Кіріспе

Біріккен Корольдіктегі сайлау процесін реттейтін тәуелсіз агенттік – Біріккен Корольдікте Сайлау комиссиясы. Ол 2001 жылы «Саяси партиялар, сайлаулар және референдумдар» туралы 2000 жылғы заңның нәтижесінде құрылған ұлттық сайлау комиссиясы. Комиссия партиялар мен сайлау қаржысын реттейді және сайлау қалай өткізілуі керек екендігінің стандарттарын белгілейді.

Тарих

Сайлау комиссиясы Қоғамдық өмірдегі стандарттар жөніндегі комитеттің бесінші есебіндегі ұсыным бойынша құрылды. Комиссияның өкілеттіктері «Саяси партиялар, сайлау және референдумдар» туралы 2000 жылғы заңда (PPERA) белгіленген, ол саяси және үшінші тараптардың саяси қаржыландыруын және шығыстарын реттеуден бастап сайлау процесіне қатысуды кеңейтуге дейін қамтиды. 2006 жылғы «Сайлау әкімшілігі» туралы заң жергілікті билік органдарына барлық сайлау учаскелерін қарап шығуды және оның нәтижелерін Сайлау комиссиясына ұсынуды міндеттеді. 2009 жылғы «Саяси партиялар және сайлаулар» туралы заң Сайлау комиссиясына жаңа қадағалау және тергеу өкілеттіктерін берді. Бұл заң комиссияның қолданыстағы өкілеттіктеріндегі маңызды кемшіліктерді жояды, сонымен қатар қаржылық және қаржылық емес жаңа икемді азаматтық санкцияларды енгізеді, олар реттелген донорлармен қатар саяси партияларға да қолданылуы мүмкін. Заң Ұлыбританияда жеке сайлаушыларды тіркеуді енгізуге және Сайлау комиссиясының құрылымын өзгертуге, оның ішінде саяси партиялар ұсынған төрт жаңа сайлау комиссарын тағайындауға мүмкіндік берді. 2010 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлауға қатысты көптеген даулар болды, оның ішінде пошта арқылы дауыс берудегі алаяқтық, бір сайлау учаскесінде наразылық білдірген сайлаушылардың полициямен ұсталғандығы және сайлаушылардың 80 пайызына ғана жеткілікті дауыс бюллетендері болды. Сайлау комиссиясы сайлауды ұйымдастыруы үшін сынға ұшырады.

Партиялық сайлау қаржысының адалдығы мен ашықтығы

Ұлыбританиядағы саяси партиялардың қаржыландырылуын реттеуші Комиссияның міндеті – партиялар мен сайлау қаржысының адалдығы мен ашықтығын қамтамасыз ету болып табылады. Саяси партиялар кіріс және шығыстарды көрсететін жылдық есептемелерін Сайлау комиссиясына ұсынуға міндетті. Комиссия оларды өз веб-сайтында жариялайды. Саяси партиялар мен реттелген алушылар алған барлық қайырымдалықтар туралы есептерді Комиссияға ұсынуға тиіс. Комиссия осы қайырымдалықтардың қоғамға қолжетімді және іздеуге болатын тізілімін өз веб-сайтында сақтайды. Ұлыбритания Парламентіне, Еуропалық Одақ Парламентіне, Шотландия Парламентіне, Уэльс Ассамблеясына және Солтүстік Ирландия Ассамблеясына өтетін жалпы сайлау кезінде саяси партиялар сайлау науқанына жұмсалған қаржы туралы есептемелерді Сайлау комиссиясына ұсынуға міндетті. Комиссия саяси партиялар мен олардың есептік бөлімшелеріне, егер олар қайырымдалықтар мен қарыздар туралы есептемелерді, сайлау науқанына жұмсалған қаржы туралы есептемелерді немесе есептерді ұсынбаса, азаматтық-құқықтық санкциялар сала алады. Комиссия сондай-ақ саяси партиялар қабылдаған рұқсат етілмейтін қайырымдалықтарды тәркілеуді талап ету құқығына ие.

Саяси партияларды тіркеу

Комиссия саяси партияларды тіркейді және партиялардың заң талаптарына сәйкестігін реттейді. Комиссия Ұлыбритания және Солтүстік Ирландиядағы саяси партиялардың тізілімдерін сақтайды.

Сайлау тізілімдері мен сайлауға тіркелу процесі

Комиссия Ұлыбританиядағы сайлау тіркеуін жүзеге асыратын қызметкерлерге сайлауға тіркелу бойынша нұсқаулар мен кеңес береді. Комиссия Ұлыбританиядағы сайлау тіркеуінің көрсеткіштері бойынша стандарттарды жариялады. Сайлау тіркеуін жүзеге асыратын қызметкерлер осы стандарттар бойынша есеп беруге міндетті, ал комиссия бұл ақпаратты көпшілікке таратады. Осы жұмыстың аясында комиссия сайлау алдында және жыл бойы адамдарды сайлауға тіркелуге шақыру мақсатында бірқатар қоғамдық хабарнама кампанияларын жүргізеді. Бұл кампаниялар зерттеулер көрсеткендей, сайлау тізімінде болуы аз мүмкіндік бар аудиторияға бағытталған, соның ішінде жақында мекенжайын ауыстырғандар, студенттер және шетелде тұратын Ұлыбритания азаматтары.

