Кіріспе

Сория (ˈsoɾja) – Испаниядағы муниципалитет және қала, Кастилия және Леон автономды бірлестігінің шығысында Дуро өзенінің бойында орналасқан, Сория провинциясының астанасы. 2017 жылғы ИНЕ деректері бойынша халқы 38 881 адам, бұл провинция халқының 43,7%-ын құрайды. Муниципалитеттің ауданы 271,77 км², халық тығыздығы – 144,97 адам/км². Теңіз деңгейінен шамамен 1065 метр биіктікте орналасқан Сория – Испаниядағы екінші ең биік провинциялық астана. Темір дәуірі мен келт-иберлік мәдениеттерінен қалған қоныстардың іздері болғанымен, Сория тарихқа 1109 және 1114 жылдар аралығында арагондық король Альфонсо I Жауынгердің қаланы қайта жандандыруы арқылы кірді. Кастилия, Наварра және Арагон патшалықтары арасындағы аумақтар үшін күрес кезінде стратегиялық маңызға ие болған Сория, Альфонсо VII билігінде 1134 жылы Кастилияның құрамына енді. Альфонсо VIII Сорияда дүниеге келді, ал Альфонсо X Киелі Рим империясының тәжін ұсынған кезде сарайын осы қалада орнатты. Сорияда Майорканың қуылған королі Хакоб IV қайтыс болды, ал Кастилияның Иоанн I үйленді. Кеш орта ғасырларда шекаралық орналасуы және мал шаруашылығын бақылауының арқасында гүлденген Сория, келесі ғасырларда баяу құлдырауға ұшырады. Ол Пиреней соғысында ауыр зардап шекті. Қала маңызды сәулеттік мұраны (көне ортағасырлық қабырғалар, Ренессанс сарайлары және ерекше стильдегі романдық шіркеулер) сақтап, жақын орналасқан келт-иберлік Нумантия қаласынан табылған жәдігерлерді ұсынатын Нумантин мұражайына ие. Сорияның футбол командасы CD Numancia осы қаланың атымен аталады. Бұл Испанияның жоғары лигасы Ла Лигасында командасы болған ең кішкентай қалалардың бірі. Бүгінде 38 881 халқымен Сория Кастилия және Леондағы ең азаматты провинциялық астана және Испаниядағы екінші азаматты астана (Теруэльден кейін). Экономикасында ауыл шаруашылығы және азық-түлік өнеркәсібі маңызды рөл атқарады, ал мәдени мұрасы көбірек туристерді қызықтырады. Сория ЮНЕСКО-ның Жерорта теңізі диетасын Адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының тізіміне енгізген кезде үлгі ретінде көрсетілді.

Атауы

Рим дәуірінде Ория деп аталатын қамал болған деген мәлімдеме бар, ол грек шақырушысы Дорикус атымен аталған деп есептеледі. Осы халықтық этимологияға сүйене отырып, кейбір тарихшылар бұл қаланың алғашқы тұрғындары дорийліктер болуы мүмкін деп болжады. Археология бұл әңгімені растамады. Керісінше, алғашқы тұрғындары суэвтер болған деген жорамал жасалды, олардың патшалары (Тютор мен Малоның "Compendio historial de las dos Numancias" еңбегінде айтылғандай) сонда өз сарайларын құрған. Дәлелдердің жетіспеуіне байланысты бұл екі жорамалдан бас тартылды. Сория атауының шығу тегі Дурий (Дуро) өзенінен шыққан "даурия" сөзінен туындаған болуы ықтимал.

Тарих

Сория аймағында иберийлер мекендеген, олар б.з.д. 4 ғасырында кельттермен бірігіп кельтиберлерді құрды. Батыс Рим империясы құлағаннан кейін қайта салынған қаланы суэвтер басып алды. Кейіннен, Испанияны арабтар жаулап алғаннан кейін, 8 ғасырда Дуэро өзені бойында орналасқан христиандық жерлердің шекарасына жақын болғандықтан, маңызы артты. 869 жылы Сория Сүлеймен ибн Абустың Кордова әміріне қарсы көтерілісінің орталығы болды, ол оны басу үшін ұлы Хаканды жіберді. Арагон және Наварраның Альфонсо I, Соғысшы, аумақты Леон Корольдігінің ықпалынан шығарып алып, 1109 жылдан 1134 жылға дейін бақылады, ал 1119 жылға дейін Сорияның алғашқы иесінің рөлін Иниго Лопеске тапсырды, осы кезде халықты қайта қоныстандыру басталған деп есептелді, бірақ оны одан да ертерек мерзімге жатқызатындар да бар. Сорияға 1120 жылдың наурыз айында қысқа мерзімді фуэро берілді, ол ортағасырлық кеңестің шектерін де анықтады. 1134 жылы Альфонсо I қайтыс болғаннан кейін, Леонның Альфонсо VII императоры аумақты өз бақылауына алды. Альфонсо VII 1143 жылы қысқа фуэроны бекітті. Кастилия, Арагон, Наварра және Леон корольдіктерінің шекарасында стратегиялық жағдайына байланысты, Сория орта ғасырларда олардың арасындағы бірнеше қақтығыстардың орталығында болды. Кастилияның Альфонсо VIII қалаға көрсеткен қолдауы үшін, қазіргі уақытқа дейін сақталған бірнеше жеңілдіктер берді. 1195 жылы қалаға Наварраның Санчо VII шабуыл жасады, бірақ кейін қалпына келіп, өркендеуі мен саудасын жалғастырды. 1479 жылы Арагон мен Кастилияның бірігуінен кейін, және ең бастысы, 1492 жылы еврейлерді қуғынға салу туралы жарлықтан кейін Сория маңыздылығын жоғалтты. Испания мұрагерлік соғысында (18 ғасырдың басында) Сория Филипп V жағына шықты. 1808 жылы француз әскерлері оны басып алып, өртеп жіберді. 20 ғасырдың басында Испанияның экономикалық және әлеуметтік дағдарысы, сондай-ақ Франсиско Франконың диктатурасымен болған Испания Азамат соғысы Сорияға және оның айналасына кері әсер етті, нәтижесінде, күшті эмиграцияға байланысты халық саны азайды. Қазіргі биліктің саясаты жергілікті экономиканы нығайтуға бағытталған, бұл үшін Сорияның туристік әлеуетіне ден қойылып, сондай-ақ көрші ауылдарды қайта жаңарту бағдарламасы іске қосылды.

