Кіріспе
18 ғасырдағы француз протестанты, қателікпен азапталған және жазаға тартылған. Жан Калас (1698 – 10 наурыз 1762) – Францияның Тулуза қаласында тұратын саудагер, өзінің кінәсіз екенін айтқанға қарамастан, ұлын өлтірді деген айыппен сотталып, азапталды және жазаға тартылды. Калас ресми католик қоғамында протестант болған. Католик шіркеуінің қарсыластары оның кінәлі еместігіне күмән келтірді және ол 1764 жылы ақталуға ие болды. Францияда ол Франсуа Жан де ла Барре және Пьер Пол Сирвенмен бірге діни қанағатсыздық пен зорлық-зомбылықтың символдық құрбаны ретінде танылды.
Jean Calas (1698 – 10 March 1762) was a merchant living in Toulouse, France, who was tried, tortured and executed for the murder of his son, despite his protestations of innocence. Calas was a Protestant in an officially Catholic society. Doubts about his guilt were raised by opponents of the Catholic Church and he was exonerated in 1764. In France, he became a symbolic victim of religious intolerance, along with François Jean de la Barre and Pierre Paul Sirven.
Өмірбаян
Калас әйелімен бірге протестант болды. Франция сол кезде католик мемлекеті болды; католицизм мемлекеттік дін еді және жеке адамдардың басқа дінді ұстануға заңдық құқығы болмады. XIV Людовик патша бастаған протестантизмге жасалған қатал қысым көбінесе азайғанмен, протестанттарға ең жақсы жағдайда төзімділікпен қарастырылды. 1756 жылы Каластың ұлдарының бірі Луи католик дініне ауысты.
Марк-Антуан Калас қайтыс болды
1761 жылы 13-14 қазанда Калас отбасының тағы бір ұлы, Марк Антуан үйдің бірінші қабатында өлі күйде табылған. Жан Калас өзінің ұлын католик дініне өтуге ниеттенгендіктен өлтірген деген әңгіме тарады. Тергеу кезінде отбасы бастапқыда Марк Антуанды кісі өлтірген адам өлтіргенін айтты. Кейін олар Марк Антуанның асылып өлгенін мәлімдеді; өйткені өз-өзіне қол жұмсау қорқынышты қылмыс саналғандықтан, және өз-өзіне қол жұмсағандардың денелері ұятқа толы болғандықтан, олар ұлының өзін-өзі өлтіруін кісі өлтірудей етіп көрсетуге тырысты.
Сот және өлім жазасы
Жан Калас өлімнің өзіне қол жұмсау болғанын айтқанына және Каластың католик тәрбиешісі Жанна Вигуердің куәлігіне қарамастан, Тулуза соты Жан Калас ұлын өлтірді деген үкім шығарды. Калас сотталып, кінәлі деп танылғаннан кейін азаптау жазасына кесілді. Оның қол-аяқтары созылып, буыннан шығып кетті. Оның тамағына су құйылды. Ол собор алаңында айқышқа байланды, оның әр аяғы темір таяқпен екі рет сындырылды. Мұндай азаптарға да қарамастан, ол өзінің кінәсіз екенін жалғастырып айтты. 1762 жылдың 9 наурызында Тулуза парламенты (аймақтық сот) Жан Каласты дөңгелекте өлім жазасына кесті. 10 наурызда, 64 жасында, ол дөңгелекте азаптап қайтыс болды, тіпті өзінің кінәсіз екенін қатаң түрде мәлімдеп тұрды.
Вольтердің араласуы және өлімнен кейін ақталуы
Француз философы Вольтер бұл оқиға туралы хабардар болды, ал Каластың католиктерге қарсы фанатизмге кінәлі деген алғашқы күдіктер оның тергеулері нәтижесінде жойылды. Содан кейін ол Марк Антуанның құмар ойындарына байланысты қарыздары болғандықтан және діни нанымына байланысты университет бітіре алмағандықтан өз-өзіне қол жұмсағанын дәлелдеп, Каластың үкімін қайта қарау үшін күресті бастады. Вольтердің тыраны жоқ, король Людовик XV отбасын қабылдап, 1764 жылы үкімді жойды. Король Тулузаның бас судьясы, Капитулды қызметтен босатып, жаңа сот процесі өтті. 1765 жылы Жан Калас өлімнен кейін, алғашқы айыптаулар бойынша емес, «процедуралық бұзушылық» негізінде ақталды, ал отбасына король 36 000 ливр өтемақы төледі. Католик шіркеуін ашық сынаған Вольтер 1763 жылы жарық көрген «Төзімділік туралы трактат» еңбегінде осы оқиғаны шіркеудің қаталдығының мысалы ретінде келтірді.