Кіріспе

Ричард Ховард Стаффорд Кросман (15 желтоқсан 1907 – 5 сәуір 1974) – британдық Лейборист партиясының саясаткері. Кәсіби мамандығы бойынша университетте классика пәнін оқытушысы, ол 1945 жылы Парламент мүшесі болып сайланды және партияның сионизмді қолдаушылары арасында маңызды фигура болды. Ол партияның сол қанатындағы беванист болды және 1952 жылдан бастап Лейборист партиясының Ұлттық атқару комитетінің (NEC) ұзақ жылдар бойы мүшесі қызметін атқарды. Кросман 1964–1970 жылдардағы Гарольд Уилсон үкіметтерінде министр болды, бастапқыда Тұрғын үй ісі жөніндегі министр, содан кейін Парламент палатасының басшысы, одан кейін Әлеуметтік қызметтер министрі болды. 1970-ші жылдардың басында Кросман «New Statesman» журналының редакторы болды. Ол өлімінен кейін жарық көрген «Кабинет министрінің күнделігі» атты үш томдық еңбегімен есте қалады.

Ерте өмір

Кросман 1907 жылғы 15 желтоқсанда Эссекс округының Бакхерст Хилл Хаусында, адвокат болған және кейіннен Жоғары сот судьясы болған Чарльз Стаффорд Кросман мен Хелен Элизабеттің (қызметтегі аты Говард) ұлы ретінде дүниеге келді. Хелен Ильфорд қаласының Хауард отбасынан шыққан, Люк Хауардтан тараған, ол квакер химияшы және метеоролог, сонымен қатар «Хауардс және Ұлдары» фармацевтикалық компаниясын құрған. Кросман Эссекс округының Бакхерст Хилл қаласында өсті және Твифорд мектебінде, содан кейін Винчестер колледжінде білім алды (Винчестердегі негізін қалаушылардың туыстық жеңілдіктері 1857 жылы жойылған болса да, Кросман «негізін қалаушының туысы» болды, өйткені ол Уильям Вайкхемнен әкесінің аталарының бірі – Джон Денверс арқылы шыққан), ол онда бас оқушы болды. Ол оқуда және футболда өте жақсы нәтижелер көрсетті. Ол Оксфордтың Нью-колледжінде классикалық филологияны оқыды, онда В. Х. Ауденмен достық қарым-қатынаста болды. Ол екі мәрте үздік диплом алып, 1931 жылы стипендияға ие болды. Университетте философиядан сабақ бергеннен кейін, ол Жұмысшылар білім беру қауымдастығының лекторы болды. Ол Оксфорд қалалық кеңесінің мүшесі болды және 1935 жылы оның Еңбек тобының жетекшісі атанды.

Жеке өмір

Жас кезінде әдемі сырт келбетімен танымал болған Кросман Оксфордта көбінесе бір жынысты қарым-қатынастарда болған. Ол ертедегі күнделігінде аты-жөні айтылмаған жас ақынмен өткізген Пасха демалысын былай деп жазған: "Ол мені екі апта бойы аққа жуылған кішкентай бөлмеде ұстап тұрды, себебі оның еріні менікіне тиіп, біз толыққанды бірге болдық". Бітіруден кейін Германияда саяхаттап жүргенде танысқан ажырасқан Эрика Глюкке үйленген соң, 1937 жылы Зита Бейкерге (Джон Бейкердің бұрынғы әйелі) үйленді.

Екінші дүниежүзілік соғыста және одан кейінгі қызмет

Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Кросман Роберт Брюс Локхарт басқаратын Саяси соғыс басқармасына қосылды, онда ол неміс бөлімін жетектеді. Ол BBC неміс қызметі және Арнайы операциялар атқарушы (SOE) құрған Еуропа революциясы радиосы үшін нацизмге қарсы үгіт-насихат хабарларын дайындады. Кейін ол SHAEF психологиялық соғыс бөлімінің орынбасары болды және соғыс кезеңіндегі қызметі үшін OBE орденімен марапатталды. 1945 жылдың сәуір айында Кросман бұрынғы Дахау концлагеріне кірген алғашқы британдық офицерлердің бірі болды. Соғыс тілшісі Колин Уиллспен бірлесіп, Кросман Сидни Бернштейