Кіріспе

Итальян туған американдық математик (1923–2023)

Эудженио Калаби (11 мамыр 1923 – 25 қыркүйек 2023) – итальян туған американдық математик және Пенсильвания университетінің Томас А. Скотт атындағы математика профессоры, дифференциалдық геометрия, дербес дифференциалдық теңдеулер және олардың қолданылу салаларында маманданған.

Ерте өмір және білім

Калаби 1923 жылғы 11 мамырда Милан қаласында еврей отбасында дүниеге келді. Оның әпкесі журналист Туллия Зеви Калаби болды. 1938 жылы нәсілдік заңдарға байланысты отбасы Италиядан кетіп, 1939 жылы АҚШ-қа келді. 1939 жылдың күзінде, бар болғаны 16 жасында Калаби Массачусетс технология институтына химиялық инженерия мамандығын оқуға түсті. 1943 жылы АҚШ армиясына әскерге шақырылып, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қызмет еткендіктен оқуын тоқтатты. 1946 жылы әскерден босатылғаннан кейін Калаби G.I. Bill арқасында бакалавр дәрежесін аяқтады және Путнам стипендиясын иеленді. 1947 жылы Иллинойс университетінің Урбана-Шампейн бөлімшесінен математика магистрі, ал 1950 жылы Принстон университетінен математика ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды. Оның докторлық диссертациясы "Келер манифольдтарының изометриялық кешенді аналитикалық енгізілуі" деп аталады және Соломон Бохнердің ғылыми жетекшілігімен жазылған.

Академиялық мансап

1951-1955 жылдары Луизиана штаты университетінде доцент болып жұмыс істеді, ал 1955 жылы Миннесота университетіне көшті, онда 1960 жылы толық профессор атанды. 1964 жылы Калаби Пенсильвания университетінің математика факультетіне қабылданып, қызметке кірісті. Ханс Радемахер зейнетке шыққаннан кейін, 1968 жылы Пенсильвания университетінің Томас А. Скотт атындағы математика профессоры лауазымына тағайындалды. 1994 жылы Калаби зейнеткерлік мәртебесіне ие болды, ал 2014 жылы университет оған ғылым докторының құрметті атағын берді. 1982 жылы Калаби Ұлттық ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 1991 жылы Америка математика қоғамының Лерой П. Стил сыйлығына ие болды, оның «жаһандық дифференциалдық геометрия, әсіресе күрделі дифференциалдық геометрия саласындағы негізгі еңбектері» «саланың тұрқы мен бағытын түбегейлі өзгертіп, жаңа деңгейге көтерді» деп бағаланды. 2021 жылы Италия Республикасының Еңбегі үшін орденінің командирі атағымен марапатталды.

Зерттеу

Калаби дифференциалдық геометрия саласына көптеген үлес қосты. Бұл жерде талқыланбаған басқа да үлестеріне Максвелл Розенлихтпен бірлесе ұзын сызықтың голоморфты түрін құру, кеңістік пішіндерінің модульдік кеңістігін зерттеу, белгілі бір дифференциалдық форманың гармониялық болуын қамтамасыз ететін метриканы қашан табуға болатынын анықтау және аффиндік геометрия бойынша түрлі еңбектер жатады. 2021 жылы жинақталған еңбектеріне түсініктеме бергенде, Калаби "Дөңес типтегі бұрыс аффиндік гиперсфералар және К. Йоргенстің теоремасын жалпылау" атты мақаласын "ең мақтан тұтатыны" деп көрсетті.

