Гетерохромия – қабатты түс айырмашылығы, көздің, шаштың немесе терінің түсінде кездеседі. Меланин өндірісінен туындайды, генетикалық немесе денсаулық себептерінен болуы мүмкін.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түстің айырмашылығы, әдетте, көздің радужкасының, сондай-ақ шаштың немесе терінің түсінің өзгешелігі.
Difference in coloration, usually of the iris but also of hair or skin
Гетерохромия – бұл көбінесе көздің радужкасының түстерінің айырмашылығын сипаттау үшін қолданылатын, бірақ шаштың немесе терінің түсінің өзгешелігіне де қатысты қолданылуы мүмкін. Гетерохромия меланиннің (пигмент) өндірілуімен, таралуымен және концентрациясымен анықталады. Ол тұқым қуалау арқылы берілуі немесе генетикалық мозаикалық, химеризм, ауру немесе жарақат салдарынан туындауы мүмкін. Бұл құбылыс адамдарда және үй жануарларының белгілі бір тұқымдарында кездеседі. Көздің гетерохромиясы гетерохромия иридумы немесе гетерохромия иридисі деп аталады. Ол толық, секторлық немесе орталық болуы мүмкін. Толық гетерохромияда бір радужка екіншісінен мүлдем басқа түспен болады. Секторлық гетерохромияда бір радужканың бір бөлігі қалған бөлігінен өзгеше түске ие болады. Орталық гетерохромияда оқушының айналасында сақина немесе оқушыдан сәулеленетін әртүрлі түстердің тікенектері байқалады. Көптеген себептер болғанымен, ғылыми консенсус бойынша, гетерохромияның басты себебі – кем дегенде үй жануарларында генетикалық әртүрліліктің жетіспеуі. Бұл 8 HTP жолындағы меланин таралуын анықтайтын гендердің мутациясына байланысты, олар көбінесе хромосомалық біртектілікке байланысты бұзылады. Мысықтардың, иттің, ірі қара малдың және жылқының кейбір тұқымдарында селекциялық өсіруге байланысты жиі кездеседі, бірақ гетерохромия адамдарда сирек кездеседі, АҚШ-та 200 000-нан кем адамға әсер етеді және генетикалық әртүрліліктің жетіспеуімен байланысты емес. Зақымдалған көз гиперпигментті (гиперхромды) немесе гипопигментті (гипохромды) болуы мүмкін.
Heterochromia is a variation in coloration most often used to describe color differences of the iris, but can also be applied to color variation of hair or skin. Heterochromia is determined by the production, delivery, and concentration of melanin (a pigment). It may be inherited, or caused by genetic mosaicism, chimerism, disease, or injury. It occurs in humans and certain breeds of domesticated animals. Heterochromia of the eye is called heterochromia iridum or heterochromia iridis. It can be complete, sectoral, or central. In complete heterochromia, one iris is a different color from the other. In sectoral heterochromia, part of one iris is a different color from its remainder. In central heterochromia, there is a ring around the pupil or possibly spikes of different colors radiating from the pupil. Though multiple causes have been posited, the scientific consensus is that a lack of genetic diversity is the primary reason behind heterochromia, at least in domestic animals. This is due to a mutation of the genes that determine melanin distribution at the 8 HTP pathway, which usually only become corrupted due to chromosomal homogeneity. Though common in some breeds of cats, dogs, cattle and horses due to inbreeding, heterochromia is uncommon in humans, affecting fewer than 200,000 people in the United States, and is not associated with lack of genetic diversity. The affected eye may be hyperpigmented (hyperchromic) or hypopigmented (hypochromic).
Өмірбаян
Көздің түсі, әсіресе қабықтың түсі, негізінен меланиннің мөлшері мен таралуымен анықталады. Көз түсін анықтайтын процестер толыққанды түсіндірілмегенімен, мұраға берілген көз түсі бірнеше гендер арқылы анықталады екені белгілі. Сыртқы ортаның немесе кейіннен пайда болатын факторлар мұрагерлік белгілерді өзгерте алады. Сүтқоректілердің, соның ішінде адамның, қабықтың түсі өте әртүрлі болады. Дегенмен, тек екі пигмент қана бар: эумеланин және феомеланин. Бұл пигменттердің жалпы мөлшері, олардың арақатынасы, қабықтың строма қабаттарында пигменттің таралуындағы айырмашылықтар және жарық шашырауының әсері көз түсін анықтауда маңызды рөл атқарады. АҚШ-та 12 шілде күні кейбір адамдар Түрлі түсті көздер күні ретінде тойлайды.
