Кіріспе

Неміс физиологы Карл Эвальд Константин Херинг (5 тамыз 1834 – 26 қаңтар 1918) – түстерді қабылдау, екікөзді көру, көз қозғалыстары және жоғары дәлдік туралы көптеген зерттеулер жүргізген неміс физиологы. 1892 жылы ол қарсы түстер теориясын ұсынды. Саксония Корольдігіндегі Альт-Герсдорф қаласында дүниеге келген. Лейпциг университетінде оқып, Прагадағы неміс Карл Фердинанд университетінің алғашқы ректоры болды.

Алғашқы жылдар

Херинг Германияның Саксониясындағы Альт-Герсдорф қаласында дүниеге келген. Ол, мүмкін, лютеран дінінің пасторы болған кедей отбасында өскен. Херинг Зитау гимназиясында оқыды және 1853 жылы Лейпциг университетіне қабылданды. Онда ол философия, зоология және медицинаны оқыды. 1860 жылы медицина докторы ғылымын қорғады. Херингтің зерттеулерге қалай дайындалғаны толыққанды белгісіз. Ол кезде Иоганн Петер Мюллер Германиядағы ең танымал физиолог еді. Херинг оның жетекшілігімен оқуға өтініш білдірген, бірақ қабылданбаған болуы мүмкін, бұл Мюллердің қолдауындағы Герман фон Гельмгольцке деген наразылығын күшейткен шығар. Алайда Лейпцигте Э.Х. Вебер мен Г.Т. Фехнер психофизика саласының негізін қалаған маңызды зерттеулер жүргізді. Олардың жетекшілігімен оқығанына ешқандай дәлел жоқ болса да, кейінірек ол өзін «Фехнердің шәкірті» деп мақтан тұтқан. Бітіргеннен кейін Херинг Лейпцигте дәрігер болып жұмыс істеді. Зерттеулерге уақыты аз, қаржылық жағдайы да қиын болғанмен, ол екі көзді бірге қолдану арқылы көру (бинокулярлық көру) және хороптер мәселесімен (екі торлық қабықта анатомиялық тұрғыдан сәйкес келетін нүктелерге проекцияланатын кеңістіктегі нүктелер) айналысты. Ол сол жерде ғылыми қауымды таң қалдырды, өйткені ол, толығымен беймәлім ғалым ретінде, Герман фон Гельмгольцтен тәуелсіз хороптердің өзіндік математикалық шығарылымын жариялады, ал Гельмгольц сол кезде Германияның ең көрнекті ғалымдары мен математиктерінің бірі саналды. Херинг тіпті Гельмгольцтің хороптерді есептеудегі (маңызды емес) математикалық қателіктерін сынады.

Университеттердегі лауазымдар

Кейіннен Херинг 1870 жылға дейін Венадағы әскери академияда физиология профессоры болып тағайындалды. Жақсырақ жағдайлармен ол физиология саласында, әсіресе жүрек және тыныс алу жүйелері бойынша маңызды зерттеулер жүргізді. 1870 жылы ол Прага университетінде Ян Евангелиста Пуркиньенің орнына келді және келесі 25 жыл бойы сол қызметте болды. Ол университетте оқытуды жергілікті тілде жүргізуді қалаған ұлтшыл чехтар мен неміс профессорларының аз тобы арасындағы қатыгез дауға тартылды. Нәтижесінде, 1882 жылы жеке неміс университеті – Карл Фердинанд университеті құрылды және Херинг оның алғашқы ректоры болды. Өмірінің соңғы жылдары Херинг Германияға оралып, 1895 жылы 61 жасында Лейпциг университетінде профессорлық қызметке кірісті. 1915 жылы зейнетке шығып, үш жылдан кейін туберкулезден қайтыс болды. Ол дінге сенбеген адам еді.

Бинокулярлық көру

Херинг көруге қатысты кең ауқымды тақырыптарды зерттеді, олардың ішінде екікөзді көру туралы ең көрнекті зерттеулері бар. Ол Гельмгольцпен шамалас уақытта хороптердің теориялық пішінін шығарды. Нәтижелер бірдей болғанымен, Херингтің шығарылымы жаңадан дамыған проективтік геометрияны қолдану арқасында әлдеқайда заманауи және әдемі болды. Шындығында, Гельмгольцтің өзі Херингтің тәсілін "өте әдемі, толық және жан-жақты" деп бағалаған. Кейін Херинг хороптердің пішінін эмпирикалық жолмен бағалады. Гельмгольц бен Хиллебрандпен бірге ол эмпирикалық хороптердің теориялық хороптермен сәйкес келмейтінін анықтады, бұл құбылыс қазір Херинг–Хиллебранд ауытқуы деп аталады. Херинг сонымен қатар Визуалды Бағыт Заңымен де танымал, ол бақылаушыға қатысты объектінің эгоцентрлік бағытын сипаттайды. Херинг пен сол кездегі басқа визуалды ғалымдар білмейтін бір нәрсе – Альхазен (1021) және Уэллс (1792) бұрыннан ұқсас заңды ұсынған, бірақ олардың заңдары екі түрлі болған.

