Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сория (ˈsoɾja) – Испаниядағы муниципалитет және қала, Кастилия және Леон автономды бірлестігінің шығысында Дуро өзенінің бойында орналасқан, Сория провинциясының астанасы. 2017 жылғы ИНЕ деректері бойынша халқы 38 881 адам, бұл провинция халқының 43,7%-ын құрайды. Муниципалитеттің ауданы 271,77 км², халық тығыздығы – 144,97 адам/км². Теңіз деңгейінен шамамен 1065 метр биіктікте орналасқан Сория – Испаниядағы екінші ең биік провинциялық астана. Темір дәуірі мен келт-иберлік мәдениеттерінен қалған қоныстардың іздері болғанымен, Сория тарихқа 1109 және 1114 жылдар аралығында арагондық король Альфонсо I Жауынгердің қаланы қайта жандандыруы арқылы кірді. Кастилия, Наварра және Арагон патшалықтары арасындағы аумақтар үшін күрес кезінде стратегиялық маңызға ие болған Сория, Альфонсо VII билігінде 1134 жылы Кастилияның құрамына енді. Альфонсо VIII Сорияда дүниеге келді, ал Альфонсо X Киелі Рим империясының тәжін ұсынған кезде сарайын осы қалада орнатты. Сорияда Майорканың қуылған королі Хакоб IV қайтыс болды, ал Кастилияның Иоанн I үйленді. Кеш орта ғасырларда шекаралық орналасуы және мал шаруашылығын бақылауының арқасында гүлденген Сория, келесі ғасырларда баяу құлдырауға ұшырады. Ол Пиреней соғысында ауыр зардап шекті. Қала маңызды сәулеттік мұраны (көне ортағасырлық қабырғалар, Ренессанс сарайлары және ерекше стильдегі романдық шіркеулер) сақтап, жақын орналасқан келт-иберлік Нумантия қаласынан табылған жәдігерлерді ұсынатын Нумантин мұражайына ие. Сорияның футбол командасы CD Numancia осы қаланың атымен аталады. Бұл Испанияның жоғары лигасы Ла Лигасында командасы болған ең кішкентай қалалардың бірі. Бүгінде 38 881 халқымен Сория Кастилия және Леондағы ең азаматты провинциялық астана және Испаниядағы екінші азаматты астана (Теруэльден кейін). Экономикасында ауыл шаруашылығы және азық-түлік өнеркәсібі маңызды рөл атқарады, ал мәдени мұрасы көбірек туристерді қызықтырады. Сория ЮНЕСКО-ның Жерорта теңізі диетасын Адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының тізіміне енгізген кезде үлгі ретінде көрсетілді.
Soria (ˈsoɾja) is a municipality and a Spanish city, located on the Douro river in the east of the autonomous community of Castile and León and capital of the province of Soria. Its population is 38,881 (INE, 2017), 43.7% of the provincial population. The municipality has a surface area of 271,77 km2, with a density of 144.97 inhabitants/km2. Situated at about 1065 metres above sea level, Soria is the second highest provincial capital in Spain. Although there are remains of settlements from the Iron Age and Celtiberian times, Soria itself enters history with its repopulation between 1109 and 1114, by the Aragonese king Alfonso I the Battler. A strategic enclave due to the struggles for territory between the kingdoms of Castile, Navarre and Aragon, Soria became part of Castile definitively in 1134, during the reign of Alfonso VII. Alfonso VIII was born in Soria, and Alfonso X had his court established when he received the offer to the throne of the Holy Roman Empire. In Soria, the deposed king James IV of Mallorca died, and John I of Castile married. Booming during the Late Middle Ages thanks to its border location and its control over the cattle industry, Soria went into a slow decline over the next few centuries. It was damaged greatly during the Peninsular War. The city preserves an important architectural heritage (extensive medieval walls, Renaissance palaces and architecturally distinctive Romanesque churches) and is home to the Numantine Museum (with pieces from the nearby Celtiberian city of Numantia). Soria's football team CD Numancia is named after this city. It is one of the smallest cities to ever have had a team in Spain's top division La Liga. Today, its population of 38,881 makes Soria the least populated provincial capital of Castile and León and the second least populated in Spain (after Teruel). Particularly important in its economy is the agri food industry, while an increasing number of tourists are attracted by its cultural heritage. Soria was mentioned by UNESCO as a good example when including the Mediterranean diet in its Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity.
