Курт Воннегуттың «Килгор Траут» кейіпкері және Теодор Старджон арасындағы байланыс

Кіріспе

Килгор Траут – автор Курт Воннегут жасаған ойдан шығарылған кейіпкер. Траут – арзан басылымдағы ғылыми-фантастикалық романдардың аса сәтті емес авторы. "Траут" есімі ғылыми-фантастика жанрындағы Воннегуттың әріптесі Теодор Стерджонның есімінен шабыттандырылған. Воннегут балық атын есімді адам туралы ойға қызығып, "Стерджон" есімін "Траут" деп ауыстырған. Трауттың Воннегуттың көптеген туындыларында пайда болуы сыншыларды осы кейіпкерді автордың өзінің екінші жағы ретінде қарастыруға алып келді. Воннегутқа деген құрмет ретінде Килгор Траут Филип Хосе Фармердің псевдонимімен жазылған "Жарты қабықтағы Венера" (1975) романының да авторларының бірі болып саналады.

Кейіпкердің шығу тегі

1957 жылы Теодор Стерджен Массачусетс штатының Труро қаласына көшіп барды, онда ол Воннегутпен танысып, дос болды, ол сол кезде Saab дилерлігінде сатушы болып жұмыс істеді. Олар екеуі де сол кезде ғылыми фантастика жанрында жазып жүрген; Воннегут бұрын «Player Piano» романын жариялаған еді, ол қалталық нұсқасында «Utopia 14» деп қайта басылды, ал Стердженнің сол кездегі табысты мансабы (көбінесе әңгімелер жазушы ретінде) 1938 жылға дейін созылған. Шындығында, олардың алғашқы кездесу кезінде Стерджен – тірі ағылшын тіліндегі ғылыми фантастика авторларының ең көп антологияға енгені болды. Стерджен жазуын жалғастырды, бірақ 1950 жылдардың соңында оның қарқыны айтарлықтай төмендеді және 1961 жылдан кейін ол ешқандай жаңа роман жарияламады. «Килгор Траут» алғаш рет пайда болған кезде (1965 жылғы «God Bless You, Mr. Rosewater» романында) Воннегут пен Стерджен әртүрлі қалаларға көшіп кеткен, және Воннегут қалың жұртқа танымал автор ретінде қабылдана бастады. «Килгор Траут» есімі ескі жазушыға нақты сілтеме болды («Теодор» орнына «Килгор», ал «Стерджен» орнына «Траут» қойылды»), бірақ кейіпкердің бейнесі аса жағымды болмағандықтан (Стерджен де, Траут та қаржылық жағдайы нашар болды және көрінеу ұмытылып бара жатқандай көрінді), Воннегут бұл байланысты ашық мойындамады, ал Стерджен де бұл салыстыруға ынтақтамады. Стерджен 1985 жылы қайтыс болғаннан кейін ғана Воннегут бұл мәселені ашық мойындады, 1987 жылғы сұхбатында: «Иә, оның «The New York Times» газетіндегі некрологында осылай жазылған. Мен оның ортасында оның Килгор Траут кейіпкеріне Курт Воннегуттың шабыт көзі болғаны туралы айтылғанына қуандым» деді. 1979 жылғы NYPR сұхбатында Воннегут айтқандай, Килгор Траутты кейіпкер ретінде жасауға түрткіс болған нәрсе – ғылыми фантастикалық сюжеттерді әзілге айналдырудың ыңғайлылығы болды. «Килгор Траутты» менің досым Нокс Бургер ойлап тапқан, ол менің редактор болып жұмыс істеген алғашқы күндерімде маған көмектескен еді. Ол маған бұны жасауды ұсынбады, бірақ: «Білесің бе, ғылыми фантастиканың мәселесі неде? Кітаптың мазмұнын оқығаннан гөрі, оны естігенің қызығырақ» деді. Бұл рас: егер ғылыми фантастикалық әңгімені қайта баяндасаңыз, ол өте әдемі әзілге айналады және бір минут ішінде аяқталады. Оның барлық қосымша материалдарын оқу шаршатушы. Сондықтан мен оларды жинақтап шығара бастадым, және қазір мен жазбауға мәжбүр болған 50 романды жинақтадым, сонымен қатар адамдардың оларды оқуын болдырмадым».

