Кіріспе
Жекелеген елді мекен
Аудан 1974 жылы 1972 жылғы Жергілікті Өзін-Өкіметтендіру Заңының шараларына сәйкес құрылды және Дурхам графтығының төрт бұрынғы жергілікті басқару аудандарының бірігуінен пайда болды. 1992 жылы Елизавета II патшайымның таққа отыруының күміс тойына орай қала мәртебесі берілді. 2011 жылғы халық санауы бойынша округтің халқы 275 400 адамды құрады, олардың көп бөлігі (174 286) Сандерленд қаласында тұрады.
Тарих
Метрополитендік округ 1974 жылы Жергілікті басқару туралы 1972 жылғы заңға сәйкес, Дарем округінің Вашингтон қалалық округі, Хоутон-ле-Спринг қалалық округі және Хеттон қалалық округі сияқты бірнеше аудандарының Сандерленд округтік қаласымен бірігуі арқылы құрылды. 1992 жылғы 20 мамырда қалаға Королеваның Рубиндік мерейтойын тойлауға орай қала мәртебесі берілді. Королеваның Алтын мерейтойында қала Лорд-мэр болуға рұқсат сұрады, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Қалада собор болмаса да, ол Дурхам епархиясының құрамында болғандықтан, Сандерленд монастыры бар. 1939 және 1945 жылдар аралығында Уэр кеме жасаушылықтары 245 сауда кемесін жасап шығарды, олардың жалпы салмағы 1,5 миллион тоннаға жетті, бұл сол кезде Ұлыбританияда жасалған сауда кемелерінің төрттен бірін құрады. 20-ғасырдың соңында шетелдік бәсекелестік Сандерлендте жасалған кемелерге деген сұраныстың төмендеуіне себеп болды. Сандерлендтегі соңғы кеме жасау зауыты 1988 жылы жабылды. 2004 жылғы наурыз айында қаланың қасиетті қамқоршысы ретінде Бенедикт Бископ таңдалды.
Функциялар
1972 жылғы Жергілікті Өкімет туралы заң жергілікті басқарудың екі түрлі екі деңгейлі жүйесін жасады, олардың функциялары әртүрлі бөлінді. Метрополитендік билік ретінде Сандерленд қалдықтарды жинауға жауапкершілікті сақтап қалды, бірақ қалдықтарды жою округтік функция болды, сондай-ақ білім беру саласында да жауапкершілік болды. 1986 жылы Тайн және Уэр Метрополитендік округтік кеңесі таратылғаннан кейін, округтік функциялардың көп бөлігі құрамына кіретін округтердің жауапкершілігіне өтті, ал жаңа бірлескен кеңестер округте үйлестіру жұмыстарын жүзеге асырды. Осылайша, экономикалық даму, Мұражайлар мен Мұрағаттар қызметі, Тайн және Уэр Өрттен қорғау және Азаматтық қорғаныс басқармасы және Жолаушылар тасымалы басқармасын бақылау тікелей сайланған округтік кеңесшілердің комитеттері емес, бес округтік биліктің сайланған мүшелері таңдаған өкілдер арқылы жүзеге асырылады. Сандерленд 1967 жылдан бері жеке полиция күшіне ие емес, сол кезде Сандерленд полициясы Дурхам полициясымен біріктірілді. Қала қазір Солтүстік Умбриа полиция күшінің аймағына кіреді. Бұл күш 1974 жылы құрылды және Тайн және Уэрдің барлық аумағын, сондай-ақ Нортумберленд графтығын, одан әлдеқайда үлкен, бірақ халық тығыздығы төмен аймақты қамтиды. Қала Хеттон-ле-Хольді қоспағанда, азаматтық округтерге бөлінбеген, ол – азаматтық округ және қалалық кеңесі бар.
