Моцарттың «Титтің Мейірімділігі» операсы

Кіріспе

Вольфганг Амадей Моцарттың операсы
Метастасио либреттосының басқа да қойылымдары

«Ла клеменца ди Тито» («Титустың мейірімділігі»), К. 621 – Пьетро Метастасиодан кейін Катерино Маццоланың итальяндық либреттосына Вольфганг Амадей Моцарт жазған екі актілі опера-серия. Моцарт бұл жұмысты өзінің басты операларының соңғысы – «Зауберфлейте» операсын аяқтағанда бастады. «Ла клеменца ди Тито» 1791 жылдың 6 қыркүйегінде Прагадағы Эстатс театрында тұңғыш рет қойылды.

Өмірбаян

1791 жылы, өмірінің соңғы жылы, Моцарт шілде айында «Зауэрфлейта» операсын аяқтағаннан кейін, оған «серьезді опера» жазу туралы ұсыныс түсті. Бұл ұсыныс Прагада тұратын импресарио Доменико Гвардасониден келді. Богемияның билеуші эстаттары Леопольд II-нің Богемия королі ретінде тағайындалуын тойлау үшін жаңа шығарма жасауды Гвардасониге тапсырған еді. Эстаттар Леопольд пен Богемия ақсүйектері арасындағы саяси келісімді ратификациялау мақсатымен таққа отырғызу рәсімін жоспарлаған (бұл Леопольдтың ағасы Иосиф II-нің Богемия шаруаларын азат ету және аристократиялық жер иелерінің салық жүктемесін арттыру жобаларын тоқтатуға себеп болды). Леопольд Богемия ақсүйектерін басып тастауға және француз төңкерісінің салдарынан туған саяси қиындықтарға қарсы империясын нығайтуға ұмтылды. Салтанатты рәсім 6 қыркүйекте өтуі тиіс еді, ал Гвардасони опера туралы маусым айында хабардар болды. «Титоның мейірімі» операсынан басқа, Моцарттың ешбір операсы саяси мақсаттарға осылай айқын түрде пайдаланылмады, бұл жағдайда аристократиялық элитаның реакциялық саяси және әлеуметтік саясатын ілгерілету үшін. Моцарттың осы мәселеге деген көзқарасын бағалауға ешқандай дәлел жоқ, тіпті ол 1791 жылы Богемия патшалығындағы ішкі саяси қақтығыстар туралы хабардар болды ма, белгісіз. 8 шілдедегі келісімшартта Гвардасони «жоғары сапалы» кастратты жұмысқа тартатынын (операны кім жазғанынан гөрі маңыздырақ болған сияқты); «либреттоны жазуды және белгілі маэстроға музыкаға қоюды» уәделеді. Уақыт тар болды және Гвардасонидің шартынан шығу мүмкіндігі болды: егер ол жаңа мәтінді қамтамасыз ете алмаса, ол жарты ғасырдан астам уақыт бұрын Пьетро Метастазио (1698–1782) жазған либреттоны пайдалануға көшеді. Метастазионың либреттосын шамамен 40 композитор музыкаға қосты; оқиға рим императоры Титтің өміріне негізделген, рим жазушысы Светонийдің «Цезарьлардың өмірі» кітабындағы қысқаша сілтемелерге сүйенеді және 1734 жылы итальян композиторы Антонио Кальдара үшін Метастазиомен кеңейтілді. Кейінгі нұсқалардың арасында 1752 жылғы Глюктің және 1774 жылғы Йозеф Мысливечектің нұсқалары бар. Моцарт композицияға кіріспес бұрын либреттомен таныс болған; 1770 жылы ол әкесімен бірге Кремонадағы қойылымын көрді. 1791 жылдан кейін тағы үш қойылым болды. Гвардасонидің бірінші таңдауы Моцарт емес еді. Оның орнына, ол Венадағы итальян операсының ең көрнекті композиторы және император сарайындағы музыкалық мекеменің басшысы Антонио Сальериге жүгінді. Бірақ Сальери тым бос болды және комиссиядан бас тартты, бірақ ол таққа отырғызу рәсіміне қатысты. Либреттоны сарай ақыны Катерино Маццола пайдалырақ күйге келтірді. Моцарттың жеке шығармалар каталогында Маццоланың либреттоны «нағыз операға айналдырғаны» туралы ескертуі ерекше. Маццола бастапқы үш актілік либреттоны екі актіге біріктірді және бастапқы Метастазио арияларының ешқайсысы бастапқы орталық актіден емес. Маццола диалогтың көп бөлігін ансамбльдермен алмастырды және көтерілісті көрсететін, бастапқы либреттодағы жолдардан жасалған жаңа бірінші акт финалын жазды, ал Метастазио оны тек сипаттап береді. Гвардасони Моцарттың «Дон Жуан» операсы бойынша жұмысының тәжірибесі жас композитордың ең қысқа мерзімде жұмыс істеуге қабілетті екеніне сендірді. Моцарт комиссияны қуана қабылдады, өйткені оның гонорары Венада тапсырылған ұқсас операдан екі есе қымбат болатын. Моцарттың алғашқы өмірбаянын жазған Нимецчек операның 18 күнде аяқталғанын және осылайша асығыс болғандықтан, secco recitatives-ті басқа композитор, мүмкін Моцарттың шәкірті болған Франц Ксавер Суссмайр жазғанын мәлімдеді. Суссмайрдың қатысуын растайтын басқа құжаттама болмаса да, secco recitatives-тің ешқайсысы Моцарттың автографында жоқ және Суссмайр премьерадан бір апта бұрын Моцартпен бірге Прагаға репетиция, корректура және көшірме жасауға көмектесу үшін барғаны белгілі. Моцартты зерттеушілер оның операны ұзақ уақыт бойы, мүмкін 1789 жылдан бері жасап келгенін болжады, бірақ мұндай теориялардың барлығы ағылшын тіліндегі музыкологиялық әдебиеттерде толығымен жоққа шығарылды. Опера 18 күнде жазылмаған болуы мүмкін, бірақ ол Россинидің «Италияда Алжир», «Севилья шаштарағы» және «Күлтегін» операларымен бірге ең қысқа уақытта жазылған және бүгінгі күні жиі қойылатын опералардың бірі болып табылады. Леопольд оның құрметіне жазылған опера туралы не ойлағаны белгісіз. Оның әйелі Мария Луиза Испанияның оны porcheria tedesca (итальян тілінде «неміс шошқалығы», бірақ көбінесе «неміс шатастығы») деп қабылдамағаны туралы хабарлар 1871 жылға дейін күткен емес, Прага тарихы туралы Альфред Мейснердің әдеби виньеткалар жинағында, автордың атасының таққа отырғызу рәсіміне қатысқандығы туралы естеліктерге сүйене отырып жазылған.

In 1791, the last year of his life, Mozart was already well advanced in writing Die Zauberflöte by July when he was asked to compose an opera seria. The commission came from the impresario Domenico Guardasoni, who lived in Prague and who had been charged by the Estates of Bohemia with providing a new work to celebrate the coronation of Leopold II, Holy Roman Emperor, as King of Bohemia. The coronation had been planned by the Estates in order to ratify a political agreement between Leopold and the nobility of Bohemia (it had rescinded efforts of Leopold's brother Joseph II to initiate a program to free the serfs of Bohemia and increase the tax burden of aristocratic landholders). Leopold desired to pacify the Bohemian nobility in order to forestall revolt and strengthen his empire in the face of political challenges engendered by the French Revolution. The ceremony was to take place on 6 September; Guardasoni had been approached about the opera in June. No opera of Mozart was more clearly pressed into the service of a political agenda than La clemenza di Tito, in this case to promote the reactionary political and social policies of an aristocratic elite. No evidence exists to evaluate Mozart's attitude toward this, or even whether he was aware of the internal political conflicts raging in the kingdom of Bohemia in 1791. In a contract dated 8 July, Guardasoni promised that he would engage a castrato "of leading quality" (this seems to have mattered more than who wrote the opera); that he would "have the libretto caused to be written and to be set to music by a distinguished maestro". The time was tight and Guardasoni had a get out clause: if he failed to secure a new text, he would resort to La clemenza di Tito, a libretto written more than half a century earlier by Pietro Metastasio (1698–1782). Metastasio's libretto had already been set by nearly 40 composers; the story is based on the life of Roman Emperor Titus, from some brief hints in The Lives of the Caesars by the Roman writer Suetonius, and was elaborated by Metastasio in 1734 for the Italian composer Antonio Caldara. Among later settings were Gluck's in 1752 and Josef Mysliveček's version in 1774. Mozart was definitely familiar with the libretto before composition; in 1770, he saw a production with his father of it's setting in Cremona. There would be three further settings after 1791. Mozart was not Guardasoni's first choice. Instead, he approached Antonio Salieri, the most distinguished composer of Italian opera in Vienna and head of the music establishment at the imperial court. But Salieri was too busy, and he declined the commission, although he did attend the coronation. The libretto was edited into a more useful state by the court poet Caterino Mazzolà. Unusually, in Mozart's personal catalogue of compositions, Mazzolà is credited for his revision with the note that the libretto had been "reworked into a true opera". Mazzolà conflated the original three act libretto into two acts, and none of the original Metastasio arias are from the original middle act. Mazzolà replaced a lot of the dialogue with ensembles and wrote a new act one finale, cobbled from lines in the original libretto, which presents the uprising, whereas Metastasio merely describes it. Guardasoni's experience of Mozart's work on Don Giovanni convinced him that the younger composer was more than capable of working on the tightest deadline. Mozart readily accepted the commission given his fee would be twice the price of a similar opera commissioned in Vienna. Mozart's earliest biographer Niemetschek alleged that the opera was completed in just 18 days, and in such haste that the secco recitatives were supplied by another composer, probably Franz Xaver Süssmayr, believed to have been Mozart's pupil. Although no other documentation exists to confirm Süssmayr's participation, none of the secco recitatives are in Mozart's autograph, and it is known that Süssmayr traveled with Mozart to Prague a week before the premiere to help with rehearsals, proofreading, and copying. It has been suggested by scholars of Mozart that he had been working on the opera much longer, perhaps since 1789; however, all such theories have now been thoroughly refuted in the English language musicological literature. The opera may not have been written in just 18 days, but it certainly ranks with Rossini's L'italiana in Algeri, Il barbiere di Siviglia and La Cenerentola as one of the operas written in the shortest amount of time that is still frequently performed today. It is not known what Leopold thought of the opera written in his honor. Reports that his wife Maria Luisa of Spain dismissed it as una porcheria tedesca (literally in Italian "German swinishness", but most idiomatically translated "A German mess") do not pre date 1871, in a collection of literary vignettes by Alfred Meissner about the history of Prague purportedly based on recollections of the author's grandfather, who was present for the coronation ceremonies.

