Кіріспе

Қытайдағы Дандун қаласы (; "Қызыл Шығыс"), бұрын Андоң деп аталған, Қытай Халық Республикасының солтүстік-шығыс аймағындағы Ляонин провинциясының оңтүстік-шығысындағы жағалаудағы префектура деңгейіндегі қала. Бұл Қытайдың ең ірі шекаралық қаласы, Ялу өзені арқылы Солтүстік Кореяның Синуижу қаласына қарап тұр, және осы өзен Қытай-Солтүстік Корея шекарасын белгілейді. Қаланың оңтүстік-батысында өзен Корея шығанағына құяды. Дандунның стратегиялық орны, солтүстік-шығыстың бай табиғи ресурстарына жақындығы және мұхитқа қолайлы қол жеткізілуі оның тарихын динамикалық еткен. Қала провинцияның маңызды экспорттық өндіріс орталығы болып табылады және Шэньян мен Синуижу қалаларымен теміржол арқылы байланысқан порт қаласы. Солтүстік Кореямен жүзеге асырылатын сауданың көп бөлігі осы қала арқылы өтеді. 2020 жылғы халық санауы бойынша, әкімшілік қаланың (префектураның) аумағы 2,188,436 адамды құрайды, ал 3 қалалық ауданнан тұратын құрылыс аймағында (815,576 адам) және Солтүстік Кореяның көршілес қаласы Синуижуде (359,341 адам) 2020 жылы барлығы 1,175,199 адам тұрды.

Тарих

Карталар мен артефакттар бұл аймақтың Кочосон патшалығы кезеңінен бері мекенделгенін көрсетеді. Хан әулеті тұсында (б.з.д. 221 – 220 жж.) Дандун аймағы батыс Аньпин округінің билігінде болды. Когурё патшалығы кезінде аймақта Бакжак бекінісі орналасқан. Когурё құлағаннан кейін, ерте Тан әулеті (618–907) тұсында Дандун аймағы Аньдун префектурасының құрамына кірді. 8 ғасырда аймақ Балхая патшасы Мунның (737–793 жылдары билеген) бағындыруына түсті. Ляо әулеті (916–1125) кезінде аймақ Сюань, Кай және Му мемлекеттерінің билігінде болды. Төрт жыл өткен соң, осы әкімшілік қалаға «Ұлттық таза қала» атағын берді. Дандун қаласының халқы 1 090 680 адамды құрайды (жалпы халықтың 49,84%). Қалада көптеген корей мейрамханалары, дүкендер, шіркеулер, мектептер және басқа да мәдени орталықтар бар. Хуэйлер қала халқының бесінші ірі тобын құрайды, олардың үлесі 0,59% (12 983 адам). Солтүстік Кореяның халықаралық саудасының заңды және заңсыз айналымының көп бөлігі Дандун мен Синуижу қалалары арқылы Ялу өзенінің арғы жағындағы Солтүстік Кореяға өтеді. Қытай Солтүстік Кореяның әлемдік экспорт саудасының шамамен 40% -ын (4 миллиард АҚШ долларының 1,58 миллиард доллары) жүзеге асырады, ал Қытаймен екіжақты сауданың шамамен жартысы Дандун арқылы өтеді, ол 468 миллион АҚШ долларына тауар импорттайды, деп хабарлайды Сауда министрлігі. 2004 жылы Дандун тұрғындарының жан басына шаққандағы орташа жылдық табысы 9 500 юаньнан 12 237 юаньға дейін болды, ал қаланың ЖІӨ 3,77 миллиард АҚШ долларын құрады. Дандун Қытайда «Дандун Yellow Sea» маркалы автобустарды өндіруімен кеңінен танымал. Дандун порты Ляонин облысының екінші ірі халықаралық логистикалық орталығына айналуда және Далянь портына балама болып табылады. 2004 жылы қалаға «5,86 миллион турист» келді, олардың 16 000-ы Солтүстік Кореяға, ал 81 000-ы шетелден келді және экономикаға 27,54 миллион АҚШ доллары салым қосты. 2004 жылы «туризмнен түскен жалпы табыс 4,02 миллиард юаньды құрады», бұл өткен жылмен салыстырғанда шамамен 33% өсімді көрсетті. Дандунға сауда жасауға келген солтүстік кореялықтардың ең көп сұраныс тауарларының қатарында жад карталары мен плюштік аюлар бар.

Даму аймақтары

1992 жылы Даңдоң шекаралық экономикалық корпорация аймағы ұлттық деңгейдегі даму аймағы ретінде бекітілді. Ол Солтүстік Кореяның Синуижу қаласына қарама-қарсы Ялу өзенінің жағалауында орналасқан. Ол электрондық ақпарат, машина жасау, биофармацевтика және басқа да салаларды дамытуға бағытталған. Дандаң Циянян экономикалық даму аймағы алғаш рет 1994 жылы Дандаң қаласымен арнайы экономикалық аймақ ретінде, содан кейін Ляонин провинциясымен Ляонин Дандаң Циянян экономикалық даму аймағы (LDQEDZ) ретінде бекітілді. 2009 жылдың шілдесінде Ляонин жағалауындағы экономикалық белдеуді дамыту ұлттық стратегия ретінде жарияланды. Белдеудің шығыс ұшында орналасқан Циянян қаласы қазір Дандаңның жағалау дамуының маңызды бөлігіне айналды және стратегиялық орналасу артықшылықтарын көрсетуге мүмкіндік алды.

