Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Финляндияның орта және ұзақ қашықтыққа жүгірушісі (1897–1973)
Finnish middle and long distance runner (1897–1973)
1925 жылы АҚШ-тағы ауыр турнеден кейін жарақаттар мен мотивацияның төмендеуімен күрескен Нұрми, өзінің көп жылдық бәсекелесі, отандасы Вилле Ритола мен шведиялық Эдвин Вайдтың одан да күшті қарсыластарға айналғанын байқады. 1928 жылғы жазғы Олимпиадада Нұрми 10 000 метрлік жүгіруде жеңіске жетті, бірақ 5 000 метрлік және 3 000 метрлік кедергілермен жүгіруде алтын медальді ұтып ала алмады. Содан кейін ол ұзақ қашықтыққа көшті, бір сағаттық жүгіру және 25 мильдік марафон сияқты жарыстарда әлемдік рекордтарды жаңартты. Нұрми өзінің кумирі Колехмайнен сияқты марафонда алтын медальмен карьерасын аяқтауды жоспарлаған. Бірақ Финляндия мен Швеция арасындағы қарым-қатынасты шиеленістірген және IAAF ішінде дау тудырған бір жағдайда, Нұрмидің әуесқой статусына күмән келтірген IAAF кеңесі оны 1932 жылғы Олимпиададан шеттетуге мәжбүр болды; ашылу салтанатына екі күн қалғанда кеңес оның қатысуын қабылдамады. Нұрми ешқашан кәсіпқой деп жарияланбаса да, 1934 жылы оның шеттетілуі ресмиланды және ол жүгіруден зейнетке шықты. Кейін Нұрми финляндиялық жүгірушілерді жаттықтырды, Қысқы соғыс кезінде Финляндияға қаржы жинады, сондай-ақ киім-кешек сатушы, құрылыс мердігері және бағалы қағаздармен айналысушы болып жұмыс істеді, Финляндияның ең бай адамдарының біріне айналды. 1952 жылы Хельсинкиде өткен жазғы Олимпиадада ол Олимпиада отын жақты. Нұрмидің жүгіру жылдамдығы мен сырлы мінезі оған «Фантом фин» сияқты лақаптарды сыйлады, ал оның жетістіктері, жаттығу әдістері және жүгіру стилі келер ұрпақтардың орта және ұзақ қашықтыққа жүгірушілеріне үлкен әсер етті. Көбінесе қолында хронометрмен жүгірген Нұрми, жүгіруге «тең темп» стратегиясын және талдауға негізделген тәсілді енгізгенімен, сондай-ақ жүгіруді халықаралық деңгейде танымал спорт түріне айналдырғаны үшін мақталады.
Struggling with injuries and motivation issues after his exhaustive U. S. tour in 1925, Nurmi found his long time rivals compatriot Ville Ritola and Sweden's Edvin Wide ever more serious challengers. At the 1928 Summer Olympics, Nurmi recaptured the 10,000 m title but was beaten for the gold in the 5,000 m and the 3,000 m steeplechase. He then turned his attention to longer distances, breaking the world records for events such as the one hour run and the 25 mile marathon. Nurmi intended to end his career with a marathon gold medal, as his idol Kolehmainen had done. In a controversial case that strained Finland–Sweden relations and sparked an inter IAAF battle, Nurmi was suspended before the 1932 Games by an IAAF council that questioned his amateur status; two days before the opening ceremonies, the council rejected his entries. Although he was never declared a professional, Nurmi's suspension became definite in 1934 and he retired from running. Nurmi later coached Finnish runners, raised funds for Finland during the Winter War, and worked as a haberdasher, building contractor, and stock trader, becoming one of the richest people in Finland. In 1952, he was the lighter of the Olympic Flame at the Summer Olympics in Helsinki. Nurmi's running speed and elusive personality spawned nicknames such as the "Phantom Finn", while his achievements, training methods and running style influenced future generations of middle and long distance runners. Nurmi, who rarely ran without a stopwatch in his hand, has been credited with introducing the "even pace" strategy and analytic approach to running, and for making running a major international sport.
Ерте өмір
Нұрми Финляндияның Турку қаласында ағаш шебері Йохан Фредерик Нурми мен оның әйелі Матильда Вильгельмина Лайнның отбасында дүниеге келді. Нұрмидің бауырлары Сиири, Саара, Марти және Лахья 1898, 1902, 1905 және 1908 жылдары туған. 1903 жылы Нұрми отбасы Раунистуладан Турку қаласының орталық бөлігіндегі 40 шаршы метрлік пәтерге көшті, онда Пааво Нұрми 1932 жылға дейін тұрды. Он бір жасында Нұрми 1500 метрді 5:02 уақытта жүгірді. Бірнеше күннен кейін ол өзінің алғашқы кроссовкаларын сатып алды. Екі жыл өткен соң, ол жаттығу бағдарламасын өзгертіп, оған жүру, спринт және дене шынықтыру жаттығуларын қосты. Бірлік командирі Уго Остерман спортқа әуес болғандықтан, Нұрми мен басқа бірнеше спортшыларға жаттығу үшін бос уақыт берілді. Ол кросс жарысында швед Эрик Бэкманды жеңіп, ал командалық кросс жарысында Хейкки Лийматайнен мен Теодор Коскеньемиге британдық және шведтік командаларды жеңуге көмектесті. Нұрмидің жетістіктері оның отбасына Турку қаласында электр жарығы мен су жүргізілді. Париж Олимпиадасында 1500 метрлік жүгірістің финалында Нұрми алғашқы 800 метрді шамамен үш секундқа жылдам жүгірді. 5000 метрлік жүгірістің финалы екі сағаттан кем уақыт өткен соң басталды, ал Нұрми 3000 метрлік кедергілермен жүгірісте жеңіске жеткен және 10 000 метрлік жүгірісте де өте қиын бәсекелестікке тап болды, нәтижесінде 38 қатысушының 15-інен басқасы жарыстан бас тартты. Ол 1500 метр, миль, 3000 метр, 5000 метр және 10 000 метр бойынша әлемдік рекордтарды бір уақытта иеленді.
Nurmi was born in Turku, Finland, to carpenter Johan Fredrik Nurmi and his wife Matilda Wilhelmiina Laine. Nurmi's siblings, Siiri, Saara, Martti and Lahja, were born in 1898, 1902, 1905 and 1908, respectively. In 1903, the Nurmi family moved from Raunistula into a 40 square meter apartment in central Turku, where Paavo Nurmi would live until 1932. By the age of eleven, Nurmi ran the 1500 metres in 5:02. He bought his first pair of sneakers a few days later. Two years later, he revised his training program to include walking, sprints and calisthenics. As the unit commander Hugo Österman was a known sports aficionado, Nurmi and a few other athletes were given free time to practice. the cross country race, beating Sweden's Eric Backman, and the cross country team event where he helped Heikki Liimatainen and Teodor Koskenniemi defeat the British and Swedish teams. Nurmi's success brought electric lighting and running water for his family in Turku. In the 1500 m final at the Olympics in Paris, Nurmi ran the first 800 m almost three seconds faster. The 5000 m final started in less than two hours, and Nurmi faced a tough challenge from countryman Ville Ritola, who had already won the 3000 m steeplechase and the 10,000 m. caused all but 15 of the 38 competitors to abandon the race. He now held the 1500 m, the mile, the 3000 m, the 5000 m and the 10,000 m world records simultaneously.
АҚШ-қа турне және 1928 жылғы Олимпиада ойындары
1925 жылдың басында Нұрми АҚШ-қа кеңінен жарияланған турнеге шықты. Ол бес ай ішінде 55 жарысқа қатысты (45-і жабық аренада), 6 қаңтарда толық сатылған Мэдисон Сквер Гарденде бастады. Оның дебюті Хельсинки мен Париждегі жетістіктерінің қайталауы болды. Хелфрихтің жеңісі Нұрмидің 121 жарыстық, төрт жылдық жеңіс тізбегін аяқтады – 800 метрден жоғары қашықтықтағы жеке жарыстарда. Жеңіліске ұшырағанына қарамастан, Нұрми бірінші болып Хелфрихты құттықтады. Нұрми Америкадан тым көп жарысқа қатысып, шаршап қалғанын сезіп қайтты. Нұрмиге жүгіруге деген мотивацияны сақтау қиын болды, оған ревматизм және ахилл сіңірінің проблемалары қосылды. 5000 метрлік финалға дейін Нұрми 3000 метрлік кедергілермен жүгіру іріктеу кезінде жарақат алды. 1929 жылдың қаңтар айында Нұрми Бруклиннен екінші АҚШ турына шықты. Ол үй ішіндегі Ванамейкер Милінде Рей Конгерден жеңіліске ұшырады – бұл оның алғашқы жеңілісі болды. Нұрми 1925 жылы орнатқан әлемдік рекордынан жеті секундқа баяу жүгірді. 1930 жылы ол 20 км қашықтықта жаңа әлемдік рекорд орнатты. Ол бұл қашықтықты тоғыз минуттан кем уақытта жүгірген алғашқы спортшы болды. 1932 жылдың сәуір айында Халықаралық жеңіл атлетика федерациясының (IAAF) атқару комитеті Нұрмиді оның әуесқой статусы бойынша Финляндияның жеңіл атлетика федерациясының тергеуін күтіп, халықаралық жарыстардан шеттету туралы шешім қабылдады. Финляндия билігі IAAF-ті тыңдаусыз әрекет еткені үшін сынады, ал Associated Press «Финляндия федерациясы Нұрмиді тазаласа, халықаралық ұйым оның шешімін сұрақсыз қабылдайтынына күмән жоқ» деп жазды. 1932 жылдың 26 маусымында Нұрми Олимпиадалық іріктеу кезінде алғашқы марафонын бастады. Ол бір тамшы су ішпеді, ескі үлгідегі «қысқа марафонды» 2:22:03.8 уақытта аяқтады – бұл Альберт Микельсеннің 2:29:01.8 марафондық әлемдік рекордынан шамамен 2:29:00 уақытта аяқтауға мүмкіндік берді. Ол Олимпиаданың қола жүлдегері Армас Тойвоненнен алты минутқа алда болды. Нұрмидің уақыты қысқа марафон бойынша жаңа бейресми әлемдік рекорд болды. Өзінің жеткілікті еңбектенгенін сенген Нұрми ахилл сіңірімен байланысты проблемаларға байланысты жарыстан шықты. The Guardian «оның кейбір іріктеу уақыттары сенуге келмейтіндей болды» деп хабарлады, ал Нұрми жарақатқа қарамастан Лос-Анджелестегі Олимпиада ауылында жаттығуын жалғастырды. Халықаралық жеңіл атлетика федерациялары кеңесінің швед төрағасы Зигфрид Эдстрем, IAAF ережелерінің қолдауысыз, Нұрмиге Лос-Анджелес Олимпиадасына қатысуға тыйым салу туралы шешімді қабылдауға итермеледі. [Спортшыны жарыстан шеттету ережесі Олимпиададан кейін ғана Халықаралық спорт федерациясының (IAAF) конгресінде (Жалпы ассамблеясында) қабылданды, онда Эдстрем мен кеңес хатшысы Бо Экелунд Швецияны өкілдік етті. Нұрмиге тыйым салу туралы хабарламаны Америка спорт федерациясының президенті Эйвери Брундейдж жазды.] Эдстрем келесі күні басталатын IAAF-тің толық конгресі Нұрмиді Олимпиадаға қайтаруға емес, тек іске қатысты кезеңдер мен саяси аспектілерді қарастыра алатынын мәлімдеді. Мыңдаған адам Хельсинкиде наразылық акциясын өткізді. Іс туралы ақпарат баспасөзге берілмеді, бірақ Нұрмиге қарсы дәлелдер 1931 жылдың күзінде Германияда жарысқан кезде Нұрмиге жарысқа 250-500 доллар төленгенін неміс жарыс промоутерлерінің антпен берген мәлімдемелері деп саналды. Марафон қарсаңында жарысқа қатысқандардың барлығы, финдерден басқа, Нұрмидің қатысуын қабылдауды сұрай отырып, өтінішхат берді. Эдстремнің оң қолы Бо Экелунд, IAAF бас хатшысы және Швед жеңіл атлетика федерациясының басшысы, фин шенеуніктеріне келіп, Нұрмидің марафонға қатысуын ұйымдастыруға мүмкіндік беретінін айтты. Нұрми бұл жарысты бес минутқа жеңіске жететініне сендірді. Алайда, дауыс берудің тығыз өтуіне байланысты мәселе 1934 жылы Стокгольмде өтетін жарысқа дейін кейінге қалдырылды және Швециямен спорттық қатынасын тоқтатты. Бір жыл бұрын жарыста және баспасөзде туған даулар Финляндияның Финляндия-Швеция жеңіл атлетикасы халықаралық жарысынан шығуына себеп болды. Нұрмидің шеттетілуінен кейін Финляндия 1939 жылға дейін жарысқа қайта оралуға келіспеді және Финляндияда әуесқой ретінде жүгіруді жалғастырды. Кеңес IAAF әуесқойлық кодексін бұзған спортшыларды шеттетуге өкілеттік беретін қарар ұсынды. 1935 жылы Нұрми және директорлар кеңесінің барлық мүшелері Швециямен спорттық қатынастарды қайта жаңарту үшін өткен 40-38 дауысқа байланысты федерациядан кетті. Алайда, үш айдан кейін Нұрми жаттығушылыққа қайта оралды және фин қашықтық жүгірушілері жарыста үш алтын, үш күміс және бір қола жүлде алды. 1936 жылы Нұрми Хельсинкиде ерлер киімдерінің дүкенін (экипировка) ашты. Ол танымал туристік орынға айналды, және Эмиль Затопек дүкенге Нұрмимен кездесуге келгендердің қатарында болды. Ол кері бөлмеде жаңа бизнеспен айналысты – құрылыспен. Бес жыл ішінде ол миллионер деп есептелді. 1940 жылдың ақпанында Финляндия мен Кеңес Одағы арасындағы Қыс соғысы кезінде Нұрми АҚШ-қа шәкірті Таисто Мякимен бірге, 10 000 метрді 30 минуттан кем уақытта жүгірген алғашқы адам болған, фин халқына қаржы жинау және қолдау көрсету үшін келді. Гувер екеуін «әлемдегі ең ұлы спорттық ұлттың елшілері» деп қарсы алды. Сан-Францискода болғанда Нұрми 1936 жылғы Олимпиада чемпионы Гуннар Хөккерт соғыста қаза болғаны туралы хабарды алды. Нұрми сәуірдің соңында Финляндияға қайтып келді және кейіннен Ұлттық соғыста жеткізу компаниясында және әскери штабтағы жаттықтырушы ретінде қызмет етті. 1942 жылдың қаңтарында зейнеткерлікке шыққанға дейін Нұрми кіші сержант (ylikersantti) дәрежесіне, кейін аға сержант (vääpeli) дәрежесіне көтерілді. Олимпиада қазандығында отты жаққаннан кейін Нұрми шырақты Көлехмайненге тапсырды, ол мұнарадағы шамды жақты. 1940 жылғы Жазғы Олимпиада жойылғанда Нұрмидің алпыс фин алтын жүлдегерлерінің тобын жетектеуі жоспарланған. Нұрми өзінің спортшы ретінде тым көп мақталып, бизнесмен ретінде жеткіліксіз бағаланғанын сезінді. Нұрми 1966 жылдың 18 ақпанында Нью-Йорк атлетика клубының шақыруымен Мэдисон Сквер Гарденде соңғы рет жүгірді. 1962 жылы Нұрми әл-ауқатты елдер қашықтықтан жүгіруде қиындыққа тап болады деп болжады: «Елдегі өмір деңгейі жоғары болған сайын, еңбек пен қиындықтарды қажет ететін жарыстарда нәтижелер көбінесе нашарлайды. Мен осы жаңа буынды ескертемін: «Осы ыңғайлы өмір сізді жалқау қылмасын. Жаңа көлік құралдары сіздің дене шынықтыруға деген инстинктіңізді өлтірмесін. Көптеген жас адамдар тіпті кішкентай қашықтықтарға да көлікпен жүруге үйреніп қалды». 1966 жылы ол 300 спорт клубының қонақтары алдында сөз сөйлеп, Финляндиядағы қашықтықтан жүгірудің жай-күйіне сын көзбен қарады, спорт басшыларын жарнама іздеушілер мен туристер деп айыптады және спортшылардың бір нәрсені жеңу үшін барлығынан бас тартуын талап етті. Нұрми 1970 жылдардағы фин жүгіруінің қайта жандануын көрді, оған 1972 жылғы Олимпиаданың алтын жүлдегерлері Лассе Вирен мен Пекка Васала жетекшілік етті. Ол Виреннің жүгіру стилін жоғары бағалады және Васалаға Кипчоге Кейноға назар аударуға кеңес берді. Нұрми 1960 жылдардың соңына дейін өте жасырын өмір сүрді, содан кейін кейбір баспасөз сұхбаттарына келісе бастады. 70 жылдық мерейтойында Нұрми Финляндияның ұлттық қоғамдық телерадиокомпаниясы Yle үшін сұхбатқа келісті, бірақ президент Кекконен сұхбаттасушы болады деп білгеннен кейін ғана. Денсаулық проблемаларына байланысты, соның ішінде кемінде бір жүрек талмасы, инсульт және көру қабілетінің нашарлауы, Нұрми кейде спорт туралы ащы пікірлер айтты, оны ғылым мен өнермен салыстырғанда уақытты ысыраптап кету деп атады. Ол 1973 жылы H... қаласында қайтыс болды.
In early 1925, Nurmi embarked on a widely publicised tour of the United States. He competed in 55 events (45 indoors) during a five month period, starting at a sold out Madison Square Garden on 6 January. His debut was a copy of his feats in Helsinki and Paris. Helffrich's victory ended Nurmi's 121 race, four year win streak in individual scratch races at distances from 800 m upwards. Although he hated losing more than anything, Nurmi was the first to congratulate Helffrich. Nurmi left America fearing that he had competed too often and burned himself out. Nurmi struggled to maintain motivation for running, heightened by his rheumatism and Achilles tendon problems. Before the 5000 m final, Nurmi injured himself in his qualifying heat for the 3000 m steeplechase. In January 1929, Nurmi started his second U. S. tour from Brooklyn. He suffered his first ever defeat in the mile to Ray Conger at the indoor Wanamaker Mile. Nurmi was seven seconds slower than in his world record run in 1925, In 1930, he set a new world record for the 20 km. He was the first runner to complete the distance in less than nine minutes. In April 1932, the executive council of the International Amateur Athletics Federation (IAAF) suspended Nurmi from international athletics events pending an investigation into his amateur status by the Finnish Athletics Federation. The Finnish authorities criticized the IAAF for acting without a hearing, and the Associated Press wrote that "there is little doubt that if the Finnish federation clears Nurmi the international body will accept its decision without question." On 26 June 1932 Nurmi started his first marathon at the Olympic trials. Not drinking a drop of liquid, he ran the old style 'short marathon' of in 2:22:03.8 – on the pace to finish in about 2:29:00, just under Albert Michelsen's marathon world record of 2:29:01.8. At the time, he led Armas Toivonen, the eventual Olympic bronze medalist, by six minutes. Nurmi's time was the new unofficial world record for the short marathon. Confident that he had done enough, Nurmi stopped and retired from the race owing to problems with his Achilles tendon. The Guardian reported that "some of his trial times were almost unbelievable," and Nurmi went on to train at the Olympic Village in Los Angeles despite his injury. Sigfrid Edström, the Swedish chairman of the Council of the International Association of Athletics Federations (s. o. the board of directors), pushed independently and without receiving the support of the rules of the International Association of Athletics Federations for a decision to ban Nurmi from participating in the Los Angeles Olympics at the IAAF board meeting without consulting the Finnish Sports Federation (SUL) and Nurmi on 3.4. and 7/30/1932. [The rules for disqualification of an athlete were made only after the Olympics at the Congress (General Assembly) of the International Sports Federation (IAAF), where Edström and Bo Ekelund, secretary of the council, represented Sweden. The report for Nurmi's ban came from Avery Brundage, president of the American Sports Federation.] Edström stated that the full congress of the IAAF, which was scheduled to start the next day, could not reinstate Nurmi for the Olympics but merely review the phases and political angles related to the case. Thousands protested against the action in Helsinki. Details of the case were not released to the press, but the evidence against Nurmi was believed be the sworn statements from German race promoters that Nurmi had received $250–500 per race when running in Germany in autumn 1931. On the eve of the marathon, all the entrants of the race except for the Finns, whose positions were known, filed a petition asking Nurmi's entry to be accepted. Edström's right hand man Bo Ekelund, secretary general of the IAAF and head of the Swedish Athletics Federation, approached the Finnish officials and stated that he might be able to arrange for Nurmi to participate in the marathon outside the competition. Nurmi stated he would have won the event by five minutes. However, due to the close vote, the matter was postponed until the 1934 meet in Stockholm. and ceased all athletic relations with Sweden. A year earlier, controversies on the track and in the press had led Finland to withdraw from the Finland Sweden athletics international. After Nurmi's suspension, Finland did not agree to return to the event until 1939. and continued running as an amateur in Finland. The council then brought forward its resolution empowering it to suspend athletes that it finds in violation of the IAAF amateur code. In 1935, Nurmi along with the entire board of directors quit the federation after a heated 40–38 vote to resume athletic relations with Sweden. However, Nurmi returned to coaching three months later and the Finnish distance runners went on to take three gold medals, three silvers and a bronze at the Games. In 1936, Nurmi also opened a men's clothing store (haberdashery) in Helsinki. It became a popular tourist attraction, and Emil Zátopek was among those who visited the store trying to meet Nurmi. The Finn spent his time in the back room, running another new business venture; construction. Within five years, he was rated a millionaire. In February 1940, during the Winter War between Finland and the Soviet Union, Nurmi returned to the United States with his protégé Taisto Mäki, who had become the first man to run the 10,000 m under 30 minutes, to raise funds and rally support to the Finnish cause. Hoover welcomed the two as "ambassadors of the greatest sporting nation in the world." While in San Francisco, Nurmi received news that one of his apprentices, 1936 Olympic champion Gunnar Höckert, had been killed in action. Nurmi left for Finland in late April, and later served in the Continuation War in a delivery company and as a trainer in the military staff. Before he was discharged in January 1942, Nurmi was promoted first to a staff sergeant (ylikersantti) and later to a sergeant first class (vääpeli). After lighting the flame in the Olympic Cauldron, Nurmi passed the torch to his idol Kolehmainen, who lighted the beacon in the tower. In the cancelled 1940 Summer Olympics, Nurmi had been planned to lead a group of fifty Finnish gold medal winners. Nurmi felt that he got too much credit as an athlete and too little as a businessman, Nurmi ran for the last time on 18 February 1966 at the Madison Square Garden, invited by the New York Athletic Club. In 1962, Nurmi predicted that welfare countries would start to struggle in the distance events: "The higher the standard of living in a country, the weaker the results often are in the events which call for work and trouble. I would like to warn this new generation: 'Do not let this comfortable life make you lazy. Do not let the new means of transport kill your instinct for physical exercise. Too many young people get used to driving in a car even for small distances.'" In 1966, he took the microphone in front of 300 sports club guests and criticised the state of distance running in Finland, reproaching the sports executives as publicity seekers and tourists, and demanding athletes sacrifice everything to accomplish something. Nurmi lived to see the renaissance of Finnish running in the 1970s, led by athletes such as the 1972 Olympic gold medalists Lasse Virén and Pekka Vasala. He had complimented the running style of Virén, and advised Vasala to concentrate on Kipchoge Keino. Nurmi lived a very secluded life until the late 1960s when he began granting some press interviews. On his 70th birthday, Nurmi agreed to an interview for Yle, Finland's national public broadcasting company, only after learning that President Kekkonen would act as the interviewer. Suffering from health problems, with at least one heart attack, a stroke and failing eyesight, Nurmi at times spoke bitterly about sports, calling it a waste of time compared to science and art. He died in 1973 in Helsinki and was given a state funeral.
