Кіріспе

Кино техникасы
Фильмнің немесе фотосуреттің кадрға түсірілуі

Фотографияда, кино түсіруде және бейне өндірісте, жалпы кадр (кейде толық кадр немесе алыс кадр деп аталады) әдетте объектінің немесе адамның толық бейнесін көрсетеді және оны қоршаған ортамен байланыстыру мақсатында қолданылады. Мұндай кадрлар қазір көбінесе кең бұрышты объективтермен түсіріледі (35 мм фотосуретте шамамен 25 мм объектив, ал 16 мм фотосуретте 10 мм объектив). Дегенмен, қашықтықтың өте үлкен болуына байланысты, бастапқы кадрлар мен өте жалпы кадрларға кез келген камера түрін қолдануға болады.

Тарих

Бұл түсірілім түрінің пайда болуы киношілердің көрерменнің алдындағы қойылымды тамашалап отырған сезімін сақтап қалуға тырысуының нәтижесі болды, ал емес, жай ғана суреттер тізбегін көрсетудің. Кең түсірілім киноның пайда болған сәтінен бастап қолданылып келеді, себебі ол өте қарапайым түсірілім түрі болып табылады. 1878 жылы алғашқы нағыз қозғалыс суретінің бірі – «Сэлли Гарднер Галлопта» жарық көрді. Бұл фильм қазіргі киноиндустрия стандарты бойынша фильм деп есептелмесе де, толыққанды қозғалыс суретіне жасалған маңызды қадам болды. Оны өте қарапайым деп айтуға болады, бірақ ол кең бұрышта түсірілді, өйткені ат пен атты адам кадрда толығымен көрінеді. 1880 жылдары фотопленка мен кинокамералар қолжетімді болды, соның арқасында кинотограф немесе проектор арқылы көбірек қозғалыс суреттерін жасау мүмкін болды. Бұл алғашқы фильмдер де кең бұрышты сақтап, көрерменге барлық нәрсені көрсете білудің ең жақсы тәсілі болды. 1890 жылдары қозғалыс суреттері көбейген кезде, көптеген фильмдер бір минутқа дейін немесе тіпті одан да аз уақытқа көрсетілді. Бұл фильмдер де кең түсірілім стиліне сәйкес болды. Бірінші бәсекелестік түсірілім әдісі Джордж Альберт Смиттың «Хов» фильміне жақын кадрларды енгізуімен пайда болды. Бұл әдісті алғаш рет қолданғаны нақтыланбаса да, ол ең ерте жазылған мысалдардың бірі болып табылады. Жаңа кадрлау техникалары енгізілгеннен кейін, кең түсірілім бере алмайтын мүмкіндіктері үшін көптеген стильдер жасалды және қолданылды. 1900 жылдардың басында қозғалыс суреттері қысқа, бір минуттық көрсетілімдерден толық метражды фильмдерге айналды. Көбірек кинотехникалар пайда болды, нәтижесінде кең түсірілімнің қолданылуы азайды. Дегенмен, ол әлі де маңыздылығын жойған жоқ, себебі оның мүмкіндіктерін толыққанды алмастыратын нәрсе табылмады. 1960 жылдары теледидар үйге енген кезде, киноиндустриясына үлкен нұқсан келтірді және көптеген адамдар киноның танымалдылығының төмендеуі деп қарады. Бұл фильмдердің теледидардан жоғары сапалы болуын қажет етті. Бұл түс қосу арқылы жасалды, бірақ ең маңыздысы – кең экранды қолдану болды. Бұл режиссерге кеңістікті ұлғайтуға мүмкіндік берді, соның арқасында көрермен әрбір кадрда көбірек көре алды. Қазіргі заманғы фильмдер әртүрлі кең түсірілім түрлерін жиі қолданады, себебі олар кино түсірудің негізгі бөлігі болып табылады және одан әдейі бас тартпаса, одан қашу мүмкін емес. Қазіргі киноның жағдайында кез келген кадрдың техникалық сапасы айқын жақсарып, қазіргі кинодағы керемет кадрларға өмір сыйлады. Сонымен қатар, Blu-ray, 3D және Ultra HD Blu-Rays сияқты заманауи үй развлегілерінің сапасы кадрдың ауқымын және көлемін ұлғайтып, сахна мен қоршаған ортаны егжей-тегжейлі көрсетуге мүмкіндік берді.

Белгілі мысалдар

Көптеген режиссерлер әртүрлі кең кадрларды қолдануымен танымал. Олардың басты мысалы – Питер Джексонның «Жүзіктер Иесі» трилогиясында кең және аса кең кадрларды жиі пайдалану, бұл көрермендерге таңғалыс сезімін тудыру үшін Жаңа Зеландияның кең пейзажын көрсетеді. 1993 жылғы «Шиндлер тізімі» фильмінде концлагерьде тұтқындалған, қызыл пальто киген (фильмдегі жалғыз түс) қыздың қайта-қайта бейнесі кездеседі. Ол көбінесе кең форматта суретке түсіріледі, бұл оның өзін және қорқынышты қоршаған ортаны көрсету арқылы алаңдататын қарама-қайшылықты құруға мүмкіндік береді. 1939 жылғы «Оз сиқыршысы» фильміндегі аса кең кадр барлық басты кейіпкерлерді экранда ұстап тұрады, ал Сиқыршының сарайы анық көрінеді. «Оз сиқыршысы» түсірілімінде алғашқы реңді фильмдердің бірі болды. 1962 жылғы «Арабияның Лоренсі» фильмінде басты кейіпкердің айналасындағы кеңдігін сезіндіріп, оны қоршаған ортамен салыстырғанда әлсіз және осал көрсету үшін көптеген аса кең кадрлар қолданылған. 1981 жылғы «Жоғалған сандықтың іздеушілері» фильмінде қасқырды қуатын алып тастың қауіпті өлшемін көрсету үшін кең кадр пайдаланылған. 2008 жылғы «Қараңғы рыцарь» фильмінде үлкен жүк көлігі мен тіркеме алдымен аударылып түсетін тәжірибелік трюк орындалды. Бұл кадр алыстан түсірілген, бұл суретке нақтылық қосып, ортасынан кесіп тастамай, аударылудың толық көрінісін көрсетеді. 2015 жылғы Ридли Скотттың «Марсиан» фильмінде басты кейіпкер Марк Уотни Марста қалады және фильмде көптеген кең кадрлар бар. Бұл кадрлар Марстың пейзажын көрсету үшін және кейіпкерге фильмдегі оқшаулық сезімін беру үшін қолданылады.