Ауа

Дандаң Лангтоу әуежайына және одан ұшулар шектеулі, бірақ Далянь немесе Шэньян қалаларынан ұшып, содан кейін поезд немесе автобуспен Дандаңға барып-келуге болады. Әуежай қаладан батысқа қарай 21 шақырым (13 миль) қашықтықта орналасқан және әуежайға шалғайтын автобус тасымалы бар. Ішкі рейстер Пекин, Циньдао, Санья, Шанхай және Шэньчжэнь қалаларына қолжетімді.

Порттар мен су жолдары

Дандун порты Ялу өзенінің сағасындағы оң жағалауда орналасқан. Оңтүстік жағынан Сары теңізбен шектеседі, ал шығысы Солтүстік Кореядан бөлініп жатыр. 1907 жылы сауда порты ретінде құрылған. 1980 жылдардың ортасынан бастап ірі құрылыс жұмыстары жүргізілгеннен бері, Дандун порты Далянь және Инкоу порттарымен бірге Қытайдың солтүстік-шығысындағы маңызды тарату орталығына айналды. 2011 жылдың қазан айында Қытай үкіметі Дандун портын кеңейтуге бес жылға 7,1 миллиард доллар жұмсалатынын жариялады. Қытай Коммунистік партиясының Дандун қалалық комитетінің хатшысы Дай Юлин, Дандунның бірегей географиялық орналасуы қаланың 70-тен астам елдегі 90 портты байланыстыратын құрлық пен теңіз тасымалының орталығы болуына кепілдік беретінін атап өтті. Бірнеше көпұлтты компания, оның ішінде АҚШ-қа тиесілі "Харман" компаниясы, Дандунды Солтүстік-Шығыс Азиядағы өкілдіктерінің орны ретінде таңдады. Порт маңындағы су жолдары аймақтағы маңызды туристік орынға айналды, оның ішінде Ялу өзені саябағы да бар.

Көрнекті орындар

Қала Солтүстік Кореяның Синуижу қаласынан өзен арқылы орналасқан. Екі қала Қытай-Корея достық көпірімен байланысқан. Ағыс бойымен 100 метрден аз қашықтықта Корея соғысы кезінде американдық бомбалаудан қираған Ялу өзенінің бұзылған көпірі орналасқан. Туристер шекараға жақындап, Солтүстік Кореяның Синуижу қаласын жақыннан көру үшін жылдам қайықтарды немесе жолаушылар қайықтарын жалдай алады. Синуижуде Ялу өзенінің арғы жағынан көрінетін айналмалы дөңгелек бар. Басқа туристік орындар: АҚШ агрессиясына қарсы тұру және Кореяға көмек көрсету соғысының ескерткіші, сондай-ақ Корея соғысы мұражайы. Жиньцзян тауы (锦江山) бұрынғыда Қытай армиясының қарауылдық бекеті болған, қазір қаланың ең ірі паркі. Орталық Дандуннан тыс жерлердегі басқа да маңызды орындар: Донгангтағы Дагушан көрікті аймағы, Квандиан Маньчжу автономды округінің Шуйфэн бөгеті, Фэнчжэндегі Фэнхуан тауы. Вулун тауының көрікті аймағы Дандун қаласында, Ескі ауылдың солтүстік-батысында, Фэнчжэн қаласының шекарасындағы Жэньань ауданында орналасқан және бес Лонгшан мен Вулунбэй шипажайларын қамтиды. Блэк Крик су қоймасы Юаньбао ауданында, Дандуннан алыс, 304 мемлекеттік тас жолының (Даньхуо тас жолы) сол жағында орналасқан. Дандун – су қоймасы аумағындағы жалғыз қала. Шоу артиллериялық батальонының жанындағы Блэк Крик су қоймасында туристерге арналған санаторийлер мен жазғы демалыс орындары бар.

Ас мәзірі

Дандоңның қуырылған талқан лапшасы (丹东炒叉子) – Дандоң қаласының ең танымал тағамы. Ол негізгі ингредиент ретінде күріш талқанынан, ал қосалқы ингредиенттер ретінде сары ұлулар еті, қияқ, морковь және дөңгелек пиязбен дайындалады, содан кейін сарымсақ және күріш майы сияқты дәмдеуіштермен қуырылады. Күріш талқаны – бұл ежелгі маньчжу тағамы, ол жүгеріден жасалады, ашытылып, сулы лапшаға ұнтақталады, содан кейін тұнығып қалғаннан кейін қолмен немесе қалыптармен кеспе лапшаның қалыңдығындай тегіс жолақтарға айналдырылады.

Арнайылық

Дандун сары шұбарлары (丹东黄蚬子) Ялу өзенінің сағасында, қоректік заттарға бай және су температурасы қолайлы болғандықтан өсіріледі. Сондықтан, осы жерде өсірілген сары шұбарлар басқа жерлердегіден ірілеу және майлырақ, сондай-ақ олардың тағамдық құндылығы да жоғары. Сары шұбарлар Дандун теңіз өнімдерінің белгілі бір символына айналды және 2011 жылы Қытай Ауыл шаруашылығы министрлігі оларды ұлттық географиялық таңба ретінде тіркеді.

Білім

Шығыс Ляонин университеті Дандоң қаласында орналасқан. Қаланың ішінде Eaglebridge халықаралық мектебі деген бір халықаралық мектеп те бар.