Атауы
Рим дәуірінде Ория деп аталатын қамал болған деген мәлімдеме бар, ол грек шақырушысы Дорикус атымен аталған деп есептеледі. Осы халықтық этимологияға сүйене отырып, кейбір тарихшылар бұл қаланың алғашқы тұрғындары дорийліктер болуы мүмкін деп болжады. Археология бұл әңгімені растамады. Керісінше, алғашқы тұрғындары суэвтер болған деген жорамал жасалды, олардың патшалары (Тютор мен Малоның "Compendio historial de las dos Numancias" еңбегінде айтылғандай) сонда өз сарайларын құрған. Дәлелдердің жетіспеуіне байланысты бұл екі жорамалдан бас тартылды. Сория атауының шығу тегі Дурий (Дуро) өзенінен шыққан "даурия" сөзінен туындаған болуы ықтимал.
It is claimed that in Roman times there was a castle called Oria, purportedly named after a Greek knight called Doricus. Based on this folk etymology, some historians guessed that the first inhabitants of this city might have been the Dorians. Archaeology has not confirmed that story. Instead it has suggested that the first inhabitants were the Suebi, whose kings (as reported by Tutor and Malo in their Compedio historial de las dos Numancias) established one of their courts there. These two hypotheses have been abandoned because of lack of evidence. It seems more likely that the name Soria may have its origin in the word dauria from the river Durius (Douro).
Тарих
Сория аймағында иберийлер мекендеген, олар б.з.д. 4 ғасырында кельттермен бірігіп кельтиберлерді құрды. Батыс Рим империясы құлағаннан кейін қайта салынған қаланы суэвтер басып алды. Кейіннен, Испанияны арабтар жаулап алғаннан кейін, 8 ғасырда Дуэро өзені бойында орналасқан христиандық жерлердің шекарасына жақын болғандықтан, маңызы артты. 869 жылы Сория Сүлеймен ибн Абустың Кордова әміріне қарсы көтерілісінің орталығы болды, ол оны басу үшін ұлы Хаканды жіберді. Арагон және Наварраның Альфонсо I, Соғысшы, аумақты Леон Корольдігінің ықпалынан шығарып алып, 1109 жылдан 1134 жылға дейін бақылады, ал 1119 жылға дейін Сорияның алғашқы иесінің рөлін Иниго Лопеске тапсырды, осы кезде халықты қайта қоныстандыру басталған деп есептелді, бірақ оны одан да ертерек мерзімге жатқызатындар да бар. Сорияға 1120 жылдың наурыз айында қысқа мерзімді фуэро берілді, ол ортағасырлық кеңестің шектерін де анықтады. 1134 жылы Альфонсо I қайтыс болғаннан кейін, Леонның Альфонсо VII императоры аумақты өз бақылауына алды. Альфонсо VII 1143 жылы қысқа фуэроны бекітті. Кастилия, Арагон, Наварра және Леон корольдіктерінің шекарасында стратегиялық жағдайына байланысты, Сория орта ғасырларда олардың арасындағы бірнеше қақтығыстардың орталығында болды. Кастилияның Альфонсо VIII қалаға көрсеткен қолдауы үшін, қазіргі уақытқа дейін сақталған бірнеше жеңілдіктер берді. 1195 жылы қалаға Наварраның Санчо VII шабуыл жасады, бірақ кейін қалпына келіп, өркендеуі мен саудасын жалғастырды. 1479 жылы Арагон мен Кастилияның бірігуінен кейін, және ең бастысы, 1492 жылы еврейлерді қуғынға салу туралы жарлықтан кейін Сория маңыздылығын жоғалтты. Испания мұрагерлік соғысында (18 ғасырдың басында) Сория Филипп V жағына шықты. 1808 жылы француз әскерлері оны басып алып, өртеп жіберді. 20 ғасырдың басында Испанияның экономикалық және әлеуметтік дағдарысы, сондай-ақ Франсиско Франконың диктатурасымен болған Испания Азамат соғысы Сорияға және оның айналасына кері әсер етті, нәтижесінде, күшті эмиграцияға байланысты халық саны азайды. Қазіргі биліктің саясаты жергілікті экономиканы нығайтуға бағытталған, бұл үшін Сорияның туристік әлеуетіне ден қойылып, сондай-ақ көрші ауылдарды қайта жаңарту бағдарламасы іске қосылды.