Жеке өмірі мен қоғамдағы беделі
Нұрми 1932-1935 жылдары әлеуметтік беделді әйел Сильви Лаксоненге (1907–1968) үйленген. Матти Нурми орта қашықтыққа жүгіруші болған, кейіннен «өз күшімен» бизнеске қол жеткізген. Дегенмен, туыстық байланыс ресми құжаттармен расталмаған. Ол 15-21 жас аралығында вегетариандық диета ұстанғанына қарамастан, әртүрлі тағамдарды жеген. Нұрми жарнама мен БАҚ-қа жатқызып қараған. Замандас финдердің кейбіреуі оны Suuri vaikenija (Ұлы үнсіз) деп атаған. Рон Кларк Нұрмидің тұлғасы тіпті фин жүгірушілері мен журналистеріне де жұмбақ болып қалатынын айтқан: «Олар үшін ол шындыққа сай емес еді. Ол – жұмбақ, сфинкс сияқты, бұлттағы құдай. Ол әрқашан драмадағы рөлді ойнап тұрғандай көрінеді». Нұрми Пелцерге қарсыластарын ұмытуды кеңес берген: «Өзіңді жеңу – спортшы үшін ең үлкен сын». Нұрмидің жарыс кезіндегі әрекеттері туралы Пелтцер «өз өзімен шектеулі болғандықтан, ол жарыс жолындағы Будда сияқты болды. Ол қолына секундомер ұстап, айналымнан айналымға жүгіріп, математикалық кесте заңдарына ғана бағынышты болып, финиш сызығына қарай жылдамдады». Марафоншы Джонни Келли 1936 жылғы Олимпиадада Нұрмимен алғаш рет кездескенін айтты. Оның сөзіне қарағанда, Нұрми басында салқын көрінген, бірақ оның атын сұрағаннан кейін екеуі біраз уақыт сөйлескен: «Ол мені қатты ұстады – ол өте қуанды. Мен мұндайға сенбедім!». Нұрмидің жылдамдығы мен сырлы тұлғасы оған «Фантом фин», «Жүгірушілердің патшасы» және «Теңдесі жоқ Пааво» сияқты лақаптар сыйлады. Ал математикалық қабілеті мен секундомерді қолдануы баспасөзді оны «жүгіру машинасы» деп сипаттауға итерді. Бір газетші Нұрмиді «уақытты жою үшін жасалған механикалық Франкенштейн» деп атады. Фил Кузино атап өткендей, «оның өзінің жаңашылдығы – секундомермен жүру тактикасы – роботтың заманауи жансыз адамның символына айналған дәуірде адамдарды шабыттандырып, алаңдатты». Әуесқой статусы туралы пікірталас кезінде Нұрмидің «ең төмен жүрек соғысы мен әлемдегі кез келген спортшының ең жоғары сұраныс бағасы» бар деген әзіл тарады. Ол сонымен қатар 58 ресми емес рекордты орнатқан. Нұрмидің Олимпиада ойындарындағы ең көп медальдар бойынша рекорды 1960 жылы Эдоардо Мангиаротти фехтованиеден 13-ші медальді жеңгенге дейін сақталды. 1996 жылы Time журналы Нұрмиді барлық уақыттағы ең ұлы олимпиадашы деп таныды, ал IAAF оны 2012 жылы IAAF Даңқ залына енгізілген алғашқы он екі спортшының бірі деп атады. Нұрми жүгіруге «тең темп» стратегиясын енгізді, секундомермен өзін бақылап, күшін жарыс бойы біркелкі бөліп жүрді. Ол былай деді: «Уақытпен жарысқанда, сенің қашықтықты шапшаңдаудың қажеті жоқ. Егер темп тұрақты және қарқынды болса, басқалар оны ұстай алмайды». Нұрми жаттығулар саласында да ізашар саналды. Ол ұзақ қашықтыққа жүгіруді және интервалды жүгіруді қамтитын жүйелі жылдық жаттығу бағдарламасын жасады. Питер Ловзи «Алыстан жүгірудің патшалары: Бес ұлы жүгірушілерді зерттеу» еңбегінде Нұрми «дүниежүзілік рекордтардың дамуын үдетті; жүгірудің аналитикалық тәсілін дамытты және іс жүзінде тұлғаландырды; ол тек Финляндияда ғана емес, бүкіл әлемдегі жеңіл атлетикаға терең ықпал етті. Нұрмидің стилі, техникасы және тактикасы қатесіз деп есептелді және Финляндиядағы бірінен соң бірі еліктеушілер рекордтарды үздіксіз жақсартқандықтан, бұл шынымен де солай көрінді». Трек және Филд Ньюстың негізін қалаушы Корднер Нельсон Нұрмиге жүгіруді көрермендер спорты ретінде танымал еткені үшін алғыс айтты: «Трек әлеміндегі оның әсері бұрын немесе кейін кез келген адамнан үлкен болды. Ол халықаралық жанкүйерлер алдында спорттың ең ірі түрінің даңқын арттырды және олар оны спорттың ең ұлы спортшыларының бірі ретінде құрметтеді». Ол Нұрмиден кейін бір Олимпиадада 1500 м және 5000 м қашықтықтан жарысқа түскен алғашқы адам атанды. 1936 жылы Людвиг Стуббендорф пен оның Нурми атты атты сайыста жеке және командалық алтын медальдарды жеңіп алды. Алғашқы данасы Атенум өнер мұражайында сақталған, ал түпнұсқа қалыптан құйылған көшірмелері Туркуда, Ювяскюляда, Хельсинки Олимпиада стадионының алдында және Швейцарияның Лозанна қаласындағы Олимпиада мұражайында бар. Нұрмидің мүсіндерін 1926 жылы Рене Синтенис және Карл Элдь жасаған, оның 1937 жылғы «Лопаре» (Жүгірушілер) еңбегінде Нұрма мен Эдвин Вайд арасындағы шайқас бейнеленген. Finnair өзінің алғашқы DC 8 ұшағын 1969 жылы Paavo Nurmi деп атады. 1970 жылы Нұрмидің бұрынғы қарсыласы Вилле Ритола Финляндияға оралғанда ұшаққа отырды. Финляндияда Нұрмидің туған қаласы Турку қаласында 1992 жылдан бері оның атымен марафон жарысы өткізіліп келеді, сонымен қатар 1957 жылдан бері Paavo Nurmi Games атлетика жарысы ұйымдастырылып келеді. Американдық фин тамырлары бар Finlandia University өздерінің спорт орталығын Нұрмидің құрметіне атады. 1987 жылы Финляндия банкі Нұрмидің суреті бар он маркалық банкнота шығарды. Қалған қайта жаңартылған банкноталар сәулетші Алвар Аалто, композитор Жан Сибелиус, Орта ғасырлар ойшылы Андерс Хюдениус және жазушы Элиас Лённроттың құрметіне арналды. Әдебиетте Нұрми Уильям Голдманның 1974 жылғы «Марафон адамы» романында басты кейіпкердің кумирі ретінде бейнеленген, ол Нұрмиден де жақсы жүгіруші болуды мақсат етеді. Нұрми туралы опера, Paavo the Great. Great Race. Great Dream., Пааво Хаавикко жазып, Туомас Кантелинен музыкасын жазған, 2000 жылы Хельсинки Олимпиада стадионында дебют жасады. 2005 жылғы «Симпсон» мультсериалының бір эпизодында Мистер Бернс өзінің көне машинасымен Нұрмиден озып кеткенін мақтанды. NURMI зерттеуі, вегетариандық және вегандық спортшылардың дене белсенділігін омниворлық диета ұстанатын спортшылармен салыстыруды мақсат етеді, Пааво Нұрмидің құрметіне аталды.
