Салат – 15 ғасырда Еуропа мен Венгрияда кең таралған, басснетты ығыстырған соғыс шлемі. Италияда пайда болған, бет пен мойынды қорғайтын конструкциясы ерекше.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Соғыс кәсірлері
War helmet
Саллет (сонымен қатар celata, salade және schaller деп те аталады) – 15 ғасырдың ортасында Италияда, Батыс және Солтүстік Еуропада, сондай-ақ Венгрияда бассинетті ығыстырған жауынгерлік кәсір. Италияда, Францияда және Англияда армет кәсірлері де танымал болды, бірақ Германияда саллет дерлік барлық жерде қолданылды.
The sallet (also called celata, salade and schaller) was a combat helmet that replaced the bascinet in Italy, western and northern Europe and Hungary during the mid 15th century. In Italy, France and England the armet helmet was also popular, but in Germany the sallet became almost universal.
Шығу тегі
Салеттің пайда болуы Италияда болған сияқты, онда "celata" термині алғаш рет 1407 жылы Гонзага әулетінің қару-жарақ тізімінде тіркелген. Шын мәнінде, ең алғашқы салеттер – бас киімнің (басцинет) бір түрі болды, оны мойлық немесе бетке жабатын бөліксіз киюге арналған. Бет пен мойынды қорғау үшін, мойлық пен бетке жабатын бөліктен бас тарту арқасында ашық қалған жерлерге, артқы жағы мойынды қорғау үшін иіліп, ал бас киімнің бүйірлері көз деңгейінен төменге қарай созылып, екі жақ бетті қорғады. Бұл соңғы өзгеріс барбуте немесе барбутада ең айқын байқалады, ол классикалық коринфтік бас киімдердің элементтерін қабылдаған салеттің бір түрі.
The origin of the sallet seems to have been in Italy, where the term celata is first recorded in an inventory of the arms and armour of the Gonzaga family dated to 1407. In essence, the earliest sallets were a variant of the bascinet, intended to be worn without an aventail or visor. To protect the face and neck, left exposed by abandonment of the visor and aventail, the rear was curved out into a flange to protect the neck, and the sides of the helmet were drawn forward below the level of the eyes to protect the cheeks. The latter development was most pronounced in the barbute or barbuta, a variation of the sallet that adopted elements of Classical Corinthian helmets.
Кейінгі дамуы және аймақтық айырмашылықтар
Салет Италиямен байланыс арқылы Францияда, Англияда және Нидерландта танымал болды, соңынан Германияда қабылданды. Солтүстік Италияның (әсіресе Милан) және Оңтүстік Германияның (Аугсбург пен Нюрнберг) ірі қару-жарақ өндіріс орталықтарында аймақтық стильдер дамыды. Дегенмен, салет немесе толық қару-жарақ неміс стилінде болуы мүмкін, бірақ оның итальяндық өндіріс екені де мүмкін, немесе керісінше. Неміс салеті итальян салетінің және терең қапталған «неміс соғыс бас киімі», капель де фер қалқанының бір түрінің ықпалының қосылуынан пайда болған болуы мүмкін. Кейінгі итальян салеттері (шамамен 1460 жылға қарай) бетін қорғайтын бөлігін жоғалтып, әдемі қисық беттері бар ашық бетті қалқанға айналды. Осы қарапайым күйде оларға жеңіл қаруланған әскерлер, әсіресе садақшылар мен арбалетшілер ұнады, себебі олардың көруіне ешқандай кедергі келтірмеді. Көбірек қаруланған әскерлер үшін, қалқанның маңдайшасына пластиналық бекіткіш және көбінесе көптеген желдеткіш саңылаулары бар «қауырсын» пішіндес терең визир орнату арқылы қорғаныстың жоғары деңгейін қамтамасыз етуге болар еді. Мұндай қалқандар мойын мен жұтқыншақты қорғайтын «стандарт» деп аталатын қатты желкелік жағамен бірге тағылған. Кейбір итальяндық стильдегі салеттер бай матадан, әдетте барқыттан жасалған, күміс жалатылған, алтын жалатылған немесе мыстан жасалған жиектерімен безендірілген; сол металдардан жасалған әшекейлік безендірулер қалқанның бетіне қосылып, матаның бөліктерін ашық қалдыруға мүмкіндік берді. 1450–1460 жылдар аралығында салеттің ерекше неміс стилі пайда болды. Ол дөңгелек болғанмен, итальян салетіне қарағанда тегіс қисық емес еді; оның ең айқын ерекшелігі – қалқанның артқы жағы ұзын құйрыққа созылып, кейде бірнеше ламельдерден тұратын. 1495 жылға дейінгі ерте неміс салеттерін кейінгі неміс салеттерінен ерекшелейтін бір ерекшелік – уақыт өте келе айқын болатын қалқан құйрығының ұзындығы. Кейде бұл қалқандардың алдыңғы жағы төмен қарай созылып, бетті жабатын, ал көздерге арналған ойықтар жасалатын. Басқа нұсқаларында бірдей контур сақталған, бірақ жоғарғы беті жылжымалы жартылай визирмен қоршалған. Неміс салеттері көбінесе беткеден мұрынның астына дейін созылып, киген адамның бет-әлпеті мен жұтқыншағын қорғайтын, bevor деп аталатын, бөлек, қапшық пішіндес пластиналық қақпақпен тағылған. Көбіне қосымша желдеткіш тесіктері қажет болмады, себебі визир немесе қалқанның алдыңғы жағы киген адамның аузының маңында жақын орналасқандықтан, аралықта бос кеңістік қалып қойды. 15 ғасырдың ортасына қарай Англия мен Нидерландта «Англия-Бургундия стилі» деп аталатын салеттің аймақтық түрі пайда болды (Нидерланды сол кезде Бургундия герцогының билігінде болды). Ол әдетте толық қаруланған сарбаздармен бірге bevorмен тағылған, бетін қорғау және алдыңғы көрінісі неміс салетіне өте ұқсас болды. Дегенмен, ол көбірек қисық сызықты және артқа қарай аз проекцияланған. Көп жағынан, ол неміс және итальяндық формалардың аралық түрі болды. Француз салеттері ағылшын-Бургундия стиліне өте ұқсас болды және барлығы «қысқа құйрықты салеттер» деп саналады.