Мәдениет

Ақын Антонио Мачадо (1875–1939) Мадридке жақын Сеговияға көшер алдында бес жыл Сорияда орта мектепте француз тілін оқытты. Сориядағы осы жылдар оның әдеби дамуы үшін маңызды болды. Ол онда үйленді, әйелін жоғалтты және кастилиялықтардың мінез-құлқы туралы көп нәрсе білді – бұл тақырып 98-ші буын авторларының қызығушылығын тудырды. «Кампос де Сория» – әйелінің ерте қайтысы туралы азалы өлеңдер жинағы. Ол «Кастильяның далалары» (Campos de Castilla) атты ірі жинақтың бір бөлігі болды. Әр маусым айында Сан-Хуан мерекесі аясында Сан-Педро Манрике ауылында өткізілетін отпен жүру рәсімі ұлттық туризмдік маңызы бар дәстүр ретінде танылды және этнографиялық және ғылыми зерттеулер, сондай-ақ БАҚ арқылы әлемдік назар аударды.

Дін

Сория ешқашан епископтық болған жоқ, бірақ оның Санкт-Петер шіркеуі 9 наурызда 1959 жылы Осма Сорияның Рим католик діоцезі деп аталғанда Осма епископтығының қосымша соборы болды. Сория провинциясында Агреда қаласындағы Милагрос ханымының Мариалық базиликасы орналасқан.

Көлік

Қаланы Сория теміржол станциясы қызмет көрсетеді, ол Гвадалахара арқылы Мадридке күнделікті қатынайды. Сонымен қатар, жақын орналасқан қалаларға көптеген автобус бағыттары бар. Жаңа тас жол көлікпен Мадридке сапарды 2 сағатқа дейін азайтты.

География

Сория Дуро өзенінің бастау бөлігінде, жағасында орналасқан. Оның муниципалитеті қаладан және төрт ауылдық шағын елді мекеннен тұрады: Лас Касас, Отереуэлос, Педрахас және Толедильо. Отереуэлос және Педрахас бұрынғыда дербес муниципалитеттер болған, бірақ 1970 жылдары Сорияға қосылып кеткен.

Климат

Сорияның мұхиттық климаты бар (Köppen: Cfb). Биіктігіне байланысты Сориядағы қыстар испандық стандарттар бойынша өте суық болады (қаңтар айында), жылына шамамен 84 күні мұз болады. Жазда құрғақ және жылы болады (шілдеде орташа температура), күндізгі температура әдетте шамамен градусқа жетеді. Жазда градустан жоғары температуралар сирек емес, ал түнгі температура градусқа дейін төмендеуі мүмкін. Жылдық жауын-шашын мөлшері аз (512 мм), көктем – ең жауынды маусым. Биіктігіне қарамастан, жауын-шашынның аз болуы теңіз жақтан келген Атлантика мұхитының төмен қысымдық жүйелерінің жағалауға жақын таулармен тоқтатылуына байланысты. Сория – Испанияның ең суық облыстық орталығы.

Спорт

Қаланың кәсіби футбол клубы CD Numancia деп аталады. Испанияның 20 ғасырдың соңындағы ең көрнекті екі жүгірушісі Сорияда тұрып, жаттықты: 1992 жылғы Барселона Олимпиадасының алтын медалінің иегері Фермин Качо және марафонда екі мәрте әлем чемпионы Абель Антон. Олар жаттыққан Монте Валонсадеро тауында жыл сайынғы Халықаралық Сория кроссы өтеді – Испанияның ең беделді кросс жүгіру жарыстарының бірі. 2010 жылдың шілде айында Сорияда Еуропа жастар бағытталған жүгіру чемпионаты өтті.

Муниципальді қызметтер

Сорияда Red de Calor de Soria деп аталатын биомассалық орталық жылу станциясы бар, ол жергілікті ағаш өнеркәсібінен ағаш ұсқыштары қалдықтарын отын ретінде пайдаланады. Испанияның мемлекеттік даму банкі Instituto de Crédito Oficial (ICO) құрамындағы AXIS венчурлық капиталы жобаға капиталдық инвестиция жасады. Жоба жылына 80 ГВт жаңартылатын энергиямен қамтамасыз етуді көздеп отыр, бұл 8000 үйді жылытуға және 28000 тонна көмірқышқыл газы шығарылымын азайтуға мүмкіндік береді.