Кіріспе

Жапондық метаболист сәулетшісі (1934–2007)

Кишо Курокава (黒川 紀章) (8 сәуір 1934 – 12 қазан 2007) – көрнекті жапон сәулетшісі және метаболист қозғалысының негізін қалаушылардың бірі.

Өмірбаян

Айчи префектурасының Кание қаласында туған Курокава Киото университетінде сәулет өнерін оқып, 1957 жылы бакалавр дәрежесін алды. Кейін Токио университетінде Кензо Танге басшылығымен білім алды. 1959 жылы Курокава магистр дәрежесін аяқтады. Содан кейін философия докторы атағын алуға түсті, бірақ 1964 жылы оқуын тоқтатты. Кишо Курокаваға Малайзияның Университет Путра (UPM) ректоры 2002 жылдың 7 қыркүйегінде сәулет саласының құрметті докторы атағын берді. 1960 жылы әріптестерімен бірге «Метаболизм» қозғалысын құрды, оның мүшелері «Метаболисттер» деп аталды. Бұл Азия контекстінде сәулет стилінің бірігуі мен қайта өңделуін ұстанып, радикалды жапондық авангардтық қозғалыс болды. Қозғалыс үлкен жетістіктерге жетті, оның мүшелері 1970 жылы Осакадағы Әлемдік көрмеде «Такара Котильон Бьютиллион» жұмысы үшін мақтау алды. Бірақ көп ұзамай бұл топ таратылды. Курокаваның алғашқы некесінен Како Мацуура есімді қызы және колледждегі сыныптасынан Микио есімді ұлы дүниеге келді, ол белгілі фотограф атанды. Екінші некесі 20 ғасырдың ең танымал киножұлдыздарының бірі – актриса Аяко Вакаомен (若尾 文子 Вакао Аяко) болды. Курокаваның кіші інісі өнеркәсіптік дизайн саласында жұмыс істейді, сонымен қатар кейбір сәулет жобаларында Курокавамен бірлесіп жұмыс істеген. Курокава 1962 жылдың 8 сәуірінде құрылған «Kisho Kurokawa Architect & Associates» компаниясының негізін қалаушы және президенті болды. Кәсіпорынның бас кеңсесі Токиода орналасқан, ал Осака, Нагоя, Астана, Куала-Лумпур, Пекин және Лос-Анджелесте филиалдары бар. Компания Жапония үкіметінде «Бірінші сыныпты сәулетшілер кеңсесі» ретінде тіркелген. Тұрақты және экологиялық сәулет концепциясын ондаған жылдар бойы қолданғанмен, Кишо Курокаваның соңғы жылдары қоршаған ортаны қорғауға қатысты көзқарасы күшейді. 2007 жылы Токио қаласының губернаторына үміткер болды, содан кейін 2007 жылғы Жапон кеңесшілер палатасының сайлауында кеңесшілер палатасына депутаттыққа кандидат болды. Сайланбағанымен, Кишо Курокава қоршаған ортаны қорғауға көмектесу үшін «Жасыл партияны» құруға қол жеткізді. 2007 жылы Курокава Анахайм университетінің Кишо Курокава Жасыл институтын құрды, ол экологиялық саналы бизнес тәжірибесін дамытуға көмектеседі. Курокава 1998 жылдан бері Калифорния штатының Анахайм қаласында орналасқан университет атқарушы кеңесінің құрылтайшы мүшесі және төрағасы болды, ал оның әйелі Аяко Вакао Курокава институттың құрметті төрағасы қызметін атқарады. Курокава философия және сәулет туралы көптеген еңбектер жазды және кеңінен лекция оқыды. Ол кез келген мәдениетте екі дәстүр бар екенін жазды: көзге көрінетін және көзге көрінбейтін. Оның айтуынша, оның туындылары Жапонияның көзге көрінбейтін дәстүрін жеткізеді. 1972 жылы ол Чикагодағы Ғылым және өнеркәсіп мұражайында лекция оқу үшін Грэм қорынан грант алды. Оның сәулетіне, әсіресе метаболизмге қарағанда, дәстүрдің көрінісі болмауы мүмкін, бірақ беткі қабатының қатты терісінің астында оның жұмысы шынымен жапондық. Дегенмен, оның қазіргі заманғы технологиялары мен материалдары жапондық дәстүрден мұра болып келгенін және оның заманауи бетон немесе болат мұнараларында жапондық сәулеттің дәстүрлі формаларын тану қиын. Алайда Курокаваның сәулеті жапондық дәстүрден өркендеді, оның туындыларында жапондық эстетика бар. Оның сәулет өнерінде дәстүрлі жапондық ұғымдарды, әсіресе материалдық, уақытша, қабылдауға дайындық және егжей-тегжейлілік сипаттарын сақтауға баса назар аударылды. Курокава жаңа толқын жапондық сәулет туралы пікірлерінде осы төрт факторды атап өтті. 2007 жылдың 12 қазанында 73 жасында жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды.

