Бассет горны: Кларинет отбасының аспабы

Кіріспе

Кларнет тобының желдік аспабы

Бассет мүйіз (кейде бассеттік мүйіз деп те жазылады) – музыка аспаптарының кларинет тобына жататын мүшесі.

Репертуар

Классикалық кезеңдегі бірқатар композиторлар бассеттік мүйіз үшін шығармалар жазды, ал 18 ғасырдың белгілі кларнетшісі Антон Штадлер және оның інісі Йоханн осы аспапта орындады. Вольфганг Амадей Моцарт бассеттік мүйіз үшін ең көрнекті композитор болды. Ол «Maurerische Trauermusik» (Masonic Funeral Music), K. 477 үшін үш, «Gran Partita», K. 361 және «Requiem», K. 626 үшін екі бассеттік мүйізді, сондай-ақ «Die Entführung aus dem Serail», «La Clemenza di Tito» (онда Вителлияның «Non più di fiori» атты көрнекті ариясы бассеттік мүйіздің сүйемелдеуімен орындалады) және «Die Zauberflöte» сияқты бірнеше операларына енгізді, онда олар діни қызметкерлердің шеруіне және камералық шығармаларға сүйемелдейді. Ол бассеттік мүйіз ансамбльдері үшін ондаған шығарма жазды. (Дегенмен, оның A мажордағы кларнеттік концерті KV 622 бастапқыда кеңейтілген диапазонды кларнет, A бассеттік кларнет үшін жазылған сияқты, бірақ Моцарттың туындыларының Кёхель каталогындағы KV 621b нөмірімен белгіленген бірінші бөлігінің ертерек нұсқасы G бассеттік мүйізі үшін жазылған және G мажор тоналығында төменгі екінші бассетке түсірілген.) Тедди Эзра Else ансамблінің басқа мүшелерімен бірге A мажордағы кларнеттік квинтетті (K. 581) де бассеттік мүйізде орындады. Бассеттік мүйіз үшін жазылған ерте туындылардың ішінде Карл Штамицтің G форматындағы бассеттік мүйіз және шағын оркестрге арналған концерті бар, ол F форматындағы стандартты бассеттік мүйіз үшін қайта жазылған (оны Сабин Мейер осы аспапта жазды), сондай-ақ Генрих Баккофеннің F форматындағы концерті де бар. 19 ғасырда Феликс Мендельсон бассеттік мүйіз, кларнет және фортепианоға арналған екі шығарма жазды (Opus 113 және 114). Бұл шығармалар кейіннен струнный оркестрге арналған нұсқада жазылды. Франц Данци бассеттік мүйіз бен фортепианоға арналған F форматындағы соната жазды, Op. 62 (1824). Антонин Дворжак өзінің «Чех сюитасында» (1879) аспапты қайта жандандыруға тырысты, онда ол ағылшын мүйізін (cor anglais) қолдануға болатынын көрсетті, бірақ Рихард Штраус оны «Elektra» (1909), «Der Rosenkavalier», «Die Frau ohne Schatten», «Daphne», «Die Liebe der Danae» және «Capriccio» операларында, сондай-ақ «Happy Workshop» және «Invalid's Workshop» сияқты екі желдік сонатинаны қоса алғанда, бірнеше кейінгі шығармаларында қайта пайдаланғанға дейін аспап көбінесе қолданылмай қалды. Франц Шрекер де «Die Gezeichneten» және «Irrelohe» операларын қоса алғанда, бірнеше шығармаларында осы аспапты қолданды. Роджер Сешнс өзінің скрипкалық концертінде (1935) оркестрге бассеттік мүйізді қосты, онда ол баяу бөлімді солист-скрипкамен ұзақ дуэтте ашады. 20 ғасырдың соңғы тоқсанында және 21 ғасырдың басында Карлхайнц Штокхаузен бассеттік мүйіз үшін көптеген шығармалар жазды, оған өзінің «Licht» опералар циклында және басқа да шығармаларында маңызды орын берді.

