Кіріспе

Вилхо "Виль" Эино Ритола (18 қаңтар 1896 – 24 сәуір 1982) – фин қашықтыққа жүгіруші. "Ұшқан финдер" деп аталатын ол 1920 жылдары бес Олимпиада алтын медалін және үш Олимпиада күміс медалін жеңіп алды. Ол бір ойындарда ең көп жеңіс медалін (төрт алтын және екі күміс) 1924 жылы Парижде жеңіп алып рекордты орнатқан және бір ойындарда ең көп алтын медаль жеңіп алғандар тізімінде екінші орында тұрады.

Балалық шағы және АҚШ-қа көшіп кетуі

Ритоланың ата-анасы Йоханнес Ритола (1851–1944 жж.) және Серафия Гевар (1863–1919 жж.) Финляндияның батысындағы Сейнёйоки маңындағы шаруалар болды. Ол Финляндияның Перэсейнайоки қаласында дүниеге келді. Ол отбасындағы 14-ші бала болған, барлығы 19 бауырлары болған, олардың бесеуі нәресте кезінде қайтыс болған. Алты баласы әкесінің бірінші некесінен, 14 баласы екінші некесінен, соның ішінде Вилле де. 1913 жылы ол жеті бауырымен бірге АҚШ-қа көшіп, ағаш ұстасы болып жұмыс істеді. Ол 1919 жылы, 23 жасында жаттығуды бастады. Кейін ол спорттық карьерасын кеш бастағанын және бұл оны қарсыластарына, әсіресе, «Ұшатын финдер» тобының танымал өкілі Пааво Нурмиге қарағанда кемтар жағдайға түсіргенін көп рет айтты, себебі Нурми жасөспірім кезінде жүйелі жаттығуды бастаған. 1919 жылы ол фин-американдық спорт клубына қосылып, 1912 жылғы жазғы Олимпиададан кейін АҚШ-қа көшіп келген Ханнес Колехмайненмен бірге жаттықты. 1919 жылдың көктемінде ол алғашқы жарысына, Нью-Йорк көше жарысына қатысып, 700 қатысушының арасында 33-ші орынды иеленді. Осыдан кейін ғана ол жүйелі жаттығулар жасауды бастады. Үш күннен кейін Ритола 3000 метрлік тікұшаққа жүгіруде 75 метрге жеңіске жетті. Келесі күні ол 5000 метрде Нурмиден 0,2 секундқа қалып, екінші орынды алды. Кейін Ритола жеке кросс жарысында Нурмиден кейін күміс медальді жеңіп алды және Финляндия кросс құрамасының құрамында алтын медальді жеңіп алды. Соңында Ритола Нурмимен бірге 3000 метрлік командалық жарыста жеңіске жетті. Бұл ресми әлемдік рекорд есептелмеді, себебі жарыс жабық стадионда өткізілді.

Амстердам Олимпиадасы 1928

1928 жылы Ритола 32 жасқа толып, он жылдан астам құрылыс саласында жұмыс істеген еді. 1927 жылғы AAU чемпионатында төрт алтын медаль жеңіп алғанына қарамастан, ол жүйелі жаттығуларға кіріспеді. Ритоланың Олимпиададағы соңғы қатысуы 1928 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында 5000 метрге жүгіру болды. Ритола мен Нұрма екеуі де тік жарға қатысуға іріктеу кезеңінде жарақат алды. Нұрманың жамбасы ауырған, ал Ритоланың білезігі ауырған. Дегенмен, Ритола 2500 метрде қайтадан көш бастады. Финиш сызығына 600 метр қалғанда, көшбасшылар тобында Ритола мен Нұрма ғана қалды. Бұл жолы Ритола соңғы бұрышта Нұрмадан оқшауланып, 12 метр 3 секунд айырмамен жеңіске жетті. Уайд Нұрманы шамалы арақашықтықта қуып жете жаздады, ал Нұрма күміс медальді 0,2 секунд қана айырмамен сақтап қалды. Бұл жеңіс Ритоланың мансабындағы бес Олимпиада алтыны мен үш күміс медальдің санын құрады. Ритола Финляндия чемпионатында ешқашан қатыспаған, бірақ АҚШ-тағы AAU чемпионатында бірнеше медаль жеңіп алды. Ол 1927 жылы 6 миль (10 км) жүгіруде, 1922, 1923 және 1925-1927 жылдары 10 миль (16 км) жол жарысында, 1923, 1926 және 1927 жылдары тік жарға және 1922, 1923 және 1925-1927 жылдары кросс-кантриде AAU чемпионы атанды.

Спорттық мансабынан кейін

Ритола 1928 жылғы Олимпиада ойындарынан кейін көп ұзамай жеңіл атлетикадан зейнеткерлікке шықты. 1928 жылдан кейін ол АҚШ-та өткен бірнеше жарысқа ғана қатысты. Ол Американың құрылыс алаңдарына оралып, 1959 жылға дейін дене күші қажетті жұмыстарда жұмыс істеді. 1937 жылы ол АҚШ азаматтығын алды. Оның қызы Аня Импола 2013 жылы қайтыс болғанға дейін АҚШ-та тұрмысқа шығып, өмір сүрді. Ритоланың әйелі Сельма 1965 жылы қайтыс болды, ал ол 1967 жылы Лииса Лоренге қайта үйленді. 1971 жылы Ритола әйелімен бірге Хельсинкиге, Финляндияға көшіп келді және 86 жасында Хельсинкиде қайтыс болды.

Қызықты жайттар

Ритоланың карьерасы фин тіліндегі сөзге әсер етті. "Отта ритолат" фразасы, шамамен "Ритоланың ізін басу" деп аударылатын, бір жерден жылдам қашуды білдіреді.