Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сербия Республикасының ұлттық елтаңбасы
National coat of arms of the Republic of Serbia
Сербия Республикасының елтаңбасы серб мемлекетінің және серб халқының ғасырлар бойғы тарихын бейнелейтін екі негізгі геральдикалық символдан тұрады: серб бүркіті (Неманжич әулетінен алынған күміс екі басты бүркіт) және серб айқасы (немесе отты айқас). Елтаңбада Сербияның тарихи тәжі де бейнеленген; республикалар үшін бұл ерекше болғанымен, мұндай тәжді көптеген Еуропа елдерінің (Ресей, Польша, Румыния, Венгрия, Болгария, Черногория және Сан-Марино) республикалық үкіметтерінің елтаңбаларында кездестіруге болады. Елтаңба Сербия Конституциясының 7-бабында белгіленген үлкен елтаңба (Велики грб / Veliki grb) және кіші елтаңба (Мали грб / Mali grb) нысанында қолданылады.
The coat of arms of the Republic of Serbia consists of two main heraldic symbols which represent the identity of the Serbian state and Serbian people across the centuries: the Serbian eagle (a silver double headed eagle adopted from the Nemanjić dynasty) and the Serbian cross (or cross with firesteels). The coat of arms also features the Serbian historical crown; while unusual for republics, it is not unprecedented, as can be seen in coat of arms of numerous European countries with republican form of government (Russia, Poland, Romania, Hungary, Bulgaria, Montenegro, and San Marino). The coat of arms is used in the form of the greater coat of arms (Велики грб / Veliki grb) and lesser coat of arms (Мали грб / Mali grb), as provided by the Article 7 of the Constitution of Serbia.
Тарих
Қосбас бұркіт символы 11 ғасырға дейін барып жетеді. Бұл бейне жиі Византия және Сербия патшаларының киімдеріндегі жазуларда, ортағасырлық фрескаларда және кестелерде кездеседі. Ұлы князь Стефан Неманя (1166–1196 жылдары өмір сүрген) Сербияда қосбас бұркіт символын қолданғандардың алғашқыларының бірі болды. Оның негізін қалаған Неманьич әулеті осы символды өз елтаңбасы ретінде пайдаланды. Патшайым Теодораның (1321–1322 жылдары өмір сүрген) алтын сақинасында осы бейне ойылып жазылған. Император Стефан Душанның (1331–1345 жылдары өмір сүрген) тұсында қосбас бұркіт күнделікті қолданыстағы заттарда және мемлекеттік құжаттарда, мысалы, салық таңбаларында және жарлықтарда қолданылды. 1339 жылы картограф Анжелино Дюльсерт Сербия империясын қызыл қосбас бұркітпен белгіленген тумен көрсетті. Қазіргі серб ақсүйек отбасылары (Мрнявчевич және Лазаревич) де осы символды символдық жаңғырту ретінде қабылдады. Князь Лазар (1371–1389 жылдары өмір сүрген) Афон тауындағы Хиландар монастырын қайта жаңарту кезінде солтүстік қабырғасына қосбас бұркіт бейнесін ойып салды. Codex Monacensis Slavicus 4 (1371–1389 жылдары жасалған) серб бүркітінің көркемдік бейнесіне толы. Қосбас бұркіт 1402 жылы Константинопольдегі императорлық сарайда Иоанн VII Палеологтан Византияның екінші жоғары атағы – деспот атағын алғаннан кейін Стефан Лазаревич ресми түрде қабылдады. Сербия Православие шіркеуі де оны қабылдады; 1219–1253 жылдар аралығында серб архиепископтарының ордасы болған және дәстүр бойынша серб патшаларының тәж кигізілген Жича монастырының кіреберісінде қосбас бұркіт бейнесі салынған. Сербияның төрт отты таспен оралған айқасы да византиялық эмблемадан шыққан болуы мүмкін. Ол Византияның соңғы (Палеологтар) дәуіріндегі туларда қолданылған императорлық эмблемаға өте ұқсас. Алайда, византиялық символ ретінде ол бірнеше ғасыр бұрын пайда болған болуы мүмкін. Сербия тарихшысы Станое Станоевич бұл символды 1345 жылы Стефан Душан Сербия империясы болып жарияланғанда ресми түрде қабылдаған деп санайды. Ал, Стоян Новакович серб айқасының ұлттық символ ретінде қолданылуы 1397 жылы Стефан Лазаревичтің билігі кезінде басталғанын айтады. Бұл бейне Високи Дечанидегі белгілі шам шамданынан алынған болуы мүмкін. Кейінірек серб айқасы Korenić