Өнер тарихы

Премьера Леопольдтың тәж кию рәсімінен кейін бірнеше сағат өткен соң өтті. Х.К. Роббинс Лэндонның айтуынша, Моцарттың өзі дирижер болған деген пікірге сену қиын. Сесто рөлін кастрато сопрано Доменико Бедини орындады. Опера алғаш рет 1791 жылғы 6 қыркүйекте Прагадағы Эстат театрында қойылды. Оркестр театрдың оркестрі болғанымен, кларнетші Антон Штадлер Моцартпен бірге Прагаға келді және оркестрде ойнады. Моцарт оған екі ерекше obbligato шығарма жазды: Сестоның «Parto, parto, ma tu ben mio» ариясы үшін бассет кларнетіне, ал Вителлияның «Non più di fiori» ариясы үшін бассет мүйізіне. Операдан үзінділер 1796 жылғы 28 ақпанда Берлин Корольдік операсында орындалды, онда Маргарет Луиза Шик, Генриетта Ригини, Август Фишер және Констанце Моцарт өнер көрсетті. Моцарт қайтыс болғаннан кейін де опера көп жылдар бойы танымал болды. Бұл Моцарттың Лондондағы тұңғыш толық операсы болды, ол 1806 жылғы 27 наурызда Ұлыбритания Королінің театрында премьераланды. Орындаушылардың қатарында Джон Брэхам болды, ал оның ұзақ жылдар серігі Нэнси Сторас Венадағы «Фигароның үйленуі» операсындағы алғашқы Сусанна рөлін орындаған еді. Алайда, ол бір рет ғана қойылғандықтан, көп қызығушылық тудырмаған сияқты. Қол жеткен мәліметтерге сүйенсек, ол 1957 жылғы Сент-Панкрас фестиваліне дейін Лондонда қайта қойылмады. Миланның Ла Скала театрындағы тұңғыш қойылым 1818 жылғы 26 желтоқсанда өтті. Солтүстік Америкадағы премьерасы 1952 жылғы 4 тамызда Танглвудтағы Беркшир музыка орталығында сахналанды. Ұзақ жылдар бойы Моцарт зерттеушілері «Тито» операсын композитордың ең нашар туындысы деп есептеді. Альфред Эйнштейн 1945 жылы «La clemenza di Tito» операсын қорлап, оны асығыс және шаршаудың нәтижесі деп санау қалыпты жағдай екенін жазды, сондай-ақ кейіпкерлерді қуыршақтар деп сынап, қорлауды жалғастырды. Алайда, соңғы жылдары операға жаңаша баға берілді. Стенли Сэди бұл операда Моцарттың «жаңа түрдегі ынталандыруға тыныштық, асылдық және жылылықпен музыкалық жауап беруін» көрсеткенін айтты. Операның беделі жоғары және ол әлемдегі ірі театрлардағы «ТОП-50» операларының тізімінде төменгі сатыда тұр. 2017 жылы Зальцбург фестивалінде Питер Селларс операны «бейбіт өмір сүрудің көрінісі» ретінде, «тарихи контекстен тыс» интерпретациялады. Бұл голландиялық Ұлттық опера (Амстердам) және Берлиндегі Deutsche Oper операларымен бірлесіп жасалған қойылым болды. Дирижері Теодор Куренцис болды, ал премьерасы 2017 жылғы 27 шілдеде Зальцбургтегі Felsenreitschule-де өтті. Опера 2017 жылы Глиндеборнның жазғы фестивалінде де қойылды. 2019 жылы Лос-Анджелес операсы тарихында алғаш рет Джеймс Конлонның жетекшілігімен және Рассел Томас басты рөлде, Элизабет ДеШонг Сесто рөлінде жаңа қойылымды ұсынды. Сол жылы опера Нью-Йорктегі Метрополитен операсында қойылды және 2019 жылғы 20 сәуірде көрсетілді.

