Кіріспе

Жауынгерлерді құрбандық ретінде қарауға арналған қарапайымдау сөз – бұл үкімет немесе әскери басшылық тарапынан дұшманның отына қарсы пайдасыз деп есептеліп, қанағаттандырылатын жауынгерлерге арналған бейресми, қарапайымдау сөз. Бұл термин көбінесе жауынгерлер стратегиялық мақсатқа жету үшін үмітсіз жағдайларда күресуге мәжбүр болған кезде қолданылады (олардың ауыр қаза тартатынын біліп). Мысалы, Бірінші дүниежүзілік соғыстағы окоп соғысы. Бұл термин сондай-ақ (кейбір жағдайда қорлаушылықпен) жаяу әскерді басқа күштерден (мысалы, артиллерия, әуе күштері немесе теңіз күштері) ажырату үшін, немесе әскери тұрғысынан құнды ветерандардан төмен дәрежелі немесе тәжірибесіз жауынгерлерді ажырату үшін де қолданылуы мүмкін. Бұл термин малға берілетін жем-шөптен шыққан. Сайындар – дұшманның оқ жаудырылуының метафоралық жемі.

Этимология

Әскерлерді жем ретінде, яғни шайқаста жұмсалатын "азық" ретінде қарау кем дегенде 16 ғасырдан басталады. Мысалы, Уильям Шекспирдің "Генрих IV" пьесасының 1-бөлімінде ханзада Генрих Джон Фальстафтың жағымсыз сарбаздарын әжуалайтын көрініс бар. Фальстафф ханзада Генриге оқ-дәрі және денелерді жаппай қабірге тастау туралы циникалық сілтемелермен жауап береді, өз сарбаздарының "тастауға жарамды екенін, оқ-дәріге азық, оқ-дәріге азық; олар жақсырақ [адамдар] сияқты шұңқырды толтыра алады" дейді.

"Зеңбірек еті" деген сөзді алғаш рет француз жазушысы Франсуа Рене де Шатобриан қолданған. 1814 жылы жарық көрген "Бонапарт және Бурбондар" атты Наполеонға қарсы памфлетінде ол Наполеон билігінің соңында рекруттарға қатысты қалыптасқан жек көрушілік көзқарасты сынады: "On en était venu à ce point de mépris pour la vie des hommes et pour la France, d'appeler les conscrits la matière première et la chair à canon" – "Адам өміріне және Францияға деген жек көрушілік рекруттарды "шикізат" және "зеңбірек еті" деп атауға дейін жеткен". Бұл термин 1854 жылы Висконсин штатының Янесвилл газетінде жарық көрген Хендрик Консиенс жазған әңгіменің ағылшын тіліне аудармасында пайда болды. Кейіннен ол 1861 жылы Лондонның "The Morning Chronicle" газетінде жарияланып, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде кеңінен танымал болды.