Гипертақырлық

[[File:Ewald Hering (1899) Fig 2. pdf|thumb|right|240px|Эвальд Герингтің Вернье қабылдағыштық стимулының рецептор массивімен қалай кодталатынының моделі. c белгісі бар рецепторлар, көлденең бағытта A кодынан немесе B кодынан өзгеше позиция кодын береді. Гиперактивтілік – нақты визуалды тапсырмаларда визуалды өткірліктен шамамен бір рет артық болатын кеңістіктік ажыратылу. 1899 жылы жарық көрген "Визуалды өткірліктің шектері туралы" атты танымал еңбегінде Геринг Альфред Вильгельм Волкманның 1863 жылы және Эрнст Антон Вюльфингтің 1892 жылы жариялаған эмпирикалық деректерін жинақтады. Олар кеңістіктік ажыратудың орталық торлы қабықтағы рецептор жасушаларының мөлшерінен төмен болатын визуалды тапсырмалар бар екенін анықтады. Түсіндірмелік модельде Геринг идеалданған рецептор массивіне Вернье қабылдағыштық стимулын – екі сызық сегментінің арасындағы сәйкессіздікті қосты. Ол кішкентай көз қозғалыстары арқылы интеграция механизмі арқылы қатысқан рецепторлар сигналдайтын орналасу туралы ақпарат, бір рецепторға қарағанда әлдеқайда жоғары дәлдікте кодталады деп сақты. Бұл түсінік бүгінгі күнге дейін өз маңыздылығын жойған жоқ.

Түс теориясы

Херинг негізінен Томас Янг, Джеймс Клерк Максвелл және Герман фон Гельмгольц дамытқан жетекші теориямен келіспеді. Янг түсті көру үш негізгі түске негізделген деп ұсынды: қызыл, жасыл және көк. Максвелл кез келген түсті үш негізгі түстің қоспасымен шығаруға болатынын көрсетті. Гельмгольц бұл деректі адамдар түстерді үш түрлі рецептор арқылы қабылдайды деген тұжырымға келді, ал ақ және қара жарықтың мөлшерін көрсетеді. Ал Херинг визуалды жүйенің түстердің қарама-қарсылығы қағидасына негізделген жұмыс істейтінін айтты. Оның дәлелі түстік бейімделу эксперименттерінен және кейбір түстердің атауларын біріктіру мүмкін еместігін тілдік тұрғыдан байқаудан туындады. Бұл модельде түстер қарсы түстердің үш жұбына сезімтал механизмдер арқылы қабылданады: қызыл-жасыл, сары-көк және ақ-қара. Иоганн фон Крис 1905 жылы екі сипаттаманы біріктіретін аймақтық теорияны жариялады, онда Янг-Гельмгольц теориясы жарықты рецепторлармен өзара әрекеттестіруін, ал Херинг бейнелеуді өңдеу сатысын сипаттайды. Кейін, 1925 жылы Эрвин Шредингер фон Крис шабыттандырып, «Төрт түстің үш түсті теориямен байланысы туралы» деген мақала жариялады. Онда ол екі түстік теориялардың арасындағы формалды байланысты зерттейді.

Херинг-Хелмгольц даусы

Херинг өмірінің көп бөлігін Гельмгольцбен аяусыз пікір таласқа өткізді. Бұл дау ғылыми ғана емес, сонымен қатар философиялық сипатта болды; Херинг – нативист, ал Гельмгольц – эмпирицист. Гельмгольц жоғары әлеуметтік топтан шыққан және әрқашан дарынды бала ретінде танылған, ал Херинг мансабының басында көп қиындықтарға тап болды. Херинг пен Гельмгольц шамалы нәрседе келіспеді және олардың арадағы дау олардың өмірі аяқталған соң да ұзақ сақталды. Дегенмен, Херинг екеуінен әлдеқайда агрессивті болды және Гельмгольц жасаған кез келген қателікті көрсетуге асықты, кейде тіпті оны қорлағанға дейін барды ("Мүмкін, ұлы Гельмгольц ұйықтағанда осылай болар"). Гельмгольцтің жақтастары (дегенмен, Гельмгольцтің өзі осылай ойламаған болуы мүмкін) Герингке математикалық есептемелерде көмек қажет екенін және ол психикалық ауруға шалдыққан деген қаңқу таратыпты ("Мен естігенімдей, ол психикалық сырқатқа шалдыққан").