Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Француз математигі (1906–1998)
French mathematician (1906–1998)
Жан Лерей (ləʁɛ; 7 қараша 1906 – 10 қараша 1998) – француз математигі, жартылай дифференциалдық теңдеулер және алгебралық топология салаларында жұмыс істеген.
Jean Leray (ləʁɛ; 7 November 1906 – 10 November 1998) was a French mathematician, who worked on both partial differential equations and algebraic topology.
Өмір және мансап
Ол Шантень-сюр-Луарда (қазіргі Нант қаласының бөлігі) дүниеге келген. 1926-1929 жылдары École Normale Supérieure мектебінде оқыған. 1933 жылы докторлық диссертациясын қорғаған. 1934 жылы Лерей Навье-Стокс теңдеулерінің әлсіз шешімдерін зерттеуге негіз салған маңызды мақала жариялады. Сол жылы ол Джулиус Шэудермен бірге топологиялық инвариантты ашты, қазір оны Лерай-Schauder дәрежесі деп атайды, оны олар бірегей шешімі жоқ дербес дифференциалдық теңдеулердің шешімдерінің бар екенін дәлелдеу үшін қолданды. 1938-1939 жылдары Нанси университетінде профессор болды. Ол Бурбаки тобының негізін қалаушыларымен жақын болса да, оған қосылмады. Топологиядағы негізгі жұмысын 1940-1945 жылдары Австрияның Эдельбах қаласындағы тұтқын лагерінде жүргізді. Ол дифференциалдық теңдеулердегі білімін жасырды, себебі оның қолданбалы математикамен байланысы оны соғысқа қатысты жұмыстарға тартуы мүмкін деп қорқыды. Лерейдің осы кезеңдегі еңбектері спектралдық тізбектер мен қаптамалардың дамуына үлкен үлес қосты. Бұл еңбектерді кейін көптеген ғалымдар дамытты, олардың әрқайсысы дербес гомологиялық алгебрада маңызды құралға айналды. Шамамен 1950 жылдан бастап ол дербес дифференциалдық теңдеулерді зерттеуге қайта оралды. 1945-1947 жылдары Париж университетінде, ал кейін 1978 жылға дейін Collège de France-те профессор болып жұмыс істеді. Ол Малакса сыйлығымен (Румыния, 1938), математика ғылымдарының Гран-приімен (Француз ғылым академиясы, 1940), Фельтринелли сыйлығымен (Линсей академиясы, 1971), математика саласындағы Вольф сыйлығымен (Израиль, 1979) және Ломоносовтың алтын медалімен (Мәскеу, 1988) марапатталды. 1959 жылы Америка өнер және ғылым академиясының және Америка философиялық қоғамының, ал 1965 жылы Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының мүшесі болып сайланды.
He was born in Chantenay sur Loire (today part of Nantes). He studied at École Normale Supérieure from 1926 to 1929. He received his Ph. D. in 1933. In 1934 Leray published an important paper that founded the study of weak solutions of the Navier–Stokes equations. In the same year, he and Juliusz Schauder discovered a topological invariant, now called the Leray–Schauder degree, which they applied to prove the existence of solutions for partial differential equations lacking uniqueness. From 1938 to 1939 he was professor at the University of Nancy. He did not join the Bourbaki group, although he was close with its founders. His main work in topology was carried out while he was in a prisoner of war camp in Edelbach, Austria from 1940 to 1945. He concealed his expertise on differential equations, fearing that its connections with applied mathematics could lead him to be asked to do war work. Leray's work of this period proved seminal to the development of spectral sequences and sheaves. These were subsequently developed by many others, each separately becoming an important tool in homological algebra. He returned to work on partial differential equations from about 1950. He was professor at the University of Paris from 1945 to 1947, and then at the Collège de France until 1978. He was awarded the Malaxa Prize (Romania, 1938), the Grand Prix in mathematical sciences (French Academy of Sciences, 1940), the Feltrinelli Prize (Accademia dei Lincei, 1971), the Wolf Prize in Mathematics (Israel, 1979), and the Lomonosov Gold Medal (Moscow, 1988). He was an elected to the American Academy of Arts and Sciences and the American Philosophical Society in 1959 and the United States National Academy of Sciences in 1965.