткейден төменгі беткейге дейінгі жол ашылды. Митчелл осы жарлардың қабырғаларына жол салу үшін террасалар қазып алды. Бұл жолдың өзгермегендігі және оның 1832 жылы салынған тас құрылысын пайдалану әлі де қолданыста екендігі Митчеллдің көрегендігі мен инженерлік шеберлігінің дәлелі болып табылады. Бұл өткел Хартли аңғарына бірнеше шақырым оңтүстікке қарай Моунт-Йорк тауынан түсіп келгендіктен, Кокс жолымен кездесу үшін Хартлиден батысқа қарай жаңа жол қажет болды. Бұл жол да әлі күнге дейін тас жолдың бір бөлігі ретінде пайдаланылуда. 1929 жылы Main Roads Board 55-ші магистральды (Маджи жолы, қазіргі Кастлереаг тас жолы) пайдаланып, Боуэнфелстен Маррангаруға бағытты солтүстікке қарай ауыстырды. Маррангарудан батысқа қарай жаңа жол салынды, ол Уоллерангтан оңтүстікке қарай Митчеллдің 1830 жылғы ауытқуына Лэмби тауының шығысында жақындады. Бұл маршрут Кокс өзенінің екі жағында да ұзақ, тік ауыспалардан аулақ болды, бұл Митчеллдің бағытының басты кемшілігі болды. Сондықтан Ұлы Батыс тас жолы бүгінгі күні Парамата жолынан Параматтаға, Ұлы Батыс жолынан Эму жазығына, Кокс жолынан Хартлиге (Митчеллдің ауытқулары мен Йорк тауынан басқа), Митчеллдің Хартлиден Ескі Боуэнфелске дейінгі жолы, Ескі Боуэнфелстен Ламби тауына дейінгі Main Roads Board жолы, Митчеллдің Ламби тауынан Келсоға дейінгі жолы және Келсодан Батурст орталығына дейінгі МакБрайан жолынан тұрады.

Жолды жіктеу

Жаңа Оңтүстік Уэльс Парламенті арқылы 1924 жылғы Басты жолдар туралы заңның қабылдануы Басты жолдарды жариялауды қамтамасыз етті, бұл жолдарды Басты жолдар кеңесі (кейін Басты жолдар департаменті, және ақырында NSW үшін көлік) арқылы мемлекеттік үкімет жартылай қаржыландырды. Ұлы Батыс тас жолы 1928 жылғы 8 тамызда (Басты жол №5 ретінде) жарияланды, Сидней қаласындағы Паррамата жолы мен Сити жолымен тоғысқан жерден бастап, Пенрит, Катоомба және Литгоу арқылы Батерстке дейін; Мемлекеттік трассалар мен магистральдық жолдарды қосымша жариялау үшін 1929 жылғы 8 сәуірде бұл заң 5-ші мемлекеттік трасса болып өзгертілді. Оның шығыс ұшы 1967 жылғы 22 ақпанда Бродвей және Уоттл көшелерінің қиылысына дейін ұзартылды (сол кезде Сиднейдің 1-ші айналма жолының бөлігі). 1993 жылғы 22 қаңтарда ол тағы шығысқа қарай, қазіргі соңғы нүктесі – Хеймаркеттегі Теміржол алаңындағы Railway Square дейін ұзартылды. Көк Таулардан Сиднейге бағытталатын басты трафик 1970 жылдардан бастап Ұлы Батыс тас жолынан Батыс автожолына/моторжолына ауысқандықтан, Ұлы Батыс тас жолының Сиднейдің ішкі аймағынан тыс 5-ші мемлекеттік трасса ретіндегі анықтамасы 1993 жылғы маусымда Батыс автожолының Эму жазығынан Лэпстоунға дейінгі батысқа қарайғы кеңейтіліміне дейін өзгеріссіз қалды, нәтижесінде автожолдың басы мен Расселл көшесімен тоғысқан жер арасында шамамен 2 км-лік үзіліс пайда болды. Бұл жаңа жол жіктемелерін және оларды жариялау тәсілдерін жаңартты. Осы заң бойынша Ұлы Батыс тас жолы бүгін де 5-ші трасса ретінде жарияланды, ол Хеймаркеттегі Теміржол алаңындағы Бродвей және Квей көшелерінің қиылысынан бастап, Леонедегі M4 Батыс моторжолымен тоғысқан жерге дейін, содан кейін Батыс моторжолының соңынан бастап, Лэпстондағы Губернаторлар драйвімен тоғысқан жерге дейін Батерстке дейін созылады.