The area of Soria was inhabited by the Iberians, who merged with the Celts to form the Celtiberians around the 4th century BC. After the fall of the Western Roman Empire, the rebuilt city was occupied by the Suebi. Later, after the Arab conquest of Spain, it grew in importance due to its proximity to the border of the Christian lands, which in the 8th century had settled along the Duero river. In 869 Soria was the centre of the rebellion of Suleyman ibn Abus against the emir of Córdoba, who sent his son Hakan to quench it. Alfonso I of Aragon and Navarre, the Battler seized the territory away from the sphere of the Kingdom of León, controlling the territory from 1109 to 1134, entrusting the role of first tenant of Soria to Íñigo López already by 1119, when the effective repopulation should have started, although there are claims tracing it back some time earlier. Soria was granted a short fuero in March 1120, that also fixed limits to the medieval concejo. After the death of Alfonso I in 1134, Alfonso VII of León, the Emperor took control of the territory. The short fuero was confirmed by Alfonso VII in 1143. Due to its strategic placement at the borders of the Kingdoms of Castile, Aragon, Navarre and León, Soria in the Middle Ages was at the centre of several conflicts between them. Alfonso VIII of Castile, in reward for its support, gave the city several privileges which it maintained until modern times. In 1195 the town was stormed by Sancho VII of Navarre, but later recovered and continued to develop its splendour and trades. Soria lost most of its importance after the unification of Aragón and Castile in 1479, and above all after the decree of exile issued against the Jews in 1492. In the War of Spanish Succession (early 18th century), Soria sided for Philip V. In 1808 it was captured and set on fire by the French troops. The economical and social crisis of Spain in the early 20th century, and the Spanish Civil War with Francisco Franco's dictatorship which followed, had negative effects on Soria and its neighborhood, which became depopulated due to strong emigration. The policy of the current authorities aims to strengthen the local economy pivoting on Soria's tourism potential, and has also launched a programme of reconstruction for the neighbouring villages.
Мәдениет
Ақын Антонио Мачадо (1875–1939) Мадридке жақын Сеговияға көшер алдында бес жыл Сорияда орта мектепте француз тілін оқытты. Сориядағы осы жылдар оның әдеби дамуы үшін маңызды болды. Ол онда үйленді, әйелін жоғалтты және кастилиялықтардың мінез-құлқы туралы көп нәрсе білді – бұл тақырып 98-ші буын авторларының қызығушылығын тудырды. «Кампос де Сория» – әйелінің ерте қайтысы туралы азалы өлеңдер жинағы. Ол «Кастильяның далалары» (Campos de Castilla) атты ірі жинақтың бір бөлігі болды. Әр маусым айында Сан-Хуан мерекесі аясында Сан-Педро Манрике ауылында өткізілетін отпен жүру рәсімі ұлттық туризмдік маңызы бар дәстүр ретінде танылды және этнографиялық және ғылыми зерттеулер, сондай-ақ БАҚ арқылы әлемдік назар аударды.
The poet Antonio Machado (1875–1939) spent five years in Soria teaching French in a secondary school, before moving to Segovia nearer Madrid. These years in Soria proved significant in his literary development. He married and lost his wife there and discovered much about the nature of the Castilian people – a subject the Generation of '98 authors were very interested in. Campos de Soria was a series of poems lamenting his wife's early death. They formed part of a major collection Campos de Castilla. The firewalking rituals performed at the Sorian village of San Pedro Manrique every June as part of the festival of San Juan have been declared as a tradition of National Tourist Interest and have attracted global attention through ethnographic and scientific studies and media coverage.
Дін
Сория ешқашан епископтық болған жоқ, бірақ оның Санкт-Петер шіркеуі 9 наурызда 1959 жылы Осма Сорияның Рим католик діоцезі деп аталғанда Осма епископтығының қосымша соборы болды. Сория провинциясында Агреда қаласындағы Милагрос ханымының Мариалық базиликасы орналасқан.
Although Soria never was a bishopric, its St. Peter's Church became the Co Cathedral of the bishopric of Osma when that was renamed Roman Catholic Diocese of Osma Soria on 9 March 1959. The province of Soria has a Minor Basilica, the Marian Basílica de Nuestra Señora de los Milagros, in Ágreda.
Көлік
Қаланы Сория теміржол станциясы қызмет көрсетеді, ол Гвадалахара арқылы Мадридке күнделікті қатынайды. Сонымен қатар, жақын орналасқан қалаларға көптеген автобус бағыттары бар. Жаңа тас жол көлікпен Мадридке сапарды 2 сағатқа дейін азайтты.