Тұрақты емес

Курокава Киото мен Каназавадан басқа, Жапонияның көптеген қалалары Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиратылғанын атап өтті. Батыс қалалары қирағанда, кірпіш пен тас олардың өткен өмірінің куәсі ретінде сақталды. Алайда, Курокаваның сөзімен айтқанда, Жапония қалалары көбінесе ағаштан және табиғи материалдардан салынғандықтан, жалындап, толығымен жойылды. Ол сондай-ақ Эдо (қазіргі Токио) мен Киотоның 15-16 ғасырлардағы Соғысқан Штаттар кезеңіндегі бірнеше шайқастарда дерлік толығымен қирағанын айтты. Биліктің өзгеруі Жапонияның бір бөлігінің қирауына себеп болды. Осыған орай, тарихи тұрғыдан алғанда, Жапония қалалары жыл сайын жер сілкінісі, тайфун, су тасқыны және жанартау шығару сияқты табиғи апаттарға ұшырап келеді. Бұл ғимараттар мен қалалардың үздіріліссіз қирауы, Курокаваның айтуынша, жапон халқына “өмірге қатысты белгісіздік, көрінетін нәрсеге сенімсіздік, мәңгілікке күдікпен қарау” сезімін сыйлады.

Сонымен қатар, Жапонияда төрт маусым айқын байқалады және жыл бойындағы өзгерістер зор. Сондықтан, жапон мәдениетінде уақыт – бұл әр шамды, әр тіршілік иесін, әрбір нәрсені бір сәтте солғызуға мәжбүрлейтін құнды нәрсе. Ғимараттар мен қалалардың мүмкіндігінше табиғи көрінуі және тек уақытша болғандықтан, табиғаттың қалған бөлігімен үйлесімде болуы, ғимараттар мен қалаларды “уақытша” құрылымдау дәстүрін қалыптастыруға көмектесті. Бұл өтімділік идеясы Курокаваның Метаболизм қозғалысы кезіндегі жұмысында көрініс тапты. Ғимараттар жылжымалы, алмастырылатын және бейімделетін етіп салынды. Өтімділік концепциясы оның жұмысына уақыт және кеңістікте ашық жүйелерде болуға ықпал етті.

Маңыздылығы

Курокава жапондықтардың ғимараттарда қолданылатын материалдардың табиғи текстурасын және түстерін пайдалануға тырысқанын түсіндіреді. Дәстүрлі шайхана қасақана түрде жер, құм, қағаз, өсімдіктердің сабақтары мен жапырақтары, сондай-ақ кішкентай ағаштар сияқты табиғи материалдардан салынған. Қажетті ағаштарды әдетте адамның жеке бау-бақшасынан алған. Барлық жасанды түстерден бас тартылып, материалдардың табиғи түстері мен текстурасы ең қолайлы жағдайда көрсетілді. Материалдарға адалдық табиғаттың өзі әдемі деген идеядан туындады. Жапондықтар тағамның дәмі, ағаш сыртқы түрі және материалдар табиғи күйде жақсырақ болатынына сенеді. Табиғи күйде максималды ләззат алуға болады деген наным бар. Курокаваның жұмысында материалдық дәстүр сақталды, ол темірді темір ретінде, алюминийді алюминий ретінде қарастырды және бетонның табиғи жалатуын барынша пайдаланды. Материалдық адалдық дәстүрі Курокаваның капсулалық ғимаратында да көрінеді. Онда ол "жасанды түстерсіз" технологияны көрсетті. Капсула, эскалатор, лифт, құбырлар мен желдету жүйелерінің бәрі сыртқы жағынан көрінетіндей етіп жасалған. Курокава құрылымдарды ашық қалдырды және байланыстырушы элементтерді жасыруға тырыспады, өйткені әрбір жеке бөліктің өзінде сұлулық бар деп сенді. Бұл батыл тәсіл элементтердің текстурасын жасады, ол бүкіл ғимараттың нағыз материалдығына айналды.