Сайлаулар мен референдумдарды дұрыс өткізу

Комиссия Ұлыбританиядағы сайлауды ұйымдастырушыларға және сайлау әкімшілеріне сайлау әкімшілігі жөнінде нұсқаулар мен кеңес береді. Комиссия Ұлыбританиядағы сайлауды ұйымдастырушылар мен референдум дауырын санаушылар үшін өнімділік стандарттарын белгіледі. Бұл стандарттар Шотландиядағы жергілікті өкімет сайлауларына қолданылмайды, себебі олар облыстық құзыреттің мәселесі болып табылады. Комиссияның белгілі бір сайлаулардың (мысалы, Ұлыбритания Парламентінің жалпы сайлаулары) әкімшілігі туралы есептер дайындауға заңдық міндеті бар және басқа да сайлау түрлері (мысалы, жергілікті өкімет сайлаулары) туралы есеп беру сұралуы мүмкін.

ЕС орындықтарының үлестірілуі

Сайлау комиссиясы Ұлыбританияның Еуропалық парламенттегі 73 мандатты аймақтар арасында қалай бөлу керектігін ұсынатын. Ұлыбритания 2020 жылдың 31 қаңтарында Еурооданынан шықты.

Ұлттық комиссиялар

Мүдделі тараптардың пікірлерін ескеру және Ұлыбритания құрамындағы елдердің ерекше процедуралары мен тәжірибелерін бейнелеу мақсатында Шотландия, Уэльс және Солтүстік Ирландия үшін жеке сайлау комиссиялары құрылған.

Ағылшын тіліндегі аймақтық кеңселер

2007 жылдың ақпанынан бері Комиссия Англияның оңтүстік-батыс, шығыс және оңтүстік-шығыс, Лондон, Мидлендс және Солтүстік Англия аймақтарында өңірлік кеңселерге ие.

Спикердің сайлау комиссиясы жөніндегі комитеті

Сайлау комиссиясы Парламентке Спикерлер комитеті арқылы есепті (PPERA 2000 ж. құрылған). Комиссия Комитетке жылдық кірістер мен шығыстар сметасын ұсынады. Парламент мүшелерінен құралған Комитет Комиссияның атынан сұрақтарға жауап беруге жауапты. Спикерлер комитетіне сұрақтарды қабылдайтын депутат – Бриджет Филипсон.

Парламенттік партиялар алқалары (ППП)

PPP құрамына екі немесе одан көп отырған депутаты бар Ұлыбританияның барлық парламенттік саяси партияларының өкілдері кіреді. PPP PPERA арқылы құрылды және саяси партияларға қатысты мәселелер бойынша Комиссияға өз пікірлерін ұсыну үшін тоқсан сайын отырыс өткізеді. Шотландия (Шотландия Парламенті Саяси Партиялар Тобы), Уэльс (Уэльс Саяси Партиялар Тобы) және Солтүстік Ирландия (Солтүстік Ирландия Ассамблеясы Партиялар Тобы) үшін децентрализацияланған заң шығарушы органдарда міндетті емес теңдес органдар бар.

Жарияланымдар

Комиссия сайлау әкімшілігі, сайлауға тіркелу және партиялық қаржының қалыстығы мен ашықтығы саласында кең ауқымды зерттеулер жүргізеді, сондай-ақ саяси партиялар, қаржы алуға реттелген ұйымдар мен сайлау әкімшілері үшін түрлі нұсқаулық материалдар әзірлейді.

Сын

Сайлау комиссиясын Найджел Винсон тараптылық танытқаны үшін сынға алды, ал Питер Боун «Vote Leave» науқанындағы бірнеше танымал тұлғаларға қатысты жүргізілген тергеулерге байланысты сынға алды. 2020 жылдың 13 мамырында Премьер-министр сағатында консервативті депутат Питер Боун сайлау комиссиясын Leave жақтастарының төрт мүшесіне қатысты тергеу жүргізгені үшін сынады, олардың барлығы ешқандай құқық бұзушылық жасаған жоқ деп танылды. Ол комиссияны «саяси жемқорлыққа бой алған, толығымен бейтарап емес және моральдық тұрғыдан құлдыраған» деп атады. Премьер-министр Борис Джонсон «өздерінің кінәлі екендігіне көп уақыт пен күш жұмсағандар, енді олардың күдіксіз таза екендігіне де сондай уақыт жұмсағанда еді» деген үмітін білдірді. 2020 жылдың 29 тамызында Консервативтік партияның тең төрағасы Аманда Миллинг The Telegraph газетінде жарияланған мақаласында Комиссияны кеңінен реформалау қажеттігін айтты, ұйымды «есеп берудің болмауы» және «түсініксіз ережелер жинағы» бойынша жұмыс істегені үшін айыптады.

Комиссияны реттейтін заңнамаға ұсынылатын өзгерістер

2022 жылдың ақпан айында Комиссия министрлерге Комиссияның қызметін реттейтін заңнамаға ұсынылып жатқан өзгерістерге қатысты алаңдаушылық білдіретін ашық хат жіберді. Хатта министрлерге «стратегия және саясат мәлімдемесін» жасау құқығын беру, осы арқылы үкіметке Комиссияның жұмысын бағыттап алу мүмкіндігін беру, «салауатты демократияда тәуелсіз сайлау комиссиясының атқаратын рөлімен үйлеспейтіні» делінген. Хатқа Комиссияның консервативті пэрі Стивен Гилберттен басқа барлық мүшелері қол қойды.

Сайлау тізілімінің деректерінің бұзылуы

2021-2022 жылдары комиссияның компьютерлік жүйесіне APT31 шабуыл жасады. 2024 жылдың наурызында Ұлыбритания үкіметі мен АҚШ Қаржы министрлігінің Шетелдік активтерді бақылау кеңсесі (OFAC) бірлесіп, Қытай Мемлекеттік қауіпсіздік министрлігіне қарасты Wuhan Xiaoruizhi Science and Technology компаниясы мен оған байланысты тұлғаларға Сайлау комиссиясын бұзғаны және маңызды инфрақұрылымға зиянды бағдарлама орналастырғаны үшін санкция салды.