The city is served by the Soria Railway Station, with daily services to Madrid via Guadalajara. There are also many bus lines to neighbouring cities. A new highway has reduced the trip to Madrid by car down to 2 hours.
География
Сория Дуро өзенінің бастау бөлігінде, жағасында орналасқан. Оның муниципалитеті қаладан және төрт ауылдық шағын елді мекеннен тұрады: Лас Касас, Отереуэлос, Педрахас және Толедильо. Отереуэлос және Педрахас бұрынғыда дербес муниципалитеттер болған, бірақ 1970 жылдары Сорияға қосылып кеткен.
Soria sits on the banks of Douro river, in its upper course. Its municipality is formed by the city, and four rural hamlets: Las Casas, Oteruelos, Pedrajas and Toledillo; both Oteruelos and Pedrajas were small municipalities later absorbed by Soria by the 1970s.
Климат
Сорияның мұхиттық климаты бар (Köppen: Cfb). Биіктігіне байланысты Сориядағы қыстар испандық стандарттар бойынша өте суық болады (қаңтар айында), жылына шамамен 84 күні мұз болады. Жазда құрғақ және жылы болады (шілдеде орташа температура), күндізгі температура әдетте шамамен градусқа жетеді. Жазда градустан жоғары температуралар сирек емес, ал түнгі температура градусқа дейін төмендеуі мүмкін. Жылдық жауын-шашын мөлшері аз (512 мм), көктем – ең жауынды маусым. Биіктігіне қарамастан, жауын-шашынның аз болуы теңіз жақтан келген Атлантика мұхитының төмен қысымдық жүйелерінің жағалауға жақын таулармен тоқтатылуына байланысты. Сория – Испанияның ең суық облыстық орталығы.
Soria has an oceanic climate (Köppen: Cfb). Due to its altitude, winters in Soria are very cold by Spanish standards ( in January) with almost 84 frost days per year. Summers are dry and warm (average in July) with the daytime temperature usually around Temperatures above are not rare in summer, while lows can go under at nights. It has scant rainfall (512 mm per year) and spring is the wettest season. The low rainfall is in spite of its high elevation as the maritime Atlantic low pressure systems are often blocked by the mountains closer to the coast. It is the coldest Spanish provincial capital.
Спорт
Қаланың кәсіби футбол клубы CD Numancia деп аталады. Испанияның 20 ғасырдың соңындағы ең көрнекті екі жүгірушісі Сорияда тұрып, жаттықты: 1992 жылғы Барселона Олимпиадасының алтын медалінің иегері Фермин Качо және марафонда екі мәрте әлем чемпионы Абель Антон. Олар жаттыққан Монте Валонсадеро тауында жыл сайынғы Халықаралық Сория кроссы өтеді – Испанияның ең беделді кросс жүгіру жарыстарының бірі. 2010 жылдың шілде айында Сорияда Еуропа жастар бағытталған жүгіру чемпионаты өтті.
The city's professional football club is called CD Numancia. Two of Spain's foremost runners of the late 20th century lived and trained in Soria: Fermín Cacho, a gold medallist at the 1992 Barcelona Olympics, and Abel Antón, a two time World Champion in the marathon. The area in which they trained, Monte Valonsadero, is now host to the annual Cross Internacional de Soria meeting – one of Spain's most prestigious cross country running competitions. The European Youth Orienteering Championships were held in Soria in July 2010.
Муниципальді қызметтер
Сорияда Red de Calor de Soria деп аталатын биомассалық орталық жылу станциясы бар, ол жергілікті ағаш өнеркәсібінен ағаш ұсқыштары қалдықтарын отын ретінде пайдаланады. Испанияның мемлекеттік даму банкі Instituto de Crédito Oficial (ICO) құрамындағы AXIS венчурлық капиталы жобаға капиталдық инвестиция жасады. Жоба жылына 80 ГВт жаңартылатын энергиямен қамтамасыз етуді көздеп отыр, бұл 8000 үйді жылытуға және 28000 тонна көмірқышқыл газы шығарылымын азайтуға мүмкіндік береді.
Soria has a biomass district heating plant called Red de Calor de Soria, which uses woodchip residue fuel from the local timber industry. Venture capital firm AXIS, part of Instituto de Crédito Oficial (ICO), the Spanish promotional bank, has made an equity investment in the project. The project plans to provide 80 GWh of renewable energy per year, which will heat 8,000 homes, saving 28,000 tons of carbon dioxide emissions.