Алвар Гуллстранд: Швециялық көз дәрігері және оптик
Allvar Gullstrand
Allvar Gullstrand – швед офтальмологы, 1911 ж. Физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты. Көз оптикасы, астигматизм және катаракта зерттеулері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Allvar Gullstrand (5 маусым 1862 – 28 шілде 1930) – швед офтальмологы және оптик.
Swedish ophthalmologist and optician
Allvar Gullstrand (5 June 1862 – 28 July 1930) was a Swedish ophthalmologist and optician.
Өмір
Швецияның Ландскрона қаласында туған Гуллстранд Уппсала университетінде (1894–1927) көз терапиясы және оптика салаларындағы профессорлық қызметті бірінен соң бірі атқарды. Ол физикалық математика әдістерін оптикалық бейнелерді зерттеуге және көздегі жарық сынуын зерттеуге қолданды. Осы еңбегі үшін 1911 жылы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығына ие болды. Гуллстранд астигматизмді зерттеуімен және көздің катарактасын алып тастағаннан кейін қолданылатын офтальмоскоп пен түзету линзаларын жетілдіруімен де белгілі. Гуллстранд 1885 жылы Сигне Брайтхольцке (1862–1946) үйленді. 1905 жылы Швед Корольдік Ғылым академиясының мүшесі болып сайланды және Академияның физика саласы бойынша сыйлық комитетінде қызмет етті. 1921 жылы комитетте жұмыс істеген кезде ол өзінің лауазымын пайдаланып, Альберт Эйнштейннің салыстырмалылық теориясы үшін физика бойынша Нобель сыйлығын алуына кедергі келтірді. Эйнштейннің 14 номинациясы басқа ғалымдардан едәуір көп болғанмен, Гуллстранд оның теориясын дұрыс емес деп есептеді. Оның елу беттік баяндамасында: «Эйнштейннің жұмысы адамзат үшін жеткілікті пайдалы емес, өлшенетін дәлелдер күтілуі керек» делінген. Бұл баяндамада бұрын айтылған, күн тұтылуы кезінде өлшенген жарықтың иілуі және Меркурий орбитасының прецессиясы туралы мәлімдемелердің нақты нәтиже бермегендігі туралы пікірлерге қайшы келді, себебі нәтижелер жарамсыз болуы немесе басқа құбылыстармен түсіндірілуі мүмкін еді. Мұндай аргументтер Эйнштейн алғаш рет 1910 жылы номинацияланған кезде орынды болған, бірақ 1918 жылы көпшілік алдында расталғаннан кейін емес. Гуллстрандтың беделі соншалық болды, комитет Эйнштейнге сыйлық бере алмады, бірақ басқа ешкімге де сыйлық беруге лайық деп таппады, сол себепті ол жылы сыйлық ешкімге берілмеді. (Эйнштейн кейіннен 1921 жылғы сыйлықты фотоэлектрлік эффект үшін алды, ол кезде Гуллстрандты 1922 жылы Карл Вильгельм Осен алмастырды, ал Нильс Бор 1922 жылғы сыйлықты алды). Гуллстрандтың жазбаларының математикалық мазмұнына байланысты, 1926 жылы Хорацио Берт Уильямс: «Гуллстрандтың еңбектерін оқи алатын офтальмологтар мен физиологтар өте аз, дәл сол себепті Гиббстің заманындағы химиктер оның еңбектерін түсіне алмаған» деп өкінді. Гуллстранд 1930 жылы Стокгольмде қайтыс болды және Норра бегревингплаценінде жерленді.
Born at Landskrona, Sweden, Gullstrand was professor (1894–1927) successively of eye therapy and of optics at the University of Uppsala. He applied the methods of physical mathematics to the study of optical images and of the refraction of light in the eye. For this work, he received the Nobel Prize in Physiology or Medicine in 1911. Gullstrand is noted also for his research on astigmatism and for improving the ophthalmoscope and corrective lenses for use after removal of a cataract from the eye. Gullstrand married Signe Breitholtz (1862–1946) in 1885. He was elected a member of the Royal Swedish Academy of Sciences in 1905, and served on the Academy's Prize Committee for Physics. While serving on the committee in 1921, he used his position to block Albert Einstein, whose 14 nominations were far more than any other scientist, from receiving a Nobel Prize in Physics for his theory of relativity, which Gullstrand believed to be wrong. His fifty page report stated, "Einstein's work is not useful enough for the human race we should wait for measurable evidence.” This was in conflict with earlier statements in the report, that the bending of light measured during a solar eclipse and the precession of the orbit of Mercury, were inconclusive, since the results might not be valid or explained by some other phenomenon. Such arguments were reasonable when Einstein was first nominated in 1910, but not following very public confirmations in 1918. Such was Gullstrand's reputation that the committee, unable to give the prize to Einstein but unable to award it to anyone else, gave nobody the prize that year. (Einstein was instead retroactively awarded the 1921 prize for the photoelectric effect when Gullstrand was replaced by Carl Wilhelm Oseen in 1922, with Niels Bohr concurrently being awarded the 1922 prize). Due to the mathematical content of Gullstand's writing, Horatio Burt Williams lamented in 1926 that "there are few ophthalmologists and not many physiologists who are able to read [Gullstrand's papers] and for the same reason that the chemists of Gibbs' day were unable to read his work." Gullstrand died in Stockholm in 1930, where he was interred at Norra begravningsplatsen.