Neorić Armorial (1595) елтаңбалар жинағында кездеседі, онда Сербияның елтаңбасы (Svrbiae) қызыл және алтын түсті аядағы ақ айқас түрінде бейнеленген, сондай-ақ Mrnjavčević ақсүйек отбасы да осы суретпен, бірақ түстері ауыстырылып, айқастың ортасында серб бүркіті бейнеленген. Мавро Орбинидің (1607) мәліметінше, оны Вукашин Мрнявчевич (1365–1371 жылдары өмір сүрген) және князь Лазар (1371–1389 жылдары өмір сүрген) қолданған. Палеолог айқасы серб елтаңбасы ретінде алғаш рет Павао Риттер Витезовичтің Stemmatografia (1701) кітабында пайда болды, ал оның жарық көргеннен кейін Сербия шіркеуі осы символды қолдана бастады, оның танымалдығы князь Милош Обреновичтің 1838 жылы Сербия княздығының ресми елтаңбасы ретінде қабылдағанға дейін артты. Серб айқасы барлық қазіргі серб елтаңбаларында кездеседі, бірақ 1947 жылдан бастап Сербия Социалистік Республикасының елтаңбасынан алынып тасталды, оның орнына төрт стильделген отты тас қалды; Югославия үкіметі мұны "діни қауымдастықтар мен дінді әлеуметтік және саяси жағынан шектеу" үшін жасады. Қазіргі уақытта серб халықтық этимологиясы айқастың айналасындағы отты тастарды "Тек бірлік сербтерді құтқарады" (Samo sloga Srbina spasava) деген ұранның төрт кириллицалық "S" (С) әрпі ретінде түсіндіреді. Дегенмен, қазіргі заманғы барлық елтаңбаларда (төмендегі галереяны қараңыз) әріптің тік жағы немесе кем дегенде екі жарты шеңбердің арасындағы орталық проекциясы сақталған, яғни "B" әрпінің орталық бөлігі. Қазіргі елтаңба 1882 жылғы Елтаңба туралы заңмен бекітілген Сербия Корольдігінің елтаңбасына негізделген. Ол 2004 жылы ресми ұсыным арқылы қайта қабылданды, 2009 жылы заңмен бекітілді және 2010 жылы стандартталды.
The use of the double headed eagle dates back to the 11th century. The figure often appears on inscriptions, medieval frescoes and embroidery on the clothes of Byzantine and Serbian royalty. Grand Prince Stefan Nemanja (r. 1166–1196) was among the first in Serbia who used the symbol of the double headed eagle and the Nemanjić dynasty of which he is a founder, used the symbol as its coat of arms. The surviving golden ring of Queen Teodora (1321–1322) has the symbol engraved. During the reign of Emperor Stefan Dušan (r. 1331–1345), the double headed eagle was used on everyday objects and state related documents, such as tax stamps and proclamations. In 1339, the map maker Angelino Dulcert marked the Serbian Empire with a flag with a red double headed eagle. Contemporary Serbian noble families (Mrnjavčević and Lazarević) also adopted the symbol as a symbolic continuation. Prince Lazar (r. 1371–1389), when renovating the Hilandar monastery of Mount Athos, engraved the double headed eagle at the northern wall. The Codex Monacensis Slavicus 4 (fl. 1371–1389) has richly attested artwork of the Serbian eagle. The double headed eagle was officially adopted by Stefan Lazarević after he received the title of despot, the second highest Byzantine title, from John VII Palaiologos in 1402 at the imperial court in Constantinople. The Serbian Orthodox Church also adopted it; the entrance of the Žiča monastery, which was the seat of the Archbishop of the Serbs between 1219–1253, and by tradition the coronational church of the Serbian kings, is engraved with the double headed eagle. The Serbian cross, surrounded by four firesteels, possibly also derives from a Byzantine emblem. It strongly resembles the imperial emblem used in Byzantine flags during the late (Palaiologan) age. As a Byzantine symbol though, it might date back to several centuries earlier. Serbian historian Stanoje Stanojević argues that it was officially adopted as a Serbian symbol as early as 1345, with Stefan Dušan's raising to a Serbian Empire. In contrast, Stojan Novaković posits that the recorded use of the Serbian cross, as a national symbol, began in 1397, during the rule of Stefan