Кіріспе

Жыл сайынғы элиталық жабық арақашықтыққа жүгіру жарысы
Ванамакер Милясы – Нью-Йорктегі Миллроуз ойындарында жыл сайын өткізілетін элиталық орта қашықтыққа жүгірушілер үшін беделді жабық арақашықтыққа жүгіру жарысы. Әлемдегі ең бағалы мильдік жарыстардың бірі, ол ойынның визиттік карточкасы және соңғы іс-шарасы болып табылады, сондай-ақ ол дүкен иесі Родман Ванамакердің құрметіне аталған. Бұл жарыс ирланд жүгірушілері үшін дәстүрге айналған: бұрынғы ирланд жеңімпаздары – Ронни Делани (1956–1959), Эамонн Коглан (1977, '79–'81, '83, '85 және '87), Маркус О’Салливан (1986, '88–'90 және 1992), Ниалл Брутон (1994 және 1996) және Марк Кэрролл (2000). Миллроуз ойындарында Коглан "Кеңес төрағасы" деген лақап атын алды (жолдың жабыны ағаш тақталардан жасалғандықтан). О’Салливан Ванамакер Милясында 4 минуттен кем уақытта 11 мильді жүгірген. Ванамакер Милясын 40-тан астам ер адам жеңіп алған, олардың ішінде Гленн Каннингэм, Кип Кеино, Тони Уолдроп, Филберт Баи, Стив Скотт, Нуреддин Морсели, Бернард Лагат, Яред Нюгуз, Мэтью Центровиц-младший, Маркус О’Салливан, Рон Делани және Эамонн Коглан бар.

Тарих

Миллроуз ойындары алғаш рет 1908 жылы жергілікті қару-жарақ қоймасында өтті, оны Ванмакер универмагының Нью-Йорк қаласындағы филиалының қызметкерлері ұйымдастырды. Қызметкерлер «Миллроуз» атты спорттық қауымдастық құрды. «Миллроуз» – Родман Ванамейкердің Пенсильвания штатының Челтенхэм қаласындағы ауылдық үйінің аты. Бұл жергілікті қару-жарақ қоймасы толып кеткеннен кейін, 1914 жылы Миллроуз ойындары Мэдисон Сквер Гарденге көшірілді. 1916-1925 жылдар аралығында ойындардың ең басты жарысы 1,5 мильдік жүгіру болды. 1925 жылы «Ванамакер 1,5 мильдік жарысының» соңғы жарысын «Ұшқыш фин» Пааво Нурми жеңіп алды, ол Финляндиядан тоғыз рет Олимпиада алтын медалін ұтып алған спортшы. 1926 жылы жарыс бір мильге дейін қысқартылды, осылайша «Ванамакер милясы» дүниеге келді. 1926 жылғы жарыстың жеңімпазы Джеймс Дж. Коннолли болды, ол 1920 және 1924 жылғы Олимпиада ойындарында АҚШ-ты өкілдік еткен. 1929 жылы американдық спортшы Рей Конгер «Ұшқыш фин» Пааво Нурмиді жеңіп, мильдік жүгіруде сенсация жасады. Конгер жеңісіне аса мән бермесе де, ол ондаған жылдар бойы «Нурмиді жеңген адам» деп танылды. «Ванамакер милясы» алғаш рет төрт минуттан кем уақытта америкалық спортшы Тони Уолдроптың 1974 жылы 3:59.7 нәтижесімен жеңіліп, тарихта қалды. 1982 жылы «Ванамакер» үшін әйелдер арасындағы жарыс өткізілді, оны Мэри Декер жеңіп алды. «Ванамакер» ойындары жыл сайын кешкі сағат 10-да өткізіліп, бұл дәстүрді әйгілі спорт комментаторы Тед Хасинг қалыптастырған. Ол жарысты кешкі жаңалықтар барысында тікелей эфирде хабарлап тұратын. 2002 жылы бір мильдік жарыс теледидарда көрсету үшін кешкі сағат 9-ға ауыстырылды. 146 метрлік трассасы бар Мэдисон Сквер Гарден 2012 жылға дейін жарыс өткізілетін орын болды, содан кейін Манхэттеннің жоғарғы бөлігіндегі «The Armory» аренасына көшірілді, онда 200 метрлік Mondo трассасы бар, ол әлдеқайда жылдам. Осы аренаны ауыстырумен бірге Миллроуз ойындары, демек Ванамакер милясы жұма күні кешкі форматтан сенбі күніне ауыстырылды. 2018 жылға қарай жарыс басталу уақыты кешке ықпалдастырылды және NBC телеарнасында тікелей эфирде көрсетілді. 2019 жылы Йомиф Кежельча Ванамакерді 3:48.46 уақытында жеңіп алды, бұл Хишам Эль Герруждің сол кездегі әлемдік рекордын тек бір секундтың жүзден бір бөлігімен ғана артта қалдырды. Кейін Кежельча Бостондағы Брюс Лехан шақыруында Эль Герруждің үй ішіндегі мильдік жүгіру бойынша әлемдік рекордын шамамен 1,5 секундқа жарып, 3:47.01 уақытын көрсетті. 2024 жылғы 116-шы Миллроуз ойындарындағы «Ванамакер милясы» Супер Боул жексенбісінде (11 ақпан) сағат 14:42-де (әйелдер) және 14:53-те (ерлер) өтті.

Демеушілер

Уанамейкер Милінің демеушілері жылдар бойы өзгеріп келді, сонымен қатар NYRR көбінесе жарысқа қолдау көрсетіп тұрады. 2023 жылы Рудин отбасы 115-ші Миллроуз ойындарында осы іс-шараны демеушілік етті.