Nurmi was married to socialite Sylvi Laaksonen (1907–1968) from 1932 to 1935. Matti Nurmi did become a middle distance runner, and later a "self made" businessman. However, the kinship is not supported by official documents. He had a versatile diet, although he had practiced vegetarianism between the ages of 15 and 21. Nurmi was averse to publicity and the media, Some contemporary Finns nicknamed him Suuri vaikenija (The Great Silent One), and Ron Clarke noted that Nurmi's persona remained a mystery even to Finnish runners and journalists: "Even to them, he was never quite real. He was enigmatic, sphinx like, a god in a cloud. It was as if he was all the time playing a role in a drama." Nurmi told Peltzer to forget his opponents: "Conquering yourself is the greatest challenge of an athlete." Regarding Nurmi's track antics, Peltzer found that "in his impenetrability he was a Buddha gliding on the track. Stopwatch in hand, lap after lap, he ran towards the tape, subject only to the laws of a mathematical table." Marathoner Johnny Kelley, who first met his idol at the 1936 Olympics, said that while Nurmi appeared cold to him at first, the two chatted for quite a while after Nurmi had asked for his name: "He grabbed ahold of me — he was so excited. I couldn't believe it!" Nurmi's speed and elusive personality led to nicknames such as the "Phantom Finn", the "King of Runners" and "Peerless Paavo", while his mathematical prowess and use of a stopwatch led the press to characterize him as a running machine. One newspaperman dubbed Nurmi "a mechanical Frankenstein created to annihilate time." Phil Cousineau noted that "his own innovation — the tactic of pacing himself with a stopwatch — both inspired and troubled people in an era when the robot was becoming symbolic of the modern soulless human being." During the debate over his amateur status, Nurmi was joked to have "the lowest heartbeat and the highest asking price of any athlete in the world." He also set many more unofficial ones for a total of 58. Nurmi's record for most medals in the Olympic Games stood until Edoardo Mangiarotti won his 13th medal in fencing in 1960. Time selected Nurmi as the greatest Olympian of all time in 1996, and IAAF named him among the first twelve athletes to be inducted into the IAAF Hall of Fame in 2012. Nurmi introduced the "even pace" strategy to running, pacing himself with a stopwatch and spreading his energy uniformly over the race. He reasoned that "when you race against time, you don't have to sprint. Others can't hold the pace if it is steady and hard all through to the tape." Nurmi was considered a pioneer also in regards to training; he developed a systematic all year round training program that included both long distance work and interval running. Peter Lovesey wrote in The Kings of Distance: A Study of Five Great Runners that Nurmi "accelerated the progress of world records; developed and actually came to personify the analytic approach to running; and he was a profound influence not only in Finland, but throughout the world of athletics. Nurmi, his style, technique and tactics were held to be infallible, and really seemed so, as successive imitators in Finland steadily improved the records." Cordner Nelson, founder of Track & Field News, credited Nurmi for popularizing running as a spectator sport: "His imprint on the track world was greater than any man’s before or after. He, more than any man, raised track to the glory of a major sport in the eyes of international fans, and they honored him as one of the truly great athletes of all sports." He became the first man after Nurmi to win the 1500 m and the 5000 m at the same Games. In 1936, Ludwig Stubbendorf and his horse Nurmi won the individual and team gold medals in eventing. The original is held at the art museum Ateneum, but copies cast from the original mould exist in Turku, in Jyväskylä, in front of the Helsinki Olympic Stadium and at the Olympic Museum in Lausanne, Switzerland. Statues of Nurmi were also sculpted by Renée Sintenis in 1926 and by Carl Eldh, whose 1937 work Löpare (Runners) depicts a battle between Nurmi and Edvin Wide. while Finnair named its first DC 8 Paavo Nurmi in 1969. Nurmi's former rival Ville Ritola boarded the plane when he moved back to Finland in 1970. In Finland, another marathon bearing the name has been held in Nurmi's hometown of Turku since 1992, along with the athletics competition Paavo Nurmi Games that was started in 1957. Finlandia University, an American college with Finnish roots, named their athletic center after Nurmi. A ten mark bill featuring a portrait of Nurmi was issued by the Bank of Finland in 1987. The other revised bills honored architect Alvar Aalto, composer Jean Sibelius, Enlightenment thinker Anders Chydenius and author Elias Lönnrot, respectively. In fiction, Nurmi appears in William Goldman's 1974 novel Marathon Man as the idol of the protagonist, who aims to become a greater runner than Nurmi. The opera on Nurmi, Paavo the Great. Great Race. Great Dream., written by Paavo Haavikko and composed by Tuomas Kantelinen, debuted at the Helsinki Olympic Stadium in 2000. In a 2005 episode of The Simpsons, Mr. Burns brags that he once outraced Nurmi in his antique motorcar. The NURMI Study, which aims to compare the athletic performance of vegetarian and vegan athletes to those with omnivorous diets, is named in honour of Paavo Nurmi.