The premiere took place a few hours after Leopold's coronation. H. C. Robbins Landon says that it is "most unlikely" that Mozart himself was the conductor, despite what has been commonly asserted. The role of Sesto was taken by castrato soprano, Domenico Bedini. The opera was first performed publicly on 6 September 1791 at the Estates Theatre in Prague. While the orchestra was that of the theatre, the clarinet player Anton Stadler had journeyed to Prague with Mozart, and played in the orchestra. It was for him that Mozart wrote two very prominent obbligati: for basset clarinet in Sesto's aria "Parto, parto, ma tu ben mio", and for basset horn in Vitellia's aria "Non più di fiori". Excerpts from the opera were performed on 28 February 1796 at the Berlin Royal Opera, with Margarete Luise Schick, Henriette Righini, de, lt=August Fischer, de, and Constanze Mozart performing. The opera remained popular for many years after Mozart's death. It was the first full Mozart opera to reach London, receiving its première there at His Majesty's Theatre on 27 March 1806. The cast included John Braham, whose long time companion Nancy Storace had been the first Susanna in The Marriage of Figaro in Vienna. However, as it was only played once, it does not appear to have attracted much interest. As far as can be gathered, it was not staged in London again until at the St Pancras Festival in 1957. The first performance at La Scala in Milan was on 26 December 1818. The North American premiere was staged on 4 August 1952 at the Berkshire Music Center in Tanglewood. For a long time, Mozart scholars regarded Tito as an inferior effort of the composer. Alfred Einstein in 1945 wrote that it was "customary to speak disparagingly of La clemenza di Tito and to dismiss it as the product of haste and fatigue", and he continues the disparagement to some extent by condemning the characters as puppets – e. g., "Tito is nothing but a mere puppet representing magnanimity" – and claiming that the opera seria was already a moribund form. However, in recent years the opera has undergone something of a reappraisal. Stanley Sadie considered it to show Mozart "responding with music of restraint, nobility and warmth to a new kind of stimulus". The opera retains a reasonably high profile, and is in the lower reaches of the 'Top 50' performed at major houses, worldwide. At the Salzburg Festival 2017, Peter Sellars directed his interpretation of the opera, as "a vision of peaceful coexistence", "reaching far beyond the historical context", a coproduction with the Dutch National Opera, Amsterdam, and the Deutsche Oper Berlin. Conducted by Teodor Currentzis, it premiered on 27 July 2017 at the Felsenreitschule in Salzburg. The opera was also performed as part of Glyndebourne's 2017 summer festival. In 2019 the Los Angeles Opera put on the work for the first time in its history in an all new production, conducted by James Conlon and starring Russell Thomas in the title role and Elizabeth DeShong as Sesto. In the same year the opera was performed at the Metropolitan Opera in New York City and broadcast on April 20, 2019.

Аспаптар

Опера 2 флейта, 2 гобой, 2 кларнет (1-і бассеттік кларнет және бассеттік мүйіз), 2 фагот, 2 француз мүйізі, 2 труба, литавра және скрипкалар тобы үшін жазылған. Құрғақ речитативтердегі басо континуо цембало мен виолончельден тұрады. Көне орындаушылық тәжірибеде көбінесе фортепиано қолданылады.

Қысқаша мазмұны

79 жылы ежелгі Римде.

1-ші акті

Вителия – марқұм император Вителлидің қызы (оны Титоның әкесі Веспасиан құлатқан еді). Ол Титоға ғашық досы Сестоны оған қарсы әрекет етуге итермелейді ("Come ti piace, imponi" дуэті). Бірақ Титоның Киликиялық Берениканы Иерусалимге қайтарғанын естігенде, Вителлия Сестоға өзінің ниетін орындауды кейінге қалдыруды бұйырады, Тито оны (Вителлияны) императрица етіп таңдайды деп үміттеніп ("Deh, se piacer mi vuoi" ариясы). Алайда Тито Сестоның әпкесі Сервилияны императрица етіп таңдайды және Анниоға (Сестоның досы) Сервилияға хабар жеткізуді тапсырады ("Del più sublime soglio" ариясы). Анио мен Сервилия бір-біріне ғашық болғандықтан, бұл жаңалық екеуіне де ұнамайды ("Ah, perdona al primo affetto" дуэті). Сервилия Титоға шындықты айтуға шешiм қабылдайды, бiрақ Тито оған үйленуге әлi де талап етсе, ол мойынсұнатынын айтады. Тито Сервилияның шыншылдығы үшін құдайларға алғыс айтады және дереу оның және Аннионың арасына кірмеу идеясынан бас тартады ("Ah, se fosse intorno al trono" ариясы). Сонымен қатар, Вителлия Титоның Сервилияға деген қызығушылығы туралы естіп, қайтадан қызғанышпен толады. Ол Сестоға Титоны өлтіруді бұйырады. Ол операның ең танымал арияларының бірін ("Parto, parto, ma tu, ben mio" бассеттік кларнетпен қоса) орындайды. Ол кетіп бара жатқанда, Аннио мен сақшы Публио Вителлияны Титоға алып келеді, ол оны императрица етіп таңдаған. Ол Сестоға не істеуге бұйрық бергені үшін өкініш пен алаңдау сезімдерімен күреседі. Осы уақытта Сесто Капитолийде санасымен күресіп ("Oh Dei, che smania è questa" речитативі), өзінің және оның серіктерінің оны өртеп жіберуге асығысқанда. Басқа кейіпкерлер (Титодан басқа) бірінен соң бірі кіріп, жанып жатқан Капитолийге үреймен қарайды. Сесто қайта кіріп, Титоның өлтірілгенін көргенін хабарлайды, бірақ Вителлия оны өзін өлтіруші деп айыптаудан тоқтатады. Басқалары Титоны бірінші актінің баяу, қайғылы соңында жоқтап жылайды.

