Кіріспе

Қытай мен Солтүстік Кореядағы тау тізбегі. Чанбай таулары – Солтүстік-Шығыс Азиядағы ірі тау тізбегі. Ол Солтүстік-Шығыс Қытайдың Хэйлунцзян, Цзилинь және Ляонин провинцияларынан басталып, Қытай-Солтүстік Корея шекарасы (41°41' - 42°51' солтүстік ендік; 127°43' - 128°16' шығыс бойлық) арқылы Солтүстік Кореяның Рянганг және Чаганг провинцияларына дейін созылады. Олар маньчжур тілінде Шанггиян таулары, ал корей тілінде Ұлы Пэкду деп аталады. Таулардың көп бөлігінің биіктігі белгілі бір шамадан жоғары, ең биік шыңы – Пэкту тауы, оның ішінде әлемдегі ең биік жанартау кратеріндегі көл – Аспан көлі орналасқан. Лонгванкун ұлттық орман паркі қорғау аймағы осы тау тізбегінің жанында орналасқан.

Тарих

Тау алғаш рет "Таулар мен теңіздер классикасында" Буксиан Шан деген атпен тіркелген. "Соңғы Хань кітабында" ол Шаншань Далин деп те аталады. "Жаңа Тан кітабында" оны Тайбай Шан деп атаған. Қазіргі қытайша атауы Чанбай-Шан алғаш рет Хитанның Ляо династиясында (916–1125) және одан кейін Джурченнің Цзинь династиясында (1115–1234) қолданылды. Бұл таулар Букури Йонгшонның мифтік туған жерін көрсетеді, ол Нурхачи мен Айсин Гиоро императорлық отбасының ата-бабасы, Қытайдың Цин династиясын құрғандар. Қытайша атау сөзбе-сөз "Мәңгілік ақ тау аймағы" дегенді білдіреді. Императорлық отбасы тауды өздерінің дәстүрлі отаны деп есептеді. Цин императоры Хун Тайцзи олардың түпкі атасы Букури Йонгшонның (布庫里雍順) бойжеткен қызбен туылғанын мәлімдеді. Аңыз бойынша, үш көктегі қыз – Энгулен (恩古倫), Женгулен (正古倫) және Фекулен (佛庫倫) Чанбай тауларының жанындағы Бульхури Омо деп аталатын көлде шомылып жатысқан. Сол кезде Фекүленнің жанына қарға бір қызыл жеміс тастап, ол оны жеп қойды. Содан кейін ол Букури Йонгшонға жүкті болды. Дегенмен, 1635 жылы Хурха (Хурка) тайпасының мүшесі Мюксике жазған одан бұрынғы нұсқа Хунтайджидің айтқандарын жоққа шығарады, ол Булхури көлінің Хэйлунцзян провинциясында, Амур өзеніне жақын жерде орналасқандығын, және "көктегі қыздар" сол жерде шомылғанын көрсетеді. Бүгінде танымал Ябули тау шаңғысы курорты Чанбай тауларында орналасқан.

География және климат

Таулар Сонгхуа, Тумен және Ялу өзендерінің бастауы болып табылады. Чанбай таулары ұзақ, суық қыстармен ерекшеленеді. Қыс айларында жауын-шашын аз, бірақ жаз және күз айларында көп, жылдық орташа көрсеткіші .

Флора мен фауна

Тау беткейлерінің өсімдіктері бірнеше аймаққа бөлінеді. Жоғарыда, тундра басым. Одан төмен, өсімдіктердің арасында тау қайыңы мен қарығай ағаштары басым. Бұл аймақтың төменгі жағында және одан да төмен, шырша, самырсын және қарағай ағаштары үстемдік етеді. Одан төмен, Амур липасы (Tilia amurensis), қарағай, жапырақталған қайың және ельм ағаштарынан тұратын аралас орман кең таралған. Одан да төменде, екінші рет өскен қайың мен тал басымдығымен орташа белдеулі жапырақты орман орналасқан. Таудың шаңырағындағы көлде өсімдіктердің бес түрі белгілі, ал жағалау бойында шамамен 168 түрі саналып шықты. Қытай жағындағы орман ежелгі және адамның араласуынан дерлік өзгермеген. Ағаш шебіне жақын жерде қайың басым, ал төменгі жағында қарағай, басқа түрлермен қосылып өседі. Солтүстік Корея тарапындағы төменгі беткейлерде кең ауқымды орман қырқылу орын алған. Бұл аймақ сібір жолбарысы, аю, қасқыр және жабайы шошқалардың мекені болып табылады. Уссури дольдері бұл аймақтан жойылған болуы мүмкін. Тау ормандарындағы бұғылар Пэкдусанның қара бұғысына жатады. Қара қасқыр, сұр соқыр және тоқылдақ сияқты көптеген жабайы құстар бұл аймақта мекендейді. Тау BirdLife International ұйымы тарапынан маңызды құс аймағы (IBA) ретінде анықталды, себебі ол қабыршақты жақты үйректердің популяциясын қолдайды.