Lazarević. It was possibly derived from a known candle chandelier at Visoki Dečani. Later, the Serbian cross is found in the Korenić Neorić Armorial (1595), which shows the coat of arms of Serbia (Svrbiae) as a white cross over a red and gold background, also depicting the Mrnjavčević noble house with the same design, with inverted colours and the Serbian eagle in the center of the cross. According to Mavro Orbini (1607), it was used by Vukašin Mrnjavčević (r. 1365–1371) and Prince Lazar (r. 1371–1389). The Palaiologan cross as the Serbian coat of arms first appeared in Pavao Ritter Vitezović's book Stemmatografia (1701), and after its publication, the Serbian church began using the symbol, and its popularity grew until Prince Miloš Obrenović adopted it as official coat of arms of the Principality of Serbia in 1838. The Serbian cross then appeared on all modern Serbian coats of arms, except the coat of arms of the Socialist Republic of Serbia from 1947, which had the cross removed, leaving only the four stylized firesteels; this was done symbolically by the Yugoslav government to "socially curtail and politically marginalize religious communities and religion in general". In modern times, a Serbian folk etymology interpreted the firesteels around the cross as four Cyrillic letters "S" (С), for the motto "Only Unity Saves the Serbs" (Samo sloga Srbina spasava). In all of the modern coat of arms though (see gallery below), however, the figures retain the straight side of the letter B, or at least a projection in the middle, that is the middle part of "B" between the two semicircles. The current coat of arms is based on the coat of arms of the Kingdom of Serbia as enacted by the Law on the coat of arms of 1882. It was formally readopted in 2004 through official recommendation, adopted by law in 2009 and standardized in 2010.
Қолданылуы
Үлкен герб Республика Президентінің, Үкіметтің, Ұлттық Ассамблеяның, Жоғарғы Соттың, Конституциялық Соттың, Бас Прокурораның, Омбудсменнің, Мемлекеттік аудит институтының және Сербия Ұлттық Банкінің ғимараттарында және үй-жайларында, сондай-ақ олардың мөрлері мен мөртаңбаларында (Сербия Ұлттық Банкі шығарған банкноттар мен монеталарда) қолданылады. Ол сондай-ақ шетелдегі елшіліктер мен консулдықтардың ғимараттарында және үй-жайларында қолданылады. Кіші герб әлдеқайда жиі қолданылады, ол ұлттық туда, көптеген мемлекеттік құжаттарда (паспорттарда, жеке куәліктерде, жүргізуші куәліктерінде, қару-жарақ лицензияларында, туу туралы куәліктерде және т.б.) кездеседі, полиция және кеден сияқты униформа киетін қызметтердің формаларында; басқа мемлекеттік, провинциялық және жергілікті органдардың ғимараттарында, сондай-ақ мемлекеттік қызметтерде және олардың мөрлері мен мөртаңбаларында қолданылады. Бұл герб мемлекет үшін маңызды мерекелерде, салтанаттарда, мәдени және спорттық іс-шараларда да қолданылуы мүмкін.
The greater coat of arms is used on the buildings and premises of the President of the Republic, the Government, the National Assembly, the Supreme Court, the Constitutional Court, the Supreme Public Prosecutor, the Ombudsman, the State Audit Institution, and the National Bank of Serbia, as well as in their seals and stamps (banknotes and coins issued by the National Bank of Serbia). It is also used on the buildings and premises of embassies and consulates abroad. The lesser coat of arms is used far more frequently, appearing on national flag, on most of the public documents (passports, identity cards, driver's licences, firearms licenses, birth certificates, etc. ), uniforms of the uniformed services such as police and customs; on the buildings of other state bodies, provincial and local, as well as public services and in their seals and stamps. It can also be used during celebrations, ceremonies, cultural or sports events that are significant for the state.