Жазбалар

2010 жылы Бернард Лагат сегізінші жеңісімен Емон Когланның жеті «Уанамейк Миль» жеңісінің рекордын басып өтті. Когланнан бұрын Гленн Каннингэм 1933 жылдан 1939 жылға дейін жеті «Уанамейк Миль» жарысының алтауын жеңіп, жарысқа үстемдік еткен алғашқылардың бірі болды. Мэри Декер, Доина Мелинте және Регина Джейкобс әйелдер арасында ең көп «Уанамейк» жеңісімен тең, әрқайсысы үш жеңіспен. Қазіргі уақытта «Уанамейк Миль» ерлер арасындағы рекордты америкалық спортшы Яред Нугус иеленеді, ол 2023 жылы «Уанамейк» жарысында 3:47.38 уақытпен американдық рекордты көрсетті, эфиопиялық спортшы Йомиф Кежельчаның 2019 жылғы 3:47.01 әлемдік рекордынан 0,37 секунд қалып қойды. 2024 жылы Нугус титулын қорғады (3:47.83), бірақ 2023 жылғы көрсеткішінен жылдам жүгіре алмады. Қазіргі әйелдер арасындағы рекордты 2024 жылы америкалық спортшы Элинор Пурриер 4:16.41 уақытпен жаңартты, бұл көрсеткіш сонымен қатар американдық рекордты білдіреді. Пурриер бұрынғы 2020 жылғы 4:16.85 рекордын жаңартты.

Ерлер арасындағы жыл сайынғы чемпиондар

Жыл Спортшы Ел Уақыт Армори Эрасы2024Яред Нугусе3:47.832023Яред Нугусе3:47.38 MR2022Олли Хоар3:50.832021Жарыс COVID 19 салдарынан тоқтатылды2020Крис О’Харе3:55.612019Йомиф Кеджелча3:48.462018Крис О’Харе3:54.142017Эрик Дженкинс3:53.232016Мэтт Сентровиц кіші3:50.632015Мэтт Сентровиц кіші3:51.352014Уилл Лир3:52.472013Лопез Ломонг3:51.212012Мэтт Сентровиц кіші3:53.92Мэдисон Сквер Гарден Эрасы2011Дерессе Меконнен3:58.58 2010Бернард Лагат3:56.342009Бернард Лагат3:58.442008Бернард Лагат3:57.912007Бернард Лагат3:54.262006Бернард Лагат3:56.852005Бернард Лагат3:52.87 2004Хадсон Де Соуза4:02.93 2003Бернард Лагат4:00.36 2002Лабан Ротич3:57.042001Бернард Лагат3:58.26 2000Марк Кэрролл3:58.191999Уильям Тануи3:59.241998Лабан Ротич3:55.691997Исаак Висиоса3:59.341996Ниалл Брутон4:00.58 1995Грэм Худ3:57.081994Ниалл Брутон3:58.711993Нуреддин Морсели3:55.061992Маркус О’Салливан4:00.65 1991Нуреддин Морсели3:53.501990Маркус О’Салливан3:59.351989Маркус О’Салливан3:54.271988Маркус О’Салливан3:56.891987Эамонн Коглан3:55.91 1986Маркус О'Салливан3:56.051985Эамонн Коглан3:53.821984Стив Скотт3:59.381983Эамонн Коглан3:54.401982Стив Скотт3:55.371981Эамонн Коглан3:53.011980Эамонн Коглан3:58.211979Эамонн Коглан3:55.011978Дик Буеркле3.58.411977Эамонн Коглан4.00.211976Пол Каммингс3.57.611975Филберт Байи3:59.311974Тони Валдроп3:59.711973Хенрик Шордыковский4:04.411972Джон Мейсон4:03.211971Марти Ликуори4:00.611970Марти Ликуори4:02.611969Марти Ликуори4:00.811968Престон Дэвис4:03.911967Дэйв Патрик4:03.711966Кипчоге Кейно4:03.911965Джон Уэттон4:05.411964Том О’Хара4:00.611963Том О’Хара4:01.511962Питер Клоуз4:08.611961Ислван Розваволги4:06.011960Джеймс Грэлле4:06.411959Рон Делани4:06.511958Рон Делани4:04.611957Рон Делани4:06.711956Рон Делани4:09.511955Гуннар Нильсен4:03.611954Жози Бартель4:07.511953Фред Двайер4:08.211952Дон А. Гехрманн4:11.211951Дон А. Гехрманн4:07.511950Дон А. Гехрманн4:09.311949Дон А. Гехрманн4:09.511948Гилберт Доддс4:05.311947Гилберт Доддс4:09.211946Лесли МакМитчелл4:19.011945Джеймс Рафферти4:13.111944Гилберт Доддс4:10.611943Эрл Митчелл4:08.611942Лесли МакМитчелл4:11.311941Уолтер Дж. Мел4:13.611940Чарльз Х. Фенске4:07.411939Гленн Каннингем4:13.011938Гленн Каннингем4:11.011937Гленн Каннингем4:14.411936Джозеф Р. Манган4:11.011935Гленн Каннингем4:11.011934Гленн Каннингем4:11.211933Гленн Каннингем4:13.011932Джин Венцке4:11.211931Рэй Конгер4:13.611930Рэй Конгер4:21.811929Рэй Конгер4:17.411928Ллойд Ханн4:18.611927Ллойд Ханн4:15.611926Джеймс Дж. Коннолли4:17.2