Саяси құрылым
Қала 1974 жылдан бері және одан бұрын да Лейборист партиясы бақылауындағы кеңеске ие болды. 2003 жылғы мамырдағы сайлаудан кейін саяси құрамы 63 Лейборист, 9 Консервативті және 1 тәуелсіз депутаттан тұрды. Либералдық партияның жалғыз кеңесшісі, жалғыз Либералды-демократ кеңесшімен бірге «Либералды/Демократтық» тобын құрады. 2004 жылғы сайлауға кандидаттарды іріктеу мәселесі бойынша туған даулардың нәтижесінде үш кеңесші Лейборист партиясынан шықты. Екеуі тәуелсіз депутаттар болды, ал біреуі 2004 жылғы муниципалдық сайлаудан кейін топ жетекшісі болып, Либералды-демократ партиясына қосылды. Сайлау округтерінің қайта құрылуы екі округтен басқа барлық округтерде маңызды өзгерістерге әкелді. Бірақ 2004 жылғы 10 маусымдағы сайлау, жаңа шекаралар бойынша өткен алғашқы сайлау, қаланың жалпы саяси өкілдігінде үлкен өзгерістерге ұшырамады: 61 Лейборист, 12 Консервативті және 2 Либералды-демократ кеңесші сайланды. Консервативті партия бірнеше ескі округтердің аумағын қамтитын жаңа округтегі үш орынды жеңіп алды. Либералды-демократтардың бекінісі толығымен таратылып, төрт жаңа округтің құрамына енді, ал 2004 жылы сайланған Либералды-демократ кеңесшілері екі мүлдем әртүрлі аймақтан сайланды. Лейборист партиясы ішіндегі келіспеушіліктердің салдарынан 2006 жылдың соңында үш кеңесші партиялық тәртібін бұзып, Либералды-демократтардың біреуімен бірігіп, оппозициядағы азшылық партиясы болып табылатын тәуелсіз топ құрды. 2007 жылғы мамырдағы сайлауда Лейборист партиясы Консервативтерге үш орыннан жеңіліп, ал бұрынғы Лейборист мэр Джулианна Херон тәуелсіз кандидатқа ұтылды – ол 2003 жылы оның күйеуін жеңген және 2004 жылы оның күйеуімен жеңілген адам еді. Консервативті партия 2008 жылғы сайлауда одан әрі маңызды жетістіктерге жетіп, бес орын қосымша ұтып алды. 2010 жылғы жалпы сайлаумен бір уақытта өткен сайлауда Лейборист партиясы көпшілігін арттыру үшін төрт орын алды. 2011 жылғы жергілікті сайлауда Лейборист партиясы Консервативтерден тағы төрт орын ұтып алды. 2015 жылғы жалпы сайлаудан кейін кеңестің құрамы: Лейборист – 66, Консервативті – 6 және тәуелсіз – 3 депутаттан тұрды.
Өнер және әдебиет
Льюис Кэрролл бұл аймаққа жиі келіп тұратын. Ол "Жабервокидің" көп бөлігін және "Қарлығаш пен ағаш шебері" туындысын Уитбернде жазды. Аймақтың кейбір бөліктері оның "Алиса Ажар елінде" әңгімелеріне шабыт берген деп саналады, мысалы, Хилтон қамалы мен Бэкхаус паркі. Уитберн кітапханасында Кэрроллдың ескерткіші орнатылған. Льюис Кэрролл сондай-ақ Саутвиктегі Киелі Троица шіркеуінің ректориясына да қонақ болған, ол кезде Сандерлендтен тәуелсіз қалашық болған. Кэрроллдың Сандерлендпен байланысы және аймақтың тарихы Брайан Талботтың 2007 жылғы "Алиса Сандерлендте" графикалық романында көрсетілген. Соңғы кезде "Қызықты тарихтар" кітап сериясының авторы, Сандерлендте туған Терри Дири атақ-даңққа ие болды, ал оның ізімен Шила Куигли сияқты триллер жазушылары да қадам басып жатыр. Солфордта туған суретші Л. С. Лоури Сандерлендтегі Сиберн қонақ үйінде жиі тұратын. Оның теңіз пейзаждары мен кеме жасауға арналған көптеген суреттері "Wearside" аймағының көріністеріне негізделген. Фосетт көшесіндегі Заманауи өнердің Солтүстік галереясы және Сандерленд мұражайы мен Қысқы бақ көрмелер мен инсталляцияларды ұсынады, ал соңғысы Лоуридің көптеген туындыларын сақтайды. Либерти-Вейдегі Ұлттық шыны орталығы да бірнеше шыны мүсіндерді көрсетеді. Бат қаласында тұратын жазушы Дэн В. Гриффин 1992 және 1995 жылдар аралығында Сандерленд университетінде оқыған. Оның өмірлік тәжірибелері "P45-ке жат емес" кітабында сипатталған.