Тарихи елтаңба
ГербТайлау 1217–1346 Сербия Корольдігі Қызыл қалқандағы күміс екі басты бүркіт 1346–1371 Сербия Империясы Сары қалқандағы қызыл екі басты бүркіт 1402–1459 Сербия Деспотаты Қызыл екі басты бүркіт, екі тұмсығында күміс керней мүйіздері (Хребельянович және Бранкович әулеттерінің белгілері, кейін Деспотатты басқарған) қызыл далада және қалқандағы деспоттық шапка 1804–1813 Революциялық Сербия Айқыш және оның ішінде жебемен кесілген жабайы шошқаның басы 1835–1882 Сербия Княздығы Қызыл далада төрт ұшты айқыш, оның айналасында зәйтүн және емен жапырақтарынан жасалған гүл шоғы, артында құрметті жаға және алтынмен шектелген княздық мантиясы 1882–1918 Сербия Корольдігі Қызыл жартылай дөңгелек қалқандағы ақ екі басты бүркіт, ақ айқышпен төрт бөлікке бөлінген, әр бөлігінде бір ұтқыр тас және алтын тәжбен безендірілген; қалқанның үстінде алтынмен тігілген порфир, алтын жиектермен әшекейленген, алтын баумен байланған, сондай-ақ алтынмен әшекейленген, құндызбен қапталған және алтын тәжбен безендірілген. 1947–2004 Сербия Социалистік Республикасы және Сербия Республикасы (СФР Югославия және СФР Югославия/Сербия және Черногория) Төрт ұтқыр тас бар қалқан, бірақ айқышсыз (марксистік-лениндік атеизмнің идеологиялық себептерімен алынып тасталды), жұмысшыларды бейнелейтін тісті дөңгелекпен бірге көтеріліп келе жатқан күннің үстінде, бидай мен емен жапырақтарынан жасалған алтын гүл шоғымен қоршалған; 1804 және 1941 жылдарды көрсететін қызыл лента, бұл Осман империясына қарсы бірінші серб көтерілісі және Екінші дүниежүзілік соғыстағы Оккупациялық күштерге қарсы коммунистік көтеріліс күндерін білдіреді. 2004–2010 Сербия Республикасы (2006 жылға дейін Сербия және Черногория) Үлкен герб (жоғары): ақ айқышпен төрт бөлікке бөлінген қызыл жартылай дөңгелек қалқандағы ақ екі басты бүркіт, алтын тәжбен безендірілген; алтынмен тігілген порфир, алтын жиектермен әшекейленген, алтын баумен байланған, құндызбен қапталған және алтын тәжбен безендірілген. Кіші герб (төмен): ақ айқышпен төрт бөлікке бөлінген қызыл жартылай дөңгелек қалқандағы ақ екі басты бүркіт, әр бөлігінде бір ұтқыр тас және алтын тәжбен безендірілген.
Coat of armsDateUseDescription 1217–1346 Kingdom of Serbia Silver double headed eagle on a red shield 1346–1371 Serbian Empire Red double headed eagle on a yellow shield 1402–1459 Serbian Despotate Golden double headed eagle with a silver trumpet horn (symbols of Hrebeljanović and Branković dynasties that subsequently ruled the Despotate) in both beaks on a red field and a despotic cap on the shield 1804–1813 Revolutionary Serbia Serbian cross and severed wild boar's head with an arrow through it 1835–1882 Principality of Serbia White cross on a red field with four points surrounded with a wreath of olive, and oak leaves and a red princely cloak with an ermine lining behind, bordered with gold tassels, over which princely crown is placed 1882–1918 Kingdom of Serbia Double headed white eagle on a red semicircular shield divided by a white cross into four fields with one firesteels in each field and crowned with a golden crown; shield surmounted by porphyry embroidered with gold, decorated with gold fringes, tied with gold cord with the same such tassels, set with ermine and crowned with a golden crown. 1947–2004 Socialist Republic of Serbia and Republic of Serbia (SFR Yugoslavia and FR Yugoslavia/Serbia and Montenegro) Shield with four firesteels but without the cross (removed for ideological reasons of Marxist Leninist atheism) placed above a rising sun with a cog wheel symbolizing the workers and surrounded with a golden wreath of wheat and oak leaves; red ribbon with dates 1804 and 1941 which refer to the dates of the First Serbian Uprising against the Ottomans and the communist uprising against the Axis powers in the World War II. 2004–2010 Republic of Serbia(Serbia and Montenegro until 2006) Greater coat of arms (top): double headed white eagle on a red semicircular shield divided by a white cross into four fields with one firesteels in each field and crowned with a golden crown; shield surmounted by porphyry embroidered with gold, decorated with gold fringes, tied with gold cord with the same such tassels, set with ermine and crowned with a golden crown. Lesser coat of arms (bottom): double headed white eagle on a red semicircular shield divided by a white cross into four fields with one firesteels in each field and crowned with a golden crown.