In 1957, Theodore Sturgeon moved to Truro, Massachusetts, where he befriended Vonnegut, then working as a salesman in a Saab dealership. At the time, both were writing in the genre of science fiction; Vonnegut had already published Player Piano, retitled Utopia 14 in paperback, while Sturgeon's then more successful career (mainly as a short story writer) stretched back to 1938. In fact, at the time of their initial meeting, Sturgeon was the most anthologized English language science fiction author alive. Sturgeon would continue writing, but his pace dipped noticeably after the end of the 1950s, and he published no original novels after 1961. By the time of Kilgore Trout's first appearance (in 1965's God Bless You, Mr. Rosewater), both Vonnegut and Sturgeon had moved to different cities, and Vonnegut had begun to be perceived as a mainstream author. The "Kilgore Trout" name was a transparent reference to the older writer (substituting "Kilgore" for "Theodore" and "Trout" for "Sturgeon"), but since the characterization was less than flattering (both Sturgeon and Trout were financially unsuccessful and seemingly slipping into obscurity), Vonnegut did not publicly state the connection, nor did Sturgeon encourage the comparison. It was not until after Sturgeon's death in 1985 that Vonnegut explicitly acknowledged the matter, stating in a 1987 interview that "Yeah, it said so in his obituary in The New York Times. I was delighted that it said in the middle of it that he was the inspiration for the Kurt Vonnegut character of Kilgore Trout." The impetus to create Kilgore Trout as a character, Vonnegut suggested in a 1979 NYPR interview, was the convenience it offered to turn science fiction plots into humorous parables. "Kilgore Trout was more or less invented by a friend of mine, Knox Burger, who was my editor in the early days. He did not suggest that I do this, but he said, 'You know, the problem with science fiction? It’s much more fun to hear someone tell the story of the book than to read the story itself.' And it’s true: If you paraphrase a science fiction story, it comes out as a very elegant joke, and it’s over in a minute or so. It’s a tedious business to read all the surrounding material. So I started summarizing [them], and I suppose I’ve now summarized 50 novels I will never have to write, and spared people the reading of them."