Eye color, specifically the color of the irises, is determined primarily by the concentration and distribution of melanin. Although the processes determining eye color are not fully understood, it is known that inherited eye color is determined by multiple genes. Environmental or acquired factors can alter these inherited traits. The color of the mammalian, including human, iris is very variable. However, there are only two pigments present, eumelanin and pheomelanin. The overall concentration of these pigments, the ratio between them, variation in the distribution of pigment in the layers of the stroma of the iris and the effects of light scattering all play a part in determining eye color. In the United States, July 12 is observed by some as National Different Colored Eyes Day.
Жіктеу
Гетерохромия көбінесе пайда болу уақытына қарай жіктеледі: генетикалық немесе ұсынылған. Көзге толық немесе ішінара әсер ететін гетерохромияны ажырату жиі кездеседі, бірақ көбінесе ол генетикалық (мозаикалық немесе туа біткен) немесе ұсынылған деп жіктеледі, сондай-ақ зардап шеккен ирис немесе иристің бөлігі қараңғырақ немесе ақшылрақ екені де ескеріледі. Гетерохромияның көптеген жағдайлары тұқым қуалау арқылы беріледі немесе химеризм сияқты генетикалық факторларға байланысты туындайды және ешқандай патологиямен байланысты емес, қаусіз болып табылады. Дегенмен, кейбір жағдайларда ол белгілі бір аурулар мен синдромдармен байланысты болуы мүмкін. Кейде ауру немесе жарақаттан кейін бір көздің түсі өзгеруі мүмкін.
Heterochromia is classified primarily by onset: as either genetic or acquired. Although a distinction is frequently made between heterochromia that affects an eye completely or only partially (sectoral heterochromia), it is often classified as either genetic (due to mosaicism or congenital) or acquired, with mention as to whether the affected iris or portion of the iris is darker or lighter. Most cases of heterochromia are hereditary, or caused by genetic factors such as chimerism, and are entirely benign and unconnected to any pathology, however, some are associated with certain diseases and syndromes. Sometimes one eye may change color following disease or injury.
Орталық
Орталық гетерохромия – бір радужкада екі түстің болуымен байланысты көздің жағдайы, бірақ орналасуы секторлық емес, концентрлі. Радужканың орталық (оқушы) аймағы ортаңғы-шеткі (кірпікшелік) аймағынан өзгеше түспен сипатталады. Орталық гетерохромия меланин мөлшері төмен радужкаларда жақсырақ көрінеді.
Central heterochromia is also an eye condition where there are two colors in the same iris; but the arrangement is concentric, rather than sectoral. The central (pupillary) zone of the iris is a different color than the mid peripheral (ciliary) zone. Central heterochromia is more noticeable in irises containing low amounts of melanin.
Тарих пен мәдениетте
Көздің гетерохромиясын алғаш рет Аристотель адамда кездесетін жағдай ретінде сипаттады және оны гетероглаукос деп атады. Жақындағы мысал – неміс ақыны, драматургі, романисті, ғалымы, мемлекет қайраткері, театр режиссері және сыншысы Иоганн Вольфганг Гете. Ұлы Александрдың өміріне арналған ертедегі әдеби туынды – «Александр Романсы» оған гетерохромияны жатқызады. Онда оның бір көзі ақшыл, екіншісі қара деп сипатталған. Дегенмен, ешбір көне тарихи деректе мұндай мәлімет жоқ. Бұл Александрдың керемет және батырлық қасиеттерін көрсету үшін қолданылған. «Арс Аматория» еңбегінде римдік ақын Овидий Дипса есімді әйелдің «екі шәкіршесі» бар екенін айтады. Кирби Фловер Смит мұны гетерохромия деп түсіндіруге болатынын ұсынды, бірақ басқа ғалымдар онымен келіспеді. Римдік құқықшы және жазушы Цицерон да кейбір италияндық әйелдерде кездесетін «екі шәкірше» ерекшелігін атап өткен. Плиний Ескі осы ерекшелікті «жаман көз» тұжырымымен байланыстырды. Он екінші ғасырдың ғалымы Евстафий «Илиадаға» түсіндірме жасай отырып, музыкалық қабілетімен танымал тракиялық Тамирис (нимфа Аргиопаның ұлы) бір көзі сұр, екіншісі қара болған дәстүр туралы хабарлайды. В. Б. МакДаниел мұны гетерохромия ретінде қарастыру керек деп санайды.
