Кіріспе

математикадағы өтпелсіздік математикалық қатынастардың қасиеті. Математикада өтпелсіздік (кейде өтпелі емес деп аталады) – өтпелі емес екілік қатынастардың қасиеті. Бұл кез келген өтпелі емес қатынасты, немесе антиөтпелділіктің күшті қасиетін қамтуы мүмкін, ол ешқашан өтпелі бола алмайтын қатынасты сипаттайды.

Қасиеттері

Транзитивті емес қатынас әрқашан рефлексиясыз болады. ≥4 элементтен тұратын жиынтақтағы антитранзитивті қатынас ешқашан connex бола алмайды. 3 элементтен тұратын жиынтақта көрсетілген цикл екі қасиетке де ие. Рефлексиясыз және солға (немесе оңға) бірегей қатынас әрқашан антитранзитивті болады. Мұның мысалы – аналық қатынас. Егер А – В-нің анасы болса, ал В – С-нің анасы болса, онда А С-нің анасы бола алмайды. Егер R қатынасы антитранзитивті болса, R-дың кез келген ішкі жиыны да антитранзитивті болады.

Преференциялардың пайда болуы

Транзитивтілік көпшілік дауыс беру қағидасында, ойын теориясының ықтималдық нәтижелерінде және бірнеше үміткерді бағалау кезінде салмақтар салыстырылғанда басымдықтардың шеңбері пайда болатын Кондорсе дауыс беру әдісінде кездесуі мүмкін (дауыс беру парадоксына қараңыз). Транзитивті емес ойыншықтар "X ойыншығы Y ойыншығынан көбінесе жоғары сан шығарады" қатынасының міндетті түрде транзитивті болуы керек емес екенін көрсетеді. Психологияда, транзитивтілік көбінесе адамның құндылықтар жүйесінде (немесе қалауларында немесе талғамдарында) кездеседі, бұл шешілмейтін қайшылықтарға алып келуі мүмкін. Сол сияқты, экономикада да тұтынушының қалауларында транзитивтілік болмауы мүмкін. Бұл тұтынушылардың толыққанды экономикалық рационалдылыққа сәйкес келмейтін мінез-құлқына әкелуі мүмкін. Экономистер мен философтар транзитивтіліктің бұзылуының міндетті түрде "рационалды емес мінез-құлыққа" әкелуі керек пе деген мәселені қарастырған (Ананд, 1993 жылды қараңыз).