Воннегуттың кітаптарында

Траут Воннегуттың бірнеше кітабында кездеседі, бірақ кейіпкер әдейі тұрақсыз, себебі Воннегут әр ретте оның өмірі мен жағдайы туралы маңызды мәліметтерді өзгертеді. Траут әрдайым өнімді, бірақ бағаланбаған ғылыми-фантастика жазушысы ретінде бейнеленеді; басқа да егжей-тегжейлер, оның сыртқы келбеті, мінез-құлқы және туған және қайтыс болған күндері романдарда әртүрлі болады. (Бұл ең айқын мысалы – «Түрмедегі құс» романында, онда «Килгор Траут» – романшы және түрмеде отырған доктор Роберт Фендердің псевдонимі ғана.) Воннегут осы кейдегі үлкен айырмашылықтарды келістіруге тырыспайды, ал оның романдары тұтас, дәйекті әлемді құрамайды. Траут Воннегуттың туындыларында түрлі рөлдерді атқарады: ол «Чемпиондардың таңғы асы», «Құдай сені жарылқасын, мырза Роузвотер» және «Бес нөмірлі қасапхана» романдарының басты кейіпкерлеріне қатысты ықпал етеді, ал «Түрмедегі құс» және «Уақыт сілкінісі» сияқты басқаларында Траут – оқиға үшін маңызды белсенді кейіпкер. Траут бірнеше кітапта әртүрлі сипатталады; «Чемпиондардың таңғы асы» романында ол соңында әкелік бейнеге айналады, ал басқа романдарда оның мансабының басындағы Воннегутқа ұқсайды. «Hocus Pocus» романында Трауттың аты тікелей айтылмайды, бірақ басты кейіпкерге Траут сияқты ғылыми-фантастикалық әңгімені оқығаннан кейін зор әсер етеді. Ерте романдарда Килгор Траут Нью-Йорк штатының Илиум қаласында тұрады, бұл қаланың аты Нью-Йорк штатының Трой қаласына негізделген (Иллиум – ежелгі Тройдың римдік атауы, ал Воннегут жақын маңдағы Шенеқтадиде біраз уақыт өмір сүрген және жұмыс істеген). Кейінгі романдарда Траут Кохос қаласындағы жертөледегі пәтерде тұрады. Кохос қаласында тұрып, Траут «алюминийден жасалған шатырлар мен экрандарды» орнатушы болып жұмыс істейді. Трауттың ұлы Леон Троцкий Трауттың «Галапагос» романының баяндаушысы болып табылады. 117 роман және 2000-нан астам әңгіме жазған деп есептелетін Траут көбінесе бағаланбаған ғылыми-фантастика жазушысы ретінде сипатталады, оның туындылары порнографиялық журналдарда толтыру материалы ретінде қолданылады. Дегенмен, оның кем дегенде үш жанкүйері бар: Элиот Роузвотер және Билли Пилгрим – екеуі де Воннегут кейіпкерлері – Трауттың туындыларының толық жинағына ие немесе оның көп бөлігін оқыған; «Галапагос» романында Леон Троцкий Траут Таиландта демалысқа шығып, Килгор Трауттың жанкүйері болып табылатын аты аталмаған швед дәрігерімен кездеседі. Бұл дәрігер Леонға АҚШ Әскери-теңіз күштерінен демалыс алып, Швецияға қашуға көмектеседі, онда ол Вьетнам соғысына қарсылық білдірген адам ретінде саяси баспана алады. Воннегут Трауттың өмірбаянын бірнеше рет қайта қарастырды. «Чемпиондардың таңғы асы» романында ол 1907 жылы туып, 1981 жылы қайтыс болады. «Уақыт сілкінісі» романында ол 1917 жылдан 2001 жылға дейін өмір сүреді. Екі қайтыс болған күндер де роман жазылған кездегі болашақта белгіленген. Жақында «In These Times» журналында Воннегут Килгор Трауттың Драно ішіп, өз-өзіне қол жұмсайтынын «хабарлады». Траут 2004 жылдың 15 қазанында, түнгі орта сағатта Кохос қаласында, психикалық дәрігермен кеңескеннен кейін «қайтыс болады». Оның қабірінде: «Өмір – жануарға деген қарым-қатынас емес» деп жазылған. «Чемпиондардың таңғы асы» романында Килгор Трауттың оң жақ сақина саусағының бір бөлігін кітаптың басқа басты кейіпкері Дуэйн Гувер, Килгор Орта Батыс штатындағы өнер фестиваліне қатысқан кезде тістеп алады. Сонымен қатар, Траут оның жаратушысы, мырза Воннегутпен соңғы тарауда кездеседі. Воннегут оған Лев Толстой құлдарын босатқан сияқты, оны да босатып отырғанын айтады, ал оның қалған өмірі әлдеқайда бақытты болады: оның туындылары беделді баспагерлер арқылы қайта басылып шығарылады, ал оның идеялары өте ықпалды болады, бұл оған медицина саласындағы Нобель сыйлығын алуға әкеледі. Алайда, Воннегут Трауттың «Мені жас қылуға бола ма?» деген өтінішін қабылдамайды. «Түрмедегі құс» (1979) романында Килгор Траут Джорджия штатындағы Финлеттер әуе базасына жақын орналасқан Федералдық ең төменгі қауіпсіздіктегі ересектер түзеу мекемесіндегі жалғыз өмір бойы жазасын өтеп жүрген адам екені анықталады. «Түрмедегі құс» романында, ойдан шығарылған кейіпкер Уолтер Ф. Старбак айтуынша, Килгор Траут Корея соғысы кезінде елге опасыздық жасағаны үшін сотталған жалғыз америкалық екені көрсетіледі. Килгор Траут – (бірдей ойдан шығарылған) доктор Роберт Фендердің псевдонимі, оның докторлық дәрежесі ветеринария ғылымдары. Түрмеде Фендер басқа псевдониммен, Фрэнк Х. Барлоу, көптеген ғылыми-фантастикалық романдар жазады және түрмедегі жабдықтар бөлмесінде бас кеңсе қызметкері болып жұмыс істейді. «Галапагос» романы Леон Троцкий Траут (1946–1986) баяндауында, Килгор Трауттың ұлы және жалғыз баласы туралы айтылады. Леон 16 жасында әкесінен ұялып, одан кейін ешқашан байланыс жасаған емес, оның қайтыс болған кезде Килгор «көк туннельдің» есігінде пайда болды, ол өмірден кейінгі әлемге жетелейді. Килгор ұлына туннельге кіріп, өмірден кейінгі әлемге баруға шақырады. Леон үш рет бас тартады, себебі ол адам өмірін түсіну үшін көбірек көруге ниетті. Килгор төртінші рет «көк туннельдің» кіреберісінде пайда болғанда, ұлын қорқытады: егер Леон Жерді дереу тастамаса, «көк туннель» бір миллион жылға қайтадан пайда болмайды. Килгор Леонға ешқашан жалған айтпағандықтан, Леон осының орындалатынын біледі. Ол Жердегі оқиғаларға сәтке алаңдап, туннель жоғалып кетеді. «Галапагос» романында Килгор мен оның әйелінің арасындағы ажырасуды түсіндіретін бірнеше көріністер бар. Леон әкесі теңізші болғандықтан, өзі де АҚШ теңізшілері корпусына келгенін айтады. «Галапагос» романында Трауттың бейнесі Воннегуттың туындыларындағы тұрақтылыққа қатысты мәселе тудырады, себебі роман тікелей Килгордың 1986 жылға дейін қайтыс болғанын айтады, ал оқиғалар осы жылға дейін өтеді. Бірақ «Уақыт сілкінісі» романында ол он жылдан астам уақыттан кейін тірі болып көрінеді. «Галапагос» романында Леон өзінің аруақ ретіндегі толық білімімен баласы болмағанын растайды, сондықтан Килгордың ұрпақтары жоқ. «Уақыт сілкінісі» романында Килгордың ұстанымы: «Сен ауырғансың, бірақ енді жақсысың. Істеуге жұмысы бар». Роман сонымен қатар Трауттың соңғы және, болжамды, жалғыз өлеңін ұсынады:

Trout appears in several of Vonnegut's books, but the character is deliberately inconsistent as Vonnegut habitually changes major details about his life and circumstances with each appearance. Trout is consistently presented as a prolific but unappreciated science fiction writer; other details, including his general appearance, demeanor and his dates of birth and death, vary widely from novel to novel. (Perhaps the most extreme instance of this occurs in Jailbird, wherein "Kilgore Trout" is merely a pseudonym of Dr. Robert Fender, a novelist and prison inmate.) Vonnegut makes no attempt to reconcile these sometimes extreme differences, and his novels do not form an internally consistent world. Trout performs a variety of roles in Vonnegut's works: he acts as a catalyst for the main characters in Breakfast of Champions, God Bless You, Mr. Rosewater, and Slaughterhouse Five, while in others, such as Jailbird and Timequake, Trout is an active character who is vital to the story. Trout is also described differently in several books; in Breakfast of Champions, he has, by the end, become something of a father figure, while in other novels, he seems to be something like Vonnegut in the early part of his career. In Hocus Pocus, Trout is not mentioned by name, but the protagonist is deeply affected while reading a Trout like science fiction story. In early novels, Kilgore Trout lives in Ilium, New York, a fictional town whose name is based on Troy, New York (Illium was the Roman name for ancient Troy and Vonnegut lived and worked in nearby Schenectady for some time). In later novels, Trout inhabits a basement apartment in Cohoes, an ailing mill community. While living in Cohoes, Trout works as an installer of "aluminum combination storm windows and screens." The ghost of Trout's son, Leon Trotsky Trout, is the narrator of the novel Galápagos. Trout, who has supposedly written over 117 novels and over 2,000 short stories, is usually described as an unappreciated science fiction writer whose works are used only as filler material in pornographic magazines. However, he does have at least three fans: Eliot Rosewater and Billy Pilgrim—both Vonnegut characters—have a near complete collection of Trout's work or have read most of his work; in Galápagos, Leon Trotsky Trout goes on leave in Thailand and meets an unnamed Swedish doctor who is a fan of Kilgore Trout. This doctor helps Leon desert the US Marine Corps and defect to Sweden, where he receives political asylum as a conscientious objector to the Vietnam War. Vonnegut revised Trout's biography on several occasions. In Breakfast of Champions, he is born in 1907 and dies in 1981. In Timequake, he lives from 1917 to 2001. Both death dates are set in the future as of the time the novels were written. More recently, in an article for In These Times Vonnegut "reports" that Kilgore Trout commits suicide by drinking Drāno. Trout "dies" at midnight on October 15, 2004, in Cohoes following his consultation with a psychic, who informs him that George W. Bush would once again win the U. S. Presidential election by a vote of 5 to 4 in the Supreme Court. The epitaph on his tombstone reads, "Life is no way to treat an animal." In Breakfast of Champions, Kilgore Trout has part of his right ring finger bitten off by the book's other main character, Dwayne Hoover, when Kilgore attends an arts festival in the Midwest. Trout also has an encounter with his creator, Mr. Vonnegut, in the final chapter. Vonnegut tells him that he is setting him free, in much the same way that Leo Tolstoy freed his serfs, and that the rest of his life will be much happier: his work will be republished by reputable publishers, and his ideas will become very influential, leading to him winning the Nobel Prize for medicine. However, Vonnegut cannot grant Trout's request to "make me young." In Jailbird (1979), Kilgore Trout is revealed to be the only lifer in the Federal Minimum Security Adult Correctional Facility near Finletter Air Force Base, Georgia. Jailbird, narrated by the fictional character Walter F. Starbuck, shows Kilgore Trout to be the only American convicted of treason during the Korean War. Kilgore Trout is the pseudonym of (the equally fictional) Dr. Robert Fender, whose doctorate is in veterinary science. While in prison, Fender also writes many science fiction novels under another pseudonym, Frank X. Barlow, and works as the chief clerk in the supply room of the prison. Galápagos is narrated by Leon Trotsky Trout (1946–1986), the son and only child of Kilgore Trout. Leon ran away at the age of 16, ashamed of his father, and never had any contact with him thereafter, until his death, when Kilgore appeared at the door of the "blue tunnel" that leads to the Afterlife. Kilgore appears at the door to the tunnel, urging his son to enter and proceed to the Afterlife. Three times Leon refuses, on the grounds that he wants to see more of human life in the hope of understanding it. During Kilgore's fourth appearance at the entrance to the blue tunnel, he threatens his son: if Leon doesn't leave the Earth immediately, the blue tunnel won't appear again for one million years. Since Kilgore has never lied to Leon, Leon knows this will come true. He is momentarily distracted by events on Earth, and the tunnel disappears. Galápagos contains several flashback scenes that explain the breakup between Kilgore and his wife. Leon states that he became a US Marine because his father was one. Trout's appearance in Galápagos is somewhat problematic for Vonnegut's continuity because the novel explicitly states that Kilgore dies before 1986, when the events of the novel take place. Yet Timequake finds him alive more than ten years later. In Galápagos, Leon uses his omniscient status as a ghost to confirm that he never fathered a child, so that Kilgore never had any descendants. In Timequake Kilgore's creed is "You were sick, but now you are well again. And there's work to be done." The novel also features Trout's last and presumably only poem:

«Уақыт сілкінісі» романында Трауттың әкесі Траут 12 жасқа толғанда анасын өлтіргені айтылады. Бұл Трауттың кейінгі өміріне әсер етеді, ол сәлемдескенде немесе сұрақ қойылғанда «тинг а линг» деген фразаны айтады. Траут уақыт сілкінісінен кейін көптеген адамдарды құтқарып, үлкен батыр болады, соңында мақтауға ие болады: ол өмірінің соңғы күндерін әдеби ортада өткізеді, оның батырлығы мен кейбір тастап кеткен туындылары үшін құрметтеледі, олар күзетші сақтап қалған. «Еліңнен айрылған адам» романында Воннегут 2004 жылдың 20 қаңтарында Килгор Трауттан телефон арқылы қоңырау алады, онда олар Джордж Буштің Мемлекеттік кеңесі және адамдардың салдарынан Жердің жақындағы өлімі туралы әңгімелеседі. «Құдай сені жарылқасын, доктор Кеворкян» романында Воннегуттің соңғы сұхбаты Траутпен өтеді.

Басқа жұмыстарда

Кем дегенде бір нақты жарияланған туынды Килгор Траутқа жатқызылады: Филип Жозе Фармер жазған, бірақ «Килгор Траут» деген атпен жарық көрген «Venus on the Half Shell» романы. Біраз уақыт бойы оны Воннегут жазған деп есептелді. Ричард Э. Гейс, жартылай кәсіби «Science Fiction Review» журналының баспагері, Воннегут осы романды жазды деген тұжырыммен рецензия жазды. Воннегут рецензияның мазмұнына наразы болғандықтан, кейін Гейспен байланысып, оның рецензиясына және жеке пікірлеріне деген ашуын өршіген тілмен жеткізді. Салман Рушдидің «Аяғының астындағы жер» романында Траут туралы айтылады: «Танымал американдық жазушылардың кітаптары – Килгор Трауттың ғылыми фантастикасы». Траут 1999 жылы Алан Рудольф түсірген «Чемпиондардың таңғы асы» фильмінде Альберт Финни бейнелеген. Ларри Нивен, Джерри Пурнелл және Майкл Флинннің «Күңгірт періштелер» романында халық әндерін жақсы көретін Дженни Траут (шын мәніндегі фолк әншісі Лесли Фиштің образындағы кейіпкер) Килгор Трауттың қызы екені айтылады. «The League of Extraordinary Gentlemen: Black Dossier» кітабында Трауттың «Stagman» деп аталатын ерлер журналы үшін әңгімелер жазғаны айтылады, бұл 1950 жылдардағы «Stag» сияқты ерлер журналдарына анық сілтеме, ол «Playboy» журналының қабылдану деңгейінен төмен еді. Кевин Г. Саммерстің «Курт Воннегут әлемі: Қоңыраудың қарғысы» кітабында Траут алғаш рет лицензияланған туындыда пайда болады. «Capcom» компаниясының «Super Nintendo Entertainment System» платформасы үшін шығарған «Breath of Fire II» видео ойынында екі бәсекелес аристократ Килгор және Траут деп аталды.