Vitellia, daughter of the late emperor Vitellius (who had been deposed by Tito's father Vespasian), wants revenge against Tito. She stirs up Tito's vacillating friend Sesto, who is in love with her, to act against him (duet "Come ti piace, imponi"). But when she hears word that Tito has sent Berenice of Cilicia, of whom she was jealous, back to Jerusalem, Vitellia tells Sesto to delay carrying out her wishes, hoping Tito will choose her (Vitellia) as his empress (aria "Deh, se piacer mi vuoi"). Tito, however, decides to choose Sesto's sister Servilia to be his empress, and orders Annio (Sesto's friend) to bear the message to Servilia (aria "Del più sublime soglio"). Since Annio and Servilia, unbeknownst to Tito, are in love, this news is very unwelcome to both (duet "Ah, perdona al primo affetto"). Servilia decides to tell Tito the truth but also says that if Tito still insists on marrying her, she will obey. Tito thanks the gods for Servilia's truthfulness, and immediately forswears the idea of coming between her and Annio (aria "Ah, se fosse intorno al trono"). In the meantime, however, Vitellia has heard the news about Tito's interest in Servilia and is again boiling with jealousy. She urges Sesto to assassinate Tito. He agrees, singing one of the opera's most famous arias ("Parto, parto, ma tu, ben mio" with basset clarinet obbligato). Almost as soon as he leaves, Annio and the guard Publio arrive to escort Vitellia to Tito, who has now chosen her as his empress. She is torn with feelings of guilt and worry over what she has sent Sesto to do. Sesto, meanwhile, is at the Capitol wrestling with his conscience (recitativo "Oh Dei, che smania è questa"), as he and his accomplices go about to burn it down. The other characters (except Tito) enter severally and react with horror to the burning Capitol. Sesto reenters and announces that he saw Tito slain, but Vitellia stops him from incriminating himself as the assassin. The others lament Tito in a slow, mournful conclusion to act one.

