Кіріспе

Онитша (немесе жай ғана Ọ̀nị̀chà) – Нигер өзенінің шығыс жағалауында орналасқан қала, Нигерияның Анамбра штатында. Онитша – өзен порты және сауда, өнеркәсіп және білім берудің экономикалық орталығы ретінде танымал. Бұл Нигериядағы ең ірі мегаполистердің бірі, халық саны қарқынды өсіп келеді. Мұнда Африкадағы географиялық көлемі және тауар айналымы бойынша ең үлкен нарық – Онитша негізгі базары орналасқан. Нигер өзенінің батыс жағалауындағы Онитша мен көршілес Асаба біртұтас мегаполисті құрайды. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, Онитшаның қалалық халқы 12 197 544 адамды құрады. Онитшаның жергілікті халқы – игбо тайпасы, олар игбо тілінде сөйлейді. Онитша халқы Нди Онича деп аталады, ал Онитшаның үлкен мегаполисі Африкадағы ең ірі мегаполистердің бірі, Нигериядағы ең үлкен мегаполис және игбо халқының саны бойынша ең ірісі болып есептеледі. Онитшада әлемнің басқа аймақтарына қарағанда көбірек африкалық тілдерде сөйлейді. Үнемі кеңейіп жатқан қалалық аймақ Асаба, Онитша, Обоси, Огбару, Нневи, Авка және Имо штатындағы Орлуға дейін созылады. Africapolis мәліметтеріне сәйкес, 2050 жылға қарай Онитша мегаполисі әлемдегі ең тығыз бейімделген аймақтардың бірі болады. 2023 жылы McKinsey болжамы бойынша, Онитшаның үлкен мегаполисі 2045 жылға қарай адам дамуы көрсеткіштері екі есеге артады (дәлелдемелер қажет). Онитшаның алғашқы тұрғындары Батыс Игбо (Дельта және Эдо штаттары) айманында шашырап орналасқан қауымдастықтарда өмір сүрген, кейін бүгінгі Онитша деп аталатын жерге көшіп, қауымдастық құрған. Шығыс жағалауға келгеннен кейін (Onicha mmili, "Судағы Онитша", жоғарыда қараңыз), қауым біртіндеп біртұтас патшалыққа айналды, алғашқыда "патшалық" ауылдардың (Umu Ezechima) еркін ұйымдастырылған тобынан бастап, кейін "патшалық емес" ауылдарды (Onicha Ebo Itenani) қамтыды.

Қазіргі тарих

Онитса 1850-ші жылдардың ортасында құлдықтан бас тартылғаннан кейін және еуропалықтардың ішкі аймақтарға өтуіне мүмкіндік берген бу машинасының дамуымен Нигер Корольдік компаниясы үшін маңызды сауда портына айналды. 19 ғасырда Биафра шығанағының жағалауындағы пальма ядросы, пальма майы және басқа да ақшалай дақылдардың саудасы осы өзен порты төңірегінде өркендеді. 1857 жылы британдық пальма майы саудагерлері қалада тұрақты бекет құрды, кейін оларға христиан миссионерлері қосылды. 1900 жылы Онитса британдық протектораттың құрамына кірді. Британдық отарлық үкіметі мен христиан миссионерлері Нигер өзені арқылы Онитса портынан өтіп, Игболандтың көп бөлігінде әкімшілік, мектептер мен шіркеулерді құрды. 1965 жылы Нигер өзеніне паромдық өткелді алмастыру үшін көпір салынды. Бұл Батыс Нигериямен сауда жолдарын дамытуға және Онитса мен Бенин қаласы және әсіресе Лагос арасында маңызды экономикалық байланыстарды құруға көмектесті. Нигерия-Биафра соғысы Онитсаға зор қиыншылықтар әкелді, себебі қала Биафраға батыс майданнан кірген күштер үшін маңызды соғыс алаңы болды. 1970-ші және 1980-ші жылдардың басындағы мұнай бағасының өсуіне байланысты қалаға иммигранттардың көптеп келуіне куә болдық. Бұл нәтижесінде, асығыс және жоспарсыз салынған ғимараттар пайда болды, осының салдарынан көптеген шалап салынған үйлер құрылды.

Фестиваль

Жыл сайын қазан айында Онитша патшалығы Офала фестивалін өткізеді, ол Игболандтың көптеген аймақтарында тойланатын дәстүрлі Жаңа Ям фестивалімен бірге келеді. Ежелгі заманда Офала фестивалі халыққа патшаны көруге және оның батасын алуға мүмкіндік беретін. Бүгінде бұл Онитша халқы үшін мәдениетін сақтап, қоғамдық істерін қорытындылау жолы және қалаға алыс-жақтан келетін көптеген қонақтарды тартатын маңызды шараға айналды.

География

Онтиша Нигер өзенінің маңызды шығыс-батыс бағытындағы тоғысқан жерінде орналасқан және ірі кемелер жүре алатын өзеннің ең солтүстік нүктесі болып табылады. Осы факторлар тарихи тұрғыдан Онтишаны жағалау аймақтары мен солтүстік, сондай-ақ шығыс және батыс Нигерия арасындағы сауданың ірі орталығына айналдырды. Онтишада шақырымдай ені бар Нигер өзенінен өтетін сирек кездесетін көпірлердің бірі орналасқан және оның жанына екінші көпір салу жоспарлануда. Соңғы жылдары қарқынды қала құрылысы табиғи өсімдіктер мен жергілікті ландшафтқа теріс әсер етіп отыр.

