Кіріспе

Бір тақырыптың жанкүйерлерінің жиналуы

Жанкүйерлер конвенциясы (кон немесе жанкүйерлер кездесуі деп те аталады) – белгілі бір тақырып бойынша жанкүйерлердің бағдарламалар мен басқа да іс-шараларға қатысу, сарапшылармен, танымал адамдармен және бір-бірімен кездесу үшін жиналатын шара. Кейбіреулері коммерциялық қызметті де қамтиды. Бұл термин кем дегенде 1942 жылдан бері қолданылып келеді.

Шолу

Фан-конвенциялар көбінесе коммерциялық емес негізде жанкүйерлердің өздері ұйымдастырады, бірақ жанкүйерлерге арналған кейбір іс-шараларды коммерциялық мүдделер пайда табу үшін өткізеді. Көптеген конвенцияларда олардың жанрына қатысты марапаттау рәсімдері болады (мысалы, 1953 жылдан бері Дүниежүзілік ғылыми-фантастика конвенциясында (WorldCon) табыс етілетін Хьюго сыйлығы). Коммерциялық іс-шараларда орындаушылар көбінесе жанкүйерлерге автографтар таратады, кейде белгілі бір көріну үшін ақы алады, ал кейде шоумен байланысы жоқ әндер орындайды немесе жанкүйерлерді көңілдік ойын-сауықпен қамтамасыз етеді. Коммерциялық конвенциялар әдетте өте қымбат болады және әдетте қонақ үйлерде өткізіледі. Әйгілі адамдарды фанаттардың ықтимал фанатизмінен қорғау үшін қатаң қауіпсіздік шаралары қолданылады. Мұндай ерекшеліктер дәстүрлі ғылыми-фантастика конвенцияларында жиі кездеспейді, себебі олар ғылыми фантастиканы әдеби жанр ретінде қарастырады, емес көрнекі өнер ретінде, сондай-ақ танымал тұлғалардың ақылы қатысуын қамтамайды және кәсіби мамандар мен жанкүйерлер арасындағы қатаң айырмашылықты сақтамайды. Аниме конвенциялары, ойын конвенциялары, фильк музыка конвенциялары және фурри конвенциялары 1930 жылдардың соңында басталған ғылыми-фантастика конвенцияларының туындылары саналады. Костюмдер кию – тіпті костюмдер сайысы (маскарад деп аталады) – 1939 жылы Морохо мен Форрест Дж. Акерман оларды Бірінші Дүниежүзілік ғылыми-фантастика конвенциясында кигеннен бері дәстүрлі ғылыми-фантастика конвенцияларының эпизодтық ерекшелігі болған, бірақ бұл осы іс-шаралардың басты ерекшелігі емес. Комикстер мен аниме конвенциялары туралы баспасөз хабарларынан жанкүйерлердің сүйікті кейіпкерлерінің бейнесінде күрделі костюмдер (аниме терминологиясында косплей) киюге бейімділігі туралы кең таралған түсінік пайда болды, оларды жасау көп уақытты және/немесе қымбатты талап етеді. Әртүрлі конвенциялар қатысушылар санын есептеу үшін әртүрлі әдістерді қолданады, бұл конвенцияның нақты көлемі туралы шатасуға әкеледі.

Тарих

Әртүрлі ойын-сауық жанрларына арналған жанкүйерлер конгрестерінің тарихы 1930 жылдары өткен алғашқы конгрестерге дейін жетеді. Дегенмен, 1935-1960 жылдар аралығында әлемнің әртүрлі аймақтарында бірнеше конвенция құрылса да, 1960 жылдары конгрестік ұйымдардың саны аздап өсті, ал 1970 жылдары күрт өркендеді. Қазіргі заманғы ең ірі конвенциялардың көп бөлігі осы он жылдықта құрылды. Жергілікті жанкүйерлер конгрестерін одан әрі дамытуға түрткіс болған факторлар:

Комикстердің күміс дәуірінде (1956–1970) суперқаһармандар мен франшизалардың қайта оралуы. 1960-1970 жылдары телесериалдарға ғылыми-фантастикалық туындыларды бейімдеу (мысалы, «Жұлдыз жолы»). Рөлдік ойындардың өсуі (1970-1980 жылдары) үстелдік, тікелей эфирдегі және кейін бейне/компьютерлік ойындар түрінде, бұл сүйікті кейіпкерлерді толық костюмдерде сомдауға және қолданыстағы франшизаларды осы ойын түрлеріне бейімдеуге шабыттандырды. Телеарналардың, соның ішінде танымал сериалдардың үйде жазбасын алудың кеңеюі (1970 жылдардың соңында VHS-тен бастап). 1980 және 1990 жылдары компьютерлік байланыстың, соның ішінде Интернет пен Интернетке байланысты қосымшалардың дамуы.