2-ші акті

Акт Аннионың Сестоға император Титоның тірі екенін және жаңа ғана көрінгенін айтуымен басталады; түтін мен хаоста Сесто басқа біреуді Тито деп жаңылысты. Сесто Римнен кетуге ниеттенсе де, Аннио оны бұған көндіреді ("Torna di Tito a lato" ариясы). Бірақ көп ұзамай Публио Сестоны тұтқындауға келеді, сондай-ақ Сестоның серіктестерінің бірі Титоның киімін киіп, Сестоның қолынан жарақат алғанын, бірақ қайтыс болмағанын хабарлайды. Сенат Сестоны соттайды, ал Тито досының ақталуына сенімді; Публио күмәнін білдіреді ("Tardi s'avvede d'un tradimento") және Сенатқа кетеді. Аннио Титодан досына мейірімділік көрсетуін өтінеді ("Tu fosti tradito"). Публио оралып, Сестоның кінәлі екенін хабарлайды, ал Тито ауыр халде Сестоның өлім жазасына қол қоюға мәжбүр болады. Ол Сестоны алдымен шақырып, құйрықшылық туралы толыққанды мәлімет алуға тырысады. Сесто барлық кінәні өзіне алады және өлімге лайық екенін айтады ("Deh, per questo istante solo" рондосы), сондықтан Тито оған осы жазаны тағайындайды және оны жібереді. Бірақ ұзақ ішкі күрестен кейін Тито Сестоның өлім жазасын жыртып тастайды. Егер әлем оны (Титті) бір нәрседе айыптағысы келсе, оны кекшілдікке ие болудың орнына, тым көп мейірімділік көрсетуде айыптауы керек деп шешеді ("Se all'impero" ариясы). Вителлия бұл кезде өкінішпен мазаланып, Сервилия оған тек көз жасы Сестоны құтқара алмайтынын ескертеді ("S'altro che lagrime" ариясы). Вителлия ақырында Титоға барлығын мойындап, империядан бас тартады ("Non più di fiori" рондосы, бассетт мүйізімен қоса). Амфитеатрде сотталғандар (Сесто да бар) жабайы аңдарға тасталуын күтуде. Тито рақымшылық көрсетуге асығып, Вителлия Сестоның құйрықшылығын бастаған екенін мойындауды ұсынады. Шоқтанған император оны да жалпы кешіріміне қосады ("Ma che giorno è mai questo?" речитативі). Опера барлық поддандылардың Титоның шексіз жомарттығын мадақтауымен аяқталады; содан кейін ол, егер ол Римнің игілігі үшін қамқорлық жасауын тоқтатса, құдайлар оның өмірін қысқартсын деп тілейді.

The act begins with Annio telling Sesto that Emperor Tito is in fact alive and has just been seen; in the smoke and chaos, Sesto mistook another for Tito. Sesto wants to leave Rome, but Annio persuades him not to (aria "Torna di Tito a lato"). Soon Publio arrives to arrest Sesto, bearing the news that it was one of Sesto's co conspirators who dressed himself in Tito's robes and was stabbed, though not mortally, by Sesto. The Senate tries Sesto as Tito waits impatiently, sure that his friend will be exonerated; Publio expresses his doubts (aria "Tardi s'avvede d'un tradimento") and leaves for the Senate. Annio begs Tito to show clemency towards his friend (aria "Tu fosti tradito"). Publio returns and announces that Sesto has been found guilty and an anguished Tito must sign Sesto's death sentence. He decides to send for Sesto first, attempting to obtain further details about the plot. Sesto takes all the guilt on himself and says he deserves death (rondo "Deh, per questo istante solo"), so Tito tells him he shall have it and sends him away. But after an extended internal struggle, Tito tears up the execution warrant for Sesto. He determines that, if the world wishes to accuse him (Tito) of anything, it should charge him with showing too much mercy, rather than with having a vengeful heart (aria "Se all'impero"). Vitellia at this time is torn by guilt, but Servilia warns her that tears alone will not save Sesto (aria "S'altro che lagrime"). Vitellia finally decides to confess all to Tito, giving up her hopes of empire (rondo "Non più di fiori" with basset horn obbligato). In the amphitheatre, the condemned (including Sesto) are waiting to be thrown to the wild beasts. Tito is about to show mercy, when Vitellia offers her confession as the instigator of Sesto's plot. Although shocked, the emperor includes her in the general clemency he offers (recitativo accompagnato "Ma che giorno è mai questo?"). The opera concludes with all the subjects praising the extreme generosity of Tito; he then asks that the gods cut short his days, should he ever cease to care for the good of Rome.