Климат

Онитшада екі маусым бар: жасыл, ылғалды және бұлтты жауынды маусым, сондай-ақ ыстық, тұманды және көбінесе күн бұлтты құрғақ маусым. Жыл бойы температура көбінесе 19 °C (67 °F) пен 31 °C (88 °F) аралығында өзгереді, және сирек 15 °C (59 °F) төмен немесе 33 °C (92 °F) жоғары болады.

Қалалық даму

1960 жылдардың басында, Нигерия азамат соғысына дейін (сонымен қатар Біафраны қараңыз), халық саны ресми түрде 76 000 деп тіркелді, және қала бірнеше жағынан ерекше болды; ұлы нигериялық жазушы Чинуа Ачебе (Огиди қаласының іргесінде туып өскен) оны "шығармашылық еркімен көрініс табуға ұмтылатын эзотерикалық аймақ" және "құпия тұрақсыздық аймағы" деп сипаттады ("Онитша мәселелері" дегенді қараңыз). Шындығында, Онитша Шығыс Нигериядағы қалалық өмірге өтуде шығармашылық рөл атқарды, Онитша базары әдебиетінің туған жері және Нолливуд фильмдерін қаржыландыру мен тарату орталықтарының бірі ретінде танымал. Дегенмен, инфрақұрылым қаланың өсуіне жете алмады, ал аймақтық жоспарлау ережелері болмағандықтан хаостық және тығыз қала пайда болды, онда тәртіпсіздік кең таралған. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының 2016 жылғы жаңартылған "Қала ауасының ластануы" дерекқоры Онитшаның Африкадағы ең ластанған қала екенін көрсетеді. Соңғы кезде көршілес қауымдастықтардың ықпалымен Онитша халқы Обоси және Нквелле Езунака тұрғындарымен айналасындағы жерлерге иелік ету үшін дауласып жатыр. Федже, Авада және 3 3 – Онитшаның қалалық аймақтары, олар тиісінше Обоси және Нквелле Езунака қауымдастықтарымен даулы.

Экономика

2012 жылы мемлекеттік үкімет бірлескен кәсіпорын арқылы SAB Miller компаниясын Onitsha сыра зауытына инвестиция салуға ынталандырды, ол тамыз айында өндірісті бастады. Бұл 1980 жылдардың басында Premier Beer сырасын шығарған Premier Breweries компаниясынан бері Онитшаға жасалған алғашқы ірі инвестиция болды. Қаңтар айында 110 миллион долларлық жаңартулар сыра және солодтық сусындардың өндірісін үш есеге арттыратыны жарияланды.

Көлік

Онитшаға өзен және құрлықпен қатар, әуе арқылы да жетуге болады. Қаланың Умуэриде орналасқан халықаралық жүк және жолаушылар әуежайы бар.

Дін мен саясат

Онитша қаласы негізінен христиандар тұратын қала. Солтүстік және Батыс Нигерияда да ислам дінін ұстанатындар бар. 2006 жылдың ақпан айында қарулы лаңкестер кем дегенде 80 этникалық хауса-фулани (мұсылмандарды) өлтіріп, бірнеше мұсылмандық орындарына, оның ішінде екі мешітке өрт қойды. Бұл қырқыстар Майдугури қаласында бірнеше күн бұрын болған тәртіпсіздіктерге жауап ретінде болды, онда кем дегенде 18 христиан қаза тапты, бұл Даниядағы карикатураларға байланысты туған даудың нәтижесінде болған мұсылмандардың наразылығынан бастау алды.

Онитша нарығы әдебиеттері

Бұл 1950-1960 жылдары Нигериядағы Онитша базарында сатылатын сезімтал, нұсқаулық сипаттағы кішкентай романдар, памфлеттер және басқа да басылымдардың 20-шы ғасыр жанрына жатады. Оның көп бөлігі пиджин ағылшын тілінде жазылған. Онитша туындыларының екі ерекше қасиеті бар: батыстық қалалық өмірге құштарлық және жаңадан келгендерді сыбайлас жемқорлықтан және оның салдарынан туындайтын қауіп-қатерлерден сақтандыру ниеті. Типтік аталымдары: «Роза тек менің ақшамды сүйді», «Мастыққа берілгендер барды жұмақ деп санайды», «Неліктен кейбір байлар кейбір қыздарға сенбейді» және «Қалай әйелдің махаббатына ие болуға болады». Сезімтал кішкентай романдар, саяси трактаттар, сондай-ақ махаббат хаттарын жазу, ақшамен қарым-қатынас және өркендеуге жету туралы нұсқаулықтар зор коммерциялық сәттілікке жетті. Кітап сатушылар осы арзан, жергілікті өндірістегі памфлеттерді (қолмен басылған) Онитшада сатады.

Қоршаған орта

Қалдықтардың көлемі қаланың жоғары халық санына және Нигерияның ішкі және сыртқы аймақтарынан бизнес мақсатында келетін адамдарды тартатын сауда орталығы болуына байланысты. Олар негізінен тамақ қалдықтарын, полиэтилен қаптарды, қағаз және оған байланысты қалдықтарды, сондай-ақ металл шығарады. Басқаларына киімдер, пластик, банкалар, бөтелкелер және шыны материалдар жатады. 2016 жылы PM10 деңгейі Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) стандартын 30 есе асып кетті. Қаладағы шу деңгейі федералдық қоршаған орта министрлігі белгілеген 90 дБ(А) және NESREA-ның 8 сағаттық жұмыс уақыты үшін 70 дБ(А) лимитін асып түседі, бұл көрсеткіш құрғақ және жаңбырлы маусымдарда өзгереді. Қаланың кең жер беттік сулары, аз тереңдіктегі жер асты сулары және су өткізгіш топырақтары оны судың ластануына жоғары тәуекелге ұшыратады.