Олимпиада ойындары
Жыл Күні Оқиға Белгісі Нәтижесі 1920 16 тамыз 5000 м – іріктеу 3 15:33.0 Q (2-ші) 17 тамыз 5000 м – финал 15:00.5 2-ші 19 тамыз 10,000 м – іріктеу 1 33:46.3 Q (2-ші) 20 тамыз 10,000 м – финал 31:45.8 1-ші 22 тамыз Жеке кросс-контри 27:15.0 1-ші Командалық кросс-контри 10 ұпай 1-ші 1924 8 шілде 5000 м – іріктеу 2 15:28.6 Q (1-ші) 9 шілде 1500 м – іріктеу 3 4:07.6 Q (1-ші) 10 шілде 1500 м – финал 3:53.6 (OR) 1-ші 5000 м – финал 14:31.2 (OR) 1-ші 11 шілде 3000 м командалық жарыс – іріктеу 1 8:47.8 (1-ші) Q (1-ші) 12 шілде Жеке кросс-контри 32:54.8 1-ші Командалық кросс-контри 11 ұпай 1-ші 13 шілде 3000 м командалық жарыс – финал 8:32.0 (1-ші) 1-ші 1928 29 шілде 10,000 м 30:18.8 (OR) 1-ші 31 шілде 5000 м – іріктеу 3 15:08.0 Q (4-ші) 1 тамыз 3000 м тік жарға қашып жүгіру – іріктеу 2 9:58.8 Q (1-ші) 3 тамыз 5000 м – финал 14:40.0 2-ші 4 тамыз 3000 м тік жарға қашып жүгіру – финал 9:31.2 2-ші
Year Date Event Mark Result 1920 16 August 5000 m – heat 3 15:33.0 Q (2nd) 17 August 5000 m – final 15:00.5 2nd 19 August 10,000 m – heat 1 33:46.3 Q (2nd) 20 August 10,000 m – final 31:45.8 1st 22 August Individual cross country 27:15.0 1st Team cross country 10 pts 1st 1924 8 July 5000 m – heat 2 15:28.6 Q (1st) 9 July 1500 m – heat 3 4:07.6 Q (1st) 10 July 1500 m – final 3:53.6 (OR) 1st 5000 m – final 14:31.2 (OR) 1st 11 July 3000 m team race – heat 1 8:47.8 (1st) Q (1st) 12 July Individual cross country 32:54.8 1st Team cross country 11 pts 1st 13 July 3000 m team race – final 8:32.0 (1st) 1st 1928 29 July 10,000 m 30:18.8 (OR) 1st 31 July 5000 m – heat 3 15:08.0 Q (4th) 1 August 3000 m steeplechase – heat 2 9:58.8 Q (1st) 3 August 5000 m – final 14:40.0 2nd 4 August 3000 m steeplechase – final 9:31.2 2nd
IAAF бекіткен
Қашықтық белгісі Стокгольм 3:56.2 Нью-Йорк қаласы 4:13.5 Буффало 5:33.0 Нью-Йорк қаласы 5:30.2 Буффало 8:27.8 Копенгаген 8:26.8 Нью-Йорк қаласы 8:26.4 Нью-Йорк қаласы 8:58.2 Нью-Йорк қаласы 14:14.4 Коккола 14:08.4 Стокгольм 14:02.0 Хельсинки 14:44.6 Нью-Йорк қаласы 19:18.8 Куопио 24:13.2 Куопио 29:41.2 Стокгольм 29:07.1 Куопио 2:22:03.8 Виипури
Distance Mark Stockholm 3:56.2 New York City 4:13.5 Buffalo 5:33.0 New York City 5:30.2 Buffalo 8:27.8 Copenhagen 8:26.8 New York City 8:26.4 New York City 8:58.2 New York City 14:14.4 Kokkola 14:08.4 Stockholm 14:02.0 Helsinki 14:44.6 New York City 19:18.8 Kuopio 24:13.2 Kuopio 29:41.2 Stockholm 29:07.1 Kuopio 2:22:03.8 Viipuri