Қабылдау қабілеті

Қабылдаушылық ұғымы – маңызды жапондық идея, мүмкін, дәстүр. Курокава Жапонияның кішкентай ел екенін айтты. Мың жылдан астам уақыт бойы жапондықтар көршілес Қытай мен Кореяны, ал қазіргі заманда Португалия, Ұлыбритания және Америка сияқты елдерді білген. Жапония сияқты кішкентай елдің осы империялардың шабуылына ұшырамай, зерттеу үшін шетелдік мәдениеттерді қабылдауға және үлкен елдермен достық қарым-қатынас орнатып, өз ерекшелігін сақтауға үнемі тырысуы қажет болды. Осы қабылдаушылық Жапонияның шаруашылық аралдан империялық елге айналуына мүмкіндік берді, алдымен Қытайдың саяси жүйелері мен Қытайдың жетістіктерін, содан кейін Батыс техникасы мен білімін пайдаланды. Жапония ақырында Қытайдан асып түсіп, Екінші дүниежүзілік соғыста өзін таныды. Соғыстан кейін Жапония осы көзқараспен Америка мәдениетін және технологиясын қабылдады. Курокаваның сәулеті қабылдаушылықтың жолын ұстанады, бірақ бір сәтте өз ерекшелігін табуға тырысады. Бастапқыда Курокаваның туындылары Жапонияда Танге, Изозаки және олардың әріптестері енгізген Қазіргі заманғы қозғалысқа сай болды. Танге әлемге Жапонияның заманауи ғимараттар сала алатынын көрсетті. Оның замандастары да осы стильді жалғастырды. 1960 жылдары Курокава мен шағын сәулетшілер тобы заманауи жапон сәулетінің жаңа толқынын бастады, өйткені бұрынғы шешімдер мен имитация жаңа дәуір үшін жеткіліксіз деп сенді: Модернизмде өмір болмады. Олар өздерінің тәсілдерін «метаболизм» деп атады. Курокаваның туындылары «Өмір қағидасына» бейімделді (Ол сәулет пен қалаларды динамикалық процесс ретінде қарастырды, онда бөліктер өзгеріске дайын болуы керек. Ол көбінесе болаттан жасалған ашық каркастарды және алдын ала дайындалған, бір-бірімен алмастырылатын элементтерді қолданды).

Егжей-тегжейлі

Курокава жапондық жұмыстардағы егжей-тегжейге назар аударудың негізінен жеке ерекшелікті және шеберлікті білдіруге бағытталған әдеттегі талпыныстан туындайтынын түсіндірді. Жапонияда егжей-тегжейді орындау – тұтас нәрседен бөліктерге емес, бөліктерден тұтасқа қарай жұмыс істеу процесі болды. Үйдің ағаштан жасалған әрбір қосылысы іштен сыртқа қарай мұқият өңделді. Жапония – Мэйдзи революциясы кезінде 50 жылдан кем уақыт ішінде өнеркәсіпсіз елден толыққанды өнеркәсіптік елге айналған мемлекет. Қолөнершілермен тауар өндіруден өнеркәсіптік өндіріске жасалған бұл күрт секіру соншалықты жылдам болды, соның салдарынан шебердің өзіндік білдірісі ретінде саналатын ұзақ дәстүрлі шеберлік жоғалмады. Осының нәтижесінде жапон шеберлері әрқашан ұсақ бөлшектерге ерекше назар қояды, бұл заманауи сәулет, өнер және өнеркәсіпте көрінеді. Егжей-тегжейге назар аудару – Жапония дәстүрінің ажырамас бөлігі, ол бірегей жергілікті эстетикалық көрініс құрайды. Сол сияқты, Курокаваның сәулетінде де мұқият жасалған қосылыстар мен аяқталулар бар. Ол мойындады: «Бұл егжей-тегжейге назар аудару – менің өзімнің сәулетімді түсінудің маңызды кілті. Егжей-тегжейдің маңыздылығына сенім жаңа иерархияны да көрсетеді». Курокава сенді, Батыс сәулеті мен қалалары инфрақұрылымнан бастап бөлшектерге дейін иерархиялық принцип бойынша ұйымдастырылған болса, оның заманауи жапон сәулетіне деген жаңа көзқарасы бөліктердің дербестігіне бағытталған.

Тұрақтылық

1958 жылы Кишо Курокава «Машина дәуірінен өмір дәуіріне өту» деп болжам жасады және қоғамның жаңа стильдерді енгізуін талап ету үшін метаболизм (өзгеріс және қайта өңдеу), экология, тұрақтылық, симбиоз, аралық аймақтар (белгісіздік) және Ханасуки (Вабидің сұлулығы) сияқты өмір принциптерінің маңызды түйінді сөздерін үздіксіз қолданды. Қырық жыл бойы Кишо Курокава экологиялық таза және тұрақты архитектуралық жобаларды жасады. 2003 жылы ол Малайзиядағы Куала-Лумпур халықаралық әуежайын салғандығы үшін Dedalo Minosse International Prize (Grand Prix) сыйлығына ие болды. KLIA – 2004 жылдан бері әуежайдың қоршаған ортаға жауапкершілік танытуы үшін Біріккен Ұлттар Ұйымының Green Globe 21 сертификатын алған әлемдегі бірінші және жалғыз әуежай.

Анахайм университеті Кишо Курокаваның Жасыл институты

Анахайм университетінің Кишо Курокава Жасыл институты Кишо Курокаваның ойымен құрылып, 2008 жылы оның құрметіне ашылды. Институт тұрақты басқару саласында онлайн сертификат, диплом, бизнес-әкімшілік магистрі (MBA) және бизнес-әкімшілік докторы (DBA) дәрежелері бойынша білім беру бағдарламаларын ұсынады.