Музыка
Сандерленд халықаралық деңгейде танымал музыканттардың шағын тобын өндірді, олардың ең танымалсы – Эвритмикстер тобының мүшесі Дейв Стюарт. Лорен Лаверн вокалист болған Кеники тобы да 1990 жылдардың ортасы мен соңында үздік ондыққа еніп, сыншылардың жоғары бағасын алды. Соңғы жылдары Сандерлендте дамыған андеграунд музыкалық өнер Smalltown Heroes, The Futureheads, Field Music және соңғы кезде Frankie & The Heartstrings сияқты топтарға ұлттық деңгейде танылуға көмектесті. Басқа да белгілі Сандерленд музыканттарының қатарында панк-рок тобы The Toy Dolls бар, олар 1984 жылдың желтоқсанында "Nellie the Elephant" әнімен чарттардың топ-бестігіне енді; мелодикалық хардкор панк тобы Leatherface; 1997 жылдың мамырында "You're Not Alone" әнімен Ұлыбритания чарттарында бірінші орын алған, сондай-ақ Enigma тобымен де жұмыс істеген Olive тобының әншісі Рут Энн Бойл; және 1988 жылдың желтоқсанында "John Kettley is a Weatherman" хит-әнімен 21-орынды иеленген A Tribe of Toffs. 2005 жылдың 7-8 мамырында Сандерлендте BBC Radio 1 радиосының "Big Weekend" фестивалі өтті – Ұлыбританиядағы ең ірі тегін музыка фестивалі. Пеншоу монументінің көлеңкесіндегі Херрингтон ауылдық паркінде өткен шараға 30 000 адам қатысты, онда Foo Fighters, Kasabian, KT Tunstall, Chemical Brothers және The Black Eyed Peas өнер көрсетті. Империя театры кейде музыкалық шараларға ұя болады. 2009 жылы ол Джейн Макдональд пен The Drifters және тағы басқаларын қабылдады. Сандерленд Stadium of Light стадионы 2009 жылдан бері тұрақты түрде концерттер өткізіп келеді, олардың ішінде Oasis, Take That, Coldplay, Kings of Leon және Red Hot Chili Peppers сияқты топтардың өнерлерін тамашалауға болады.
Театр
1907 жылы ашылған Сандерленд Империя театры Солтүстік-Шығыстағы ең үлкен театр болып табылады. 2004 жылдың желтоқсанында кең масштабты реконструкциядан кейін қайта ашылған бұл театр «Мисс Сайгон», «Жұлдызды экспресс» және «Менің әдемі ханымым» сияқты Вест-Энд шоуларын қоюға мүмкіндік алды, және осы шоулардың барлығы Империя сахнасында көрсетілген. Лидс пен Глазго арасындағы осындай масштабты шоуларды қабылдай алатын жалғыз театр – Империя. Бұл театр он жылдан астам уақыт бойы Бірмингем Корольдік балетінің жыл сайынғы маусымын қабылдап келеді. Роялти театры – әуесқой Роялти театры тобының үйі, олар жыл бойы көптеген төмен бюджетті қойылымдар қояды. Әлемдік аты шулы кинопродюсер Дэвид Парфитт осы труппаға кірген, содан кейін әйгілілікке жетіп, қазір театрдың демеушісі болып табылады. 1976 жылы сахнада жүрек талмасынан қайтыс болған комик актер Сид Джеймстің соңғы өнері де Империя театрында болған.