Келер геометриясы

1954 жылы Халықаралық математиктер конгресінде Калаби Калер метрикасының Риччи қисықтығын қалай белгілеуге болатыны туралы теореманы жариялады. Кейіннен ол өзінің дәлелінің сабақтастық әдісі арқылы қате екенін анықтады, ал нәтиже Калаби болжамы ретінде белгілі болды. 1957 жылы Калаби болжамды ұсыныс ретінде, бірақ толық емес дәлелмен жазған мақаласын жариялады. Ол мәселенің кез келген шешімі бірегей түрде анықталатынын толық дәлелдеді, бірақ тек белгілі бір бөлшектік дифференциалдық теңдеулер үшін априорлық бағалауды құру мәселесіне ғана келтіре алды. 1970 жылдары Шинг Тунг Яу Калаби болжамын зерттеуге кірісті, бастапқыда оны жоққа шығаруға тырысты. Бірнеше жылдық жұмыстан кейін ол болжамның дәлелін тапты және оның дұрыстығының бірнеше таңғажайып алгебралық-геометриялық салдарларын анықтады. Болжамның ерекше жағдайы ретінде, Риччи қисықтығы нөлге тең Калер метрикасы бірқатар күрделі көптүрліліктерде орнатылды; олар қазір Калаби-Яу метрикасы деп аталады. Олар 1980 жылдан бері жол тізбесі теориясының зерттеулерінде маңызды рөл атқарады. 1982 жылы Калаби тұрақты скалярлық қисықтығы бар Калер метрикасын табу үшін ұсыныс ретінде геометриялық ағынды, қазір Калаби ағыны деп аталатынын енгізді. Жалпы алғанда, Калаби экстремалды Калер метрикасы түсінігін енгізді және (басқа нәтижелермен қатар) олар Калаби функционалының қатаң жаһандық минимумдарын қамтамасыз ететінін және кез келген тұрақты скалярлық қисықтық метрикасы да жаһандық минимум екенін көрсетті. Кейіннен Калаби мен Сюйсионг Чен Тошики Мабучи енгізген метриканы жан-жақты зерттеді және Калаби ағынының кез келген екі Калер метрикасы арасындағы Мабучи қашықтығын қысқартатынын көрсетті. Сонымен қатар, олар Мабучи метрикасы Калер метрикалары кеңістігіне оң емес қисықтығы бар Александров кеңістігінің құрылымын беретінін көрсетті. Олардың жұмысының техникалық қиындығы геодезияның шексіз өлшемді контекстінде төмен дифференциалдануы мүмкін. Минималды беттер үшін классикалық Бернштейн мәселесіне параллель, Калаби ең үлкен беттер үшін ұқсас мәселені қарастырды, оны төмен өлшемдерде шешті. Кейіннен Ченг пен Яу шартты емес жауап тапты, бұл Калабидің Риманн қашықтық функциясының дифференциалданбайтындығын еңсеру үшін пионер болған Калабидің айла-шартын пайдаланды. Ұқсас жұмыста Калаби бұрын барлық Евклид кеңістігінде және "оң жағы" бірге тең деп анықталған Монж-Ампер теңдеуінің дөңгелек шешімдерін қарастырған. Конрад Йоргенс бұрын осы мәселені екі айнымалының функциялары үшін зерттеген, кез келген шешімнің квадраттық полином екенін дәлелдеген. Мәселені аффиндік геометрияның бірі ретінде қарастыра отырып, Калаби Лапластың салыстыру теоремасы бойынша өзінің бұрынғы жұмысын қолданып, Йоргенстің жұмысын кейбір жоғары өлшемдерге дейін кеңейте алды. Бұл мәселені кейін Алексей Погорелов толық шешті, нәтиже Жоргенс-Калаби-Погорелов теоремасы ретінде белгілі. Кейіннен Калаби аффиндік гиперсфералар мәселесін қарастырды, алдымен Лежандр трансформациясы белгілі бір Монж-Ампер теңдеуін шешетін осындай беттерді сипаттады. Йоргенс теоремасын кеңейтудегі өзінің бұрынғы әдістерін бейімдеу арқылы Калаби толық аффиндік эллипстік гиперсфераларды жіктеді. Кейіннен Ченг пен Яу қосымша нәтижелер алды.

Дифференциалдық геометрия

Калаби мен Бено Экман 1953 жылы Калаби-Экманның көптігін ашты. Ол, кез келген Келер метрикасын қабылдамайтын, жай ғана байланысқан күрделі көптік ретінде ерекшеленеді. Кунихико Кодайраның жақындағы еңбектерінен шабыттанған Калаби мен Эдоардо Весентини Картан домендерінің ықшам голоморфты бөліктерінің инфинитезималды қатаңдығын қарастырды. Бохнер әдісін және Кодайраның бушақ кохомологиясын дамытуды пайдалана отырып, олар жоғары өлшемді жағдайлардың қатаңдығын дәлелдеді. Олардың еңбегі Джордж Мостоу мен Григорий Маргулистің кейінгі жұмыстарына әсер етті, олар Калаби мен Весентини сияқты инфинитезималды қатаңдық нәтижелерін түсінуге тырысып, осыған байланысты Атле Сельберг пен Андре Вейльдің жұмыстарын негізге алды. Калаби мен Лоренс Маркус Лоренц геометриясындағы оң қисықтығы бар кеңістік пішіндері мәселесін қарастырды. Жозеф А. Вольф «өте таңғажайып» деп санаған олардың нәтижелері негізгі топтың шекті болуын және де Ситтер кеңістігі-уақытының изометриялар тобының (ориентирлену шарты бойынша) экваторлық сферадағы изометриялар бойынша адал әрекет ететінін көрсетеді. Осылайша, олардың кеңістік пішіні мәселесі оң қисықтығы бар Риман кеңістігі пішіндері мәселесіне дейін тоғысып келеді. 1950 жылдары Джон Нэштің жұмысы изометриялық енгізу мәселесін қарастырды. Оның еңбегі мұндай енгізулердің өте икемді және деформацияланатын екенін көрсетті. Докторлық диссертациясында Калаби бұрын күрделі геометриялық кеңістіктегі голоморфты изометриялық енгізудің ерекше жағдайын қарастырған. Оның керемет нәтижесі мұндай енгізулер сөз болып отырған кеңістік пішінінің ішкі геометриясымен және қисықтығымен толық анықталатынын көрсетті. Сонымен қатар, ол дистатикалық функцияны енгізу арқылы барлықтық мәселені зерттей алды, бұл Калер потенциалдарынан құралған және Риман қашықтық функциясын имитациялайтын жергілікті анықталған функция. Калаби голоморфты изометриялық енгізу дистатикалық функцияны сақтау керектігін дәлелдеді. Осының нәтижесінде ол голоморфты изометриялық енгізулердің жергілікті барлықтығының критерийін алуға қол жеткізді.