A number of composers of the classical period wrote for the basset horn, and the famous 18th century clarinettist Anton Stadler, as well as his younger brother Johann, played it. Wolfgang Amadeus Mozart was by far the most notable composer for the basset horn, including three basset horns in the Maurerische Trauermusik (Masonic Funeral Music), K. 477, and two in both the Gran Partita, K. 361, and the Requiem, K. 626, and several of his operas, such as Die Entführung aus dem Serail, La Clemenza di Tito which features Vitellia's great aria "Non più di fiori" with basset horn obbligato, and Die Zauberflöte, where they prominently accompany the March of the Priests, as well as chamber works. He wrote dozens of pieces for basset horn ensembles. (His Clarinet Concerto in A Major, KV 622, however, appears originally to have been written for a clarinet with an extended lower range, a basset clarinet in A, though there is an earlier version of part of the first movement, KV 621b in the Köchel catalogue of Mozart's works, scored for G basset horn and pitched a major second lower, in the key of G major.) The Clarinet Quintet in A major (K. 581) has also been performed on basset horn by Teddy Ezra with other members of the Else Ensemble. Other early works for basset horn include a concerto for basset horn in G and small orchestra by Carl Stamitz, which has been arranged for conventional basset horn in F (it has been recorded on this instrument by Sabine Meyer), and a concerto in F by Heinrich Backofen. In the 19th century Felix Mendelssohn wrote two pieces for basset horn, clarinet, and piano (opus 113 and 114). These were later scored for string orchestra. Franz Danzi wrote a Sonata in F, for basset horn and piano, Op. 62 (1824) Antonín Dvořák attempted a half hearted revival, using the instrument in his Czech Suite (1879), in which he specifies that an English horn (cor anglais) may be used instead, but the instrument was largely abandoned until Richard Strauss took it up once more in his operas Elektra (1909), Der Rosenkavalier, Die Frau ohne Schatten, Daphne, Die Liebe der Danae, and Capriccio, and several later works, including two wind sonatinas (Happy Workshop and Invalid's Workshop). Franz Schreker also employed the instrument in a few works including the operas Die Gezeichneten and Irrelohe. Roger Sessions included a basset horn in the orchestra of his Violin Concerto (1935), where it opens the slow movement in a lengthy duet with the solo violin. In the last quarter of the 20th century and first decade of the 21st, Karlheinz Stockhausen wrote extensively for basset horn, giving it a prominent place in his cycle of operas Licht and other pieces.

Басеттік мүйіз сололары мен ансамбльдері

Лотц триосы 18 ғасырдағы Пресбург (Братислава) және Вена аспап жасаушысы Теодор Лотц жасаған бассеттік мүйіздердің көшірмелерінде орындайды. Ансамбль XVIII ғасырдағы танымал желдік гармониялар (неміс тілінде Harmoniemusik деп аталады) репертуарын ұсынады, олар негізінен Моцарттың музыкасымен ұсынылған. Дегенмен, ансамбль Георг Друщецкий, Мартин И. Солер, Антон Штадлер, Войтех Нудера, Иоганн Йозеф Рёслер және Антон Воланек сияқты басқа да Орталық Еуропа композиторларының музыкасын орындайды. Чехияда орналасқан Прага бассеттік үштігінің репертуарында үш бассеттік мүйіз үшін жазылған немесе транскрипцияланған музыка бар, авторлары Моцарт, Скотт Джоплин және Пол Десмонд. Сюзанна Стивенс заманауи музыкада бассеттік мүйіздің жетекші маманы болды. 1974 жылдан бастап неміс Карлхайнц Штокхаузен оған көптеген жаңа шығармалар жазды, оның ішінде оның "LIGHT" операсындағы бассеттік мүйіз бен соло ролосы бар көптеген шығармалар бар. Штокхаузеннің музыкасын орындайтындардың арасында голландтық Фи Шуттен және итальяндық Микеле Марелли де бар.

Басқаша пайдалану

Итальяндық аспаптың атауы – "корно ди бассетто" – Бернард Шоу музыка туралы сын жазғанда псевдоним ретінде пайдаланған.