Кіріспе

Құс түрлері

Қызғылт күнқұс (Cinnyris asiaticus) – күнқұстар тұқымдасына жататын шағын құс. Олар негізінен Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда кездеседі, бірақ Араб түбегінің кейбір бөліктеріне дейін таралған. Басқа күнқұстар сияқты, олар негізінен нектармен қоректенеді, бірақ жас ұрпақтарын тамақтандырған кезде жәндіктерді де жейді. Олардың ұшуы жылдам және тікелей, ал нектарды алу үшін олар колибри сияқты ауада тоқтау арқылы қоректенеді, бірақ көбінесе гүлдердің түбінде қоныстанады. Еркектердің түсі күшті күн сәулесінде толығымен қара болып көрінуі мүмкін, бірақ жақыннан қарағанда немесе жақсы жарық жағдайында қызғылт түсті жылтырлығы байқалады. Мекеңдері жоғары жағы зәйтүн түсті, ал төменгі жағы сарғыш.

Сипаттама

Бұл кішкентай күнқұсының салыстырмалы түрде қысқа мүсізі, қараңғы және қысқа, тікбұрышты аяқталатын құйрығы бар, айқын жыныстық диморфизмге ие. 10 см-ден кем ұзындығы бар, олардың төмен қарай иілген мүсізі және нектармен қоректенуге көмектесетін шүберек ұштармен жабдықталған түтікшелі тілдері бар. Аталықтарының жоғарғы жағы жылтыр металл көгілдірден күлгін қараға дейін, ал қанаттары қара қоңыр болып көрінеді. Көбейтілген аталықтарының астыңғы жағы да сол күлгін қара түсті, бірақ көбейтілмеген аталықтарының астыңғы жағы сары түсті болғанда, ортасында қара жолақ болуы мүмкін. (Бұл тұтылу құстары бұрын C. currucaria түріне жатқызылған. Мойыншамасындағы қауырсындағы қызыл қоңыр жылтыр көбінесе көбейту маусымдарында байқалады. Ұрғашыларының жоғарғы жағы зәйтүн түсті, ал астыңғы жағы сарғыш. Көздің үстінде ақшыл суперцилиум бар. Көз жолағы қараңғы. Жұтқыншағы мен кеудесі сары, құйрыққа қарай ағарады. Аталық және аналықтарының құйрық қауырсындарының шеттері ақ түсті. Номинативті түрі Үндістанның шөлді аймағының шығысында және Гималайдың оңтүстігінде, Үндістанның батысы мен оңтүстігіне және Шри-Ланкаға дейін таралған. Олар негізінен жазықтарда кездеседі, бірақ Оңтүстік Үндістанда 2400 м-ге дейін және Гималайда 1700 м-ге дейін көтеріледі. Brevirostris тұқымы Арабия түбегінен Иран, Ауғанстан, Пәкістанға дейін, Раджастан мен Гуджараттың құрғақ аймақтарында таралған. Дегенмен, олар қыста Гоаға жақын оңтүстікке қарай ұшып баруы мүмкін. Бұл форманың кеудесіндегі сары түктерде аздап жасыл рең бар. Intermedius тұқымы Орисса мен Андхра-Прадеш шекарасынан солтүстікке қарай Бангладеш, Мьянма және Индокитайға дейін созылады. Бұл құстардың қозғалысы толыққанды түсініксіз. Баратпурда сақиналанған аталық Дехра-Дуннан 350 км солтүстікке қарай табылған.

Мінез-құлық және экология

Бұл құстар өте дауысты, олар шақырып, сұңқарларға немесе басқа жыртқыштарға қарсы бірігіп шабуылдайды. Әні – жылдам дірілдеуден кейін, қыңылдаған, металл дыбыстары естіледі. Басқа да дыбыстарына "chwit" немесе "chwing!" жатады. Көбею маусымы жаңбырдан бұрын, Солтүстік Үндістанда сәуірден маусымға дейін, ал Шри-Ланкада қаңтардан маусымға дейін болады. Акация, Вудфордия және Дендрофто өсімдіктерінде қоныстанады. Бірақ кейде Hamelia patens сияқты гүлдердің түбін кесіп, нектарын ұрлайды. Salvadora persica және өсірілген жүзім сияқты кішкентай жидектермен қоректенеді. Кейде жәндіктерді ұшып тұрып аулайды. Ұсыну кезінде еркек басын көтеріп, құйрығын жаяды және жартылай ашылған қанаттарымен желбіреп, кеудесіндегі қауырсындарын көрсетеді, содан кейін аналықтың алдында ән айтады. Шри-Ланкада және Оңтүстік Үндістанда ол кейде Stegodyphus sarasinorum (Eresidae) – колониялық немесе "әлеуметтік" өрмекшілердің торынан өзгертіп, жасайды және ішін қаптайды. Әдетте екі жұмыртқа салады, бірақ кейде адамдар тұратын жерлерге жақын, сымдарға немесе басқа да адам жасаған заттарға, тіпті пайдаланылмаған дәретханаға орналасады. Жұмыртқаларды 15-17 күннен кейін шайқалап шығаратын аналық ғана күтіп бағады. Аталықтары балапандарды тамақтандыруға көмектеседі, бірақ аналықтары одан да көп қатысады, балапандар өскен сайын көбірек азық іздейді. Күн құстары тұтқындықта шамамен 22 жылға дейін өмір сүруі мүмкін.