Heterochromia of the eye was first described as a human condition by Aristotle, who termed it heteroglaucos. A more recent example is the German poet, playwright, novelist, scientist, statesman, theatre director, and critic, Johann Wolfgang Goethe. The Alexander Romance, an early literary treatment of the life of Alexander the Great, attributes heterochromia to him. In it he is described as having one eye light and one eye dark. However, no ancient historical source mentions this. It is used to emphasise the otherworldly and heroic qualities of Alexander. In the Ars Amatoria, the Roman poet Ovid describes the witch Dipsas as having 'double pupils'. Kirby Flower Smith suggested that this could be understood as heterochromia, though other scholars have disagreed. The Roman jurist and writer Cicero also mentions the same feature of 'double pupils' as being found in some Italic women. Pliny the Elder related this feature to the concept of 'the evil eye'. The twelfth century scholar Eustathius, in his commentary on the Iliad, reports a tradition in which the Thracian Thamyris (son of the nymph Argiope), who was famed for his musical abilities, had one eye that was grey, whilst the other was black. W. B. McDaniel suggests that this should be interpreted as heterochromia.
Басқа жануарларда
Адамдарда сирек кездесетін болса да, толық гетерохромия үй жануарларының түрлерінде жиі байқалады. Көк көз ақ дақта пайда болады, онда тері мен шашта меланин жоқ (Leucism қараңыз). Бұл түрлерге мысық, әсіресе түрік ван, түрік ангорасы, хао мане және (сирек кездесетін) жапондық бобтейл сияқты тұқымдар кіреді. Бұл мысықтар ақ, немесе көбінесе ақ түсті, бір көзі қалыпты (мыс, қызғылт сары, сары, жасыл) және бір көзі көк. Иттер арасында толық гетерохромия сибирлік хаскиде және басқа бірнеше тұқымдарда, әдетте австралиялық шоперд пен катахула леопард иттерінде және сих-цуда сирек кездеседі. Толық гетерохромиялы жылқылардың бір көзі қоңыр, бір көзі ақ, сұр немесе көк болады – толық гетерохромия пинто түстес жылқыларда көбірек кездеседі. Толық гетерохромия ірі қараларда, тіпті су бұқаларында да кездеседі. Ваарденбург синдромы бар тояқтарда да байқалады, бірақ көздің түсі көбінесе түн ортасында көк болғандықтан, кейде анықтау қиын болуы мүмкін. Секторлық гетерохромия, әдетте секторлық гипохромия, көбінесе иттерде, әсіресе мерл жамылғысы бар тұқымдарда байқалады. Бұл тұқымдарға австралиялық шопан, шекаралық колли, колли, шетландтық шопан, уэльстік корги, пиренейлік шопан, муди, босерон, катахула кур, денкер, грейт-дан, дакшунд және чихуахуа жатады. Бұл сондай-ақ мерл белгісін тасымайтын кейбір тұқымдарда да кездеседі, мысалы, сібір хаскиі, далматин және сирек кездесетін ши-цу. Ван мысығы сияқты осы жағдайға ұшыраған мысық тұқымдарының мысалдары да бар.
Although infrequently seen in humans, complete heterochromia is more frequently observed in species of domesticated mammals. The blue eye occurs within a white spot, where melanin is absent from the skin and hair (see Leucism). These species include the cat, particularly breeds such as Turkish Van, Turkish Angora, Khao Manee and (rarely) Japanese Bobtail. These so called odd eyed cats are white, or mostly white, with one normal eye (copper, orange, yellow, green), and one blue eye. Among dogs, complete heterochromia is seen often in the Siberian Husky and few other breeds, usually Australian Shepherd and Catahoula Leopard Dog and rarely in Shih Tzu. Horses with complete heterochromia have one brown and one white, gray, or blue eye—complete heterochromia is more common in horses with pinto coloring. Complete heterochromia occurs also in cattle and even water buffalo. It can also be seen in ferrets with Waardenburg syndrome, although it can be very hard to tell at times as the eye color is often a midnight blue. Sectoral heterochromia, usually sectoral hypochromia, is often seen in dogs, specifically in breeds with merle coats. These breeds include the Australian Shepherd, Border Collie, Collie, Shetland Sheepdog, Welsh Corgi, Pyrenean Shepherd, Mudi, Beauceron, Catahoula Cur, Dunker, Great Dane, Dachshund and Chihuahua. It also occurs in certain breeds that do not carry the merle trait, such as the Siberian Husky, Dalmatian, and rarely, Shih Tzu. There are examples of cat breeds that have the condition such as Van cat.