XIX ғасыр

Ұлы Батыс тас жолының бағытын жақсартудың алғашқы тіркелген маңызды жетістігі 1806 жылы Паррамата жолы бойында он көпір салынған кезде болды. Блю-Маунтинс үстіртіндегінен Хартли аңғарының түбіне түсудің тіктептігін жақсартуға тырысқанда, 1824 жылы Лоусонның Ұзын аллеясы ашылды. Бірақ бұл да қанағаттандырмады, содан кейін Локьер өтегі деп аталатын екінші жолдан ауытқу құрылысы басталды. Дегенмен, бұл маршрут аяқталмады, себебі оның құрылысы Виктория өтегі арқылы Митчелл жолын салуға басымдық берілді. Алғашқыда Ұлы Батыс жолы Непиан өзенін Пенритте Log Cabin қонақ үйіне жақын жерде паром арқылы кесіп өтетін. 1856 жылы оның орнына көпір салынды, бірақ ол 1857 жылы су тасқынынан қирады. Екінші көпір 1860 жылы ашылды, ал 1867 жылы рекордтық су тасқынынан бұзылды. Сол жылы жаңа көпір, Виктория көпірі, Пенрит ағаш жабындысы (Вентворт Фоллс) бөлігіндегі Басты Батыс теміржолының бір бөлігі ретінде жол өткеліне жақын аяқталуға жақын болды. Оның декі жол және бір рельстік теміржол екі түрін қабылдау үшін бейімделді. Бұл көпір 1907 жылға дейін екі мақсатта қолданылды, содан кейін қазіргі болаттан жасалған теміржол көпірі салынып, 1867 жылғы көпір жолға толығымен берілді. Бұл көпір Ұлы Батыс тас жолында пайдалануда. Бұл көпірдің дизайны да Непиан өзеніндегі 1863 жылғы Менангел теміржол көпірінің дизайнына ұқсас. 1870 жылы Батерст қаласында Маккуари өзеніне Денисон көпірі, құйылған темірден жасалған фермалық көпір салынды. Бұл көпір бұрынғы ағаш көпірдің орнына салынды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан бері жаңарту

1957 жылы Линденнен батысқа қарай жасалған қысқа ауытқу екі тар көпірді жойды, екеуінің де екі бағыттан тік бұрышты қиылыстары болған. Бұл көпірлер, кез келген жағдайда, Батыс Магистральды темір жолының Боуэнфелсқа дейін электрлендірілуі үшін жоғары сымдарды орнатуға байланысты ауыстырылуы керек еді. Мұндай ауыстырулар Линденнің шығысында, Линденнің батысында, Булл лагерінің жанында, Лоусонның шығысында, Медлоу Бат және Маунт Викторияның шығысында жүзеге асты. Бұл жағдайларда ауыстырылған көпірлер тік бұрышты қиылыстарды болдырмау үшін көлбеу бұрышпен орналастырылды, ал ескі көпірлер жаяу жүргіншілерге пайдалану үшін қалдырылды. 1958 жылы Литгоуға қарай Хассанс қабырғасының ізімен өтетін «Қырқ бұрылыс» жеңілдетілді. Автожолдың бұл бөлігі өте биік жардың оңтүстік беткейінде орналасқандықтан, қыста күн сәулесінің жетіспеуіне байланысты мұздың қалыптасуымен күрделі мәселелер туындайды. 1960 жылдардың басында автомобиль жолы Леураның шығысына қарай бұрылып, Скотт Парадтағы темір жолдың астынан өтті (ол өзі бұрынғы автомобиль жолының бөлігі болған) және темір жолдың солтүстік жағымен жүріп, Леура Моллдағы бұрынғы бағытына қосылды. 1967 жылы магистраль Спрингвуд сауда орталығын айналып өту үшін бұрылды, нәтижесінде автомобиль жолынан екі тар темір жол өткелі алынып тасталды. Бұрынғы бағыт Macquarie Road ретінде жергілікті көліктер үшін қолданылады. 1968 жылы Проспектте 3 шақырымдық қос жолақты ауытқу ашылды. Бұл Паррамата мен Пенрит арасындағы автомобиль жолының жалғыз қисық бөлігін алмастырды. Айналып өткен бөлік 2014 жылы 1818 жылғы жолдың ең жақсы сақталған бөлігі ретінде мұра тізіміне енгізілді. 1960 жылдардың соңынан 1970 жылдардың басына дейін автомобиль жолы толығымен қайта құрылды және үш жолақты болып салынды, қажет болған жағдайларда Керкконнелл мен Гланмайр арасында ауытқып өтті. Иронияға орай, бұл 1929 жылы еңістерді жеңілдету үшін ауытқыған майор Митчеллдің 1830 жылғы жолының көп бөлігін қалпына келтіруді қамтыды. Бұл жұмыс 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында кезең-кезеңмен Ламби тауына дейін шығысқа қарай кеңейтілді. 1929 жылғы ауытқуды алмастыру үшін екінші Кокс өзенінің ауытқуы 1993 жылы Маррангару мен Ламби тауы арасында аяқталды. Катоумбада автомобиль жолы 1985 жылы темір жол станциясының шығыс жағымен жүру үшін бұрылды, ал бастапқы бағыт Катоумба көшесінің солтүстік шетіндегі тегіс өткел арқылы темір жолды кесіп өтіп, темір жолдың батыс жағымен жүрді. Автомобиль жолының батысында темір жолмен қиылысуы осы ауытқудан туындағандықтан, 2004 жылы «Шелл Корнер» деген жердегі өткір бұрылысты жою үшін автомобиль жолы 1 шақырымға қайта құрылды. Батерст қаласында Денисон көпірі (1870) 1991 жылы Магистральды қайта құру арқылы айналып өтілді. Оның мұралық құндылығын ескере отырып, ол велосипедшілер мен жаяу жүргіншілерге пайдалану үшін сақталды. 1991-1993 жылдары Вудфордтан шығысқа қарай автомобиль жолының орналасуын жақсарту және кеңейту үшін үлкен кесу жұмыстары жүргізілді. Бұл кесудің оңтүстік жағының жоғарғы жағында Кокс 1815 жылғы жолы үшін тастың бастапқы қазбасын көруге болады. Бұл 1868 жылы Батыс Магистральды темір жолының Спрингвуд-Маунт Виктория учаскесінің құрылысымен бұзылды. Темір жолдың өзі 1920 жылдары екі еселенген кезде ауытқып, темір жолының бастапқы бағытындағы кесу қазір автомобиль жолының оңтүстік бетінің жоғарғы бөлігін құрайды, ал кесу бетіндегі терраса бастапқы кесудің төсегі болып табылады. 1993 жылдың маусым айында автомобиль жолы Эму жазығында Кнапсак бұрқасы виадугының жол қозғалысына жабылуымен үзілді. Бұл M4 автожолының 1971 жылдан бері Рассел көшесінде, Эму жазығында аяқталған батысқа қарай кеңейтілуімен бірге болды. Бұл кеңейту Лэпстондағы магистральмен тікелей байланысты, ол виадукті айналып өтеді. Great Western Highway-тің батысқа қарай Рассел көшесінен Митчеллз үсті жолына дейінгі бөлігі қазір тек жергілікті көліктермен тұрғын үйлерге кіру үшін пайдаланылады. Митчелл үсті жолындағы қозғалыс, енді Lennox көпірі мен автомобиль жолы арасындағы тарлығына байланысты тек шығысқа қарай бір бағытта жүреді. Сондықтан Great Western Highway қозғалысы Рассел көшесі мен Гувернерс драйв арасындағы M4 жолын пайдалануы керек. 2002 жылы Бойс тауынан батысқа қарай (автомобиль жолындағы ең биік нүкте) Солдаттардың қысымы мен басқа да жақын маңдағы өткір қисықтарды жою үшін үлкен қайта құру аяқталды.

Дау

Көптеген адамдар, оның ішінде абориген қауымдары, кеңейту жұмыстарына шағымдануда. Салынған тас жол туған жердің көп бөлігін жоқ етеді. Тас жолдың ортекулдар популяциясын құртады деген де қауіп бар.