Экономика
Сандерлендте Nissan автокөлік өндірісі зауыты орналасқан. Соңғы жылдары Сандерленд қаласының орталығы Саннисайд аймағының жаңаруына куә болды, қаланың шығыс жағында жаңа барлар, кафелер мен сауда орындары есіктерін ашты. Саннисайд аймағына қазір Empire Cinema, Gala Casino және көптеген мейрамханалар кіреді. Bridges сауда орталығы қаланың көп бөлігін қамтиды және 1988 жылы ашылды. Қазіргі уақытта ол 1990 жылы сатып алынғаннан кейін Land Securities Group компаниясына тиесілі. Орталыққа жыл сайын 26 миллионнан астам сауда келуші келеді.
БАҚ, интернет, кино және теледидар
Сандерлендте екі жергілікті газет бар: 1873 жылы құрылған күнделікті кешкі таблоид «Сандерленд Эхо» және тегін «Сандерленд Стар» газеті. Сонымен қатар, қалада өз жергілікті «Sun FM» радиостанциясы, «Spark Sunderland» қоғамдық радиостанциясы және «Radio Sunderland for Hospitals» ауруханалық радиостанциясы бар. Одан бөлек, солтүстік-шығыс аймақтық тәуелсіз радиостанцияларын да қабылдауға болады: «Metro Radio», «Greatest Hits North East», «Capital North East», «Heart North East» және «Smooth North East». Қазіргі BBC аймақтық радиостанциясы – «BBC Radio Newcastle». Қала «BBC North East and Cumbria» және «ITV Tyne Tees» тарапынан қамтылған, соңғысының университеттің Медиа орталығында аймақтық кеңсесі орналасқан. 2010 жылдың ақпан айында BBC Сандерлендті «Британияның Facebook астанасы» деп атады. Статистика көрсеткендей, Сандерленд тұрғындары Ұлыбританияның басқа аймақтарына қарағанда әлеуметтік желіге жиірек кіреді.
Спорт
Сандерлендтегі жалғыз кәсіби спорт командасы – футбол командасы, «Сандерленд А.Ф.К.», ол 1879 жылы құрылған және өз алаңындағы ойындарын 49 000 орындық «Stadium of Light» стадионында өткізеді. Сандерленд сонымен қатар солтүстік-шығыстағы ең үздік әйелдер футбол командасына ие – «Сандерленд А.Ф.К. әйелдер» командасы, олар 2005 жылдың жазынан бері ерлер командасынан қаржылық жағынан тәуелсіз. Қазіргі таңда, қаржылық қиындықтарға қарамастан, олар ағылшын әйелдер футболының жоғарғы лигасында, FA Women's Premier League National Division-да ойнап жүр. «Сандерленд» командасының ең ұзақ уақыт пайдаланған стадионы – «Рокер Парк» болды, оны 1898 жылдан бастап 99 жыл бойы пайдаланды. Стадионның шектеулі орналасуы және барлық орындықты стадион салу қажеттілігіне байланысты орын ауыстыруға келісім берілді. Алғашқы жоспар стадионды «Nissan» зауытының жанына салу болған, бірақ ол 1993 жылдың соңында жабылған шахта орнында, «Monkwearmouth» ауданындағы «Stadium of Light» құрылысының пайдасына тоқтатылды. «Сандерленд Ниссан Ф.К.» таратылғаннан бері, «Сандерленд» қаласында бір ғана лигадан тыс команда бар – «Сандерленд Райхоп Қоғамдық Ассоциациясы Ф.К.». Олар 2009/10 маусымындағы сәтті өрлеу науқанынан кейін қазір Солтүстік Лиганың Бірінші дивизионында ойнап жатыр. Дегенмен, «Вашингтон Ф.К.» да осы қаладағы Вашингтоннан шыққан.