The sallet became popular in France, England and the Netherlands through contact with Italy and eventually was adopted in Germany. Regional styles developed, which were catered for by the great armour manufacturing centres of northern Italy (especially Milan) and southern Germany (Augsburg and Nuremberg). However, though a sallet, or complete armour, might be German in style, it could have been of Italian manufacture, or vice versa. The German sallet may have been the product of the melding of influences from the Italian sallet and the deep skulled "German war hat," a type of brimmed chapel de fer helmet. Later Italian sallets (by c. 1460) lost their integral face protection and became open faced helmets with gracefully curved surfaces. In this simple state they were favoured by more lightly armed troops, especially archers and crossbowmen, whose uninterrupted vision was at a premium. For more heavily armoured troops, a greater level of protection could be afforded by the attachment of a plate reinforcer for the brow of the helmet and a deep visor, usually of the 'bellows' form which incorporated many ventilation slits. Such helmets would have been worn with a stiffened mail collar, termed a "standard," which protected the throat and neck. Some Italian style sallets were provided with a covering of rich cloth, usually velvet, which was edged in silver gilt, gilded brass or copper; ornamental decoration in the same metals could be added to the surface of the helmet, allowing areas of cloth to show through. In the period 1450–1460, a distinctive German style of sallet appeared. It was round skulled but was less smoothly curving than the Italian sallet; its most obvious feature was that the rear of the helmet was drawn out into a long tail, sometimes consisting of a number of lames. One characteristic that distinguishes early German sallets from later German sallets up to c.1495, is the length of the helmet tail, which became more pronounced over time. The front of these helmets sometimes extended down to cover the upper face, with eye slits provided for vision. Other versions retained the same outline, but the upper face was protected by a movable half visor. German sallets were often worn with a separate scoop shaped plate gorget, called a bevor, that extended from the upper chest to just below the nose and protected the wearer's lower face and throat. Most needed no added ventilation holes, as there was a natural gap where the visor or front of the helmet overlapped the bevor near the wearer's mouth. By the mid 15th century, a regional variety of sallet had evolved in England and the Netherlands, termed the 'English Burgundian style' (the Netherlands were at that time ruled by the Duke of Burgundy). It was usually worn with a bevor by more completely armoured soldiers and had very similar facial protection to, and frontal appearance as, the German sallet. It was, however, more curvilinear, and possessed a less extreme projection to the rear. In many ways, it was intermediate between the German and Italian forms. French sallets were very similar to the English Burgundian type and all have been classed as "short tailed sallets."
Өлім
Неміс салеттерінің соңғы буындарында, bevor визордың бірдей осінен ажыратылды. Алғашқыда bevor бас сүйегінің ішкі жағына бекітілді. Кейін, шлемнің артқы жағындағы ұзын тізбегі шамамен 1495 жылдан бастап қысқарғанда, осы кезеңдегі салеттерді жабық шлемдерден ажырату қиын болды, сондай-ақ bevor-дың буыны бас сүйегінің сыртқы жағына көшті. 16 ғасырдың бірінші тоқсанында салет далалық қолданудан біртіндеп шығарылды, оның орнына көбінесе жабық шлемдер мен бургонеттер қолданылды; алайда, ол ғасырдың ортасына дейін, кейбір еңкейту түрлері үшін күшейтілген күйде сақталды. Неміс стиліндегі салет Бірінші дүниежүзілік соғыстағы неміс Stahlhelm-інің үлгісі болды, ал қазанша тәрізді шлем британдық және француздық шлемдерге әсер етті.
In the last generations of German sallets, the bevor was articulated from the same pivot as the visor. Initially the bevor was attached inside the skull. When the long tail at the rear of the helmet was eventually shortened, from c. 1495, these later sallets became virtually indistinguishable from close helmets, and the articulation of the bevor moved to the outside of the skull. The sallet was gradually abandoned for field use in the first quarter of the 16th century, being largely replaced by the close helm and burgonet; however, it was retained into the mid century, in a heavily reinforced form, for some types of jousting. The German style sallet was the model for the World War I German Stahlhelm, whereas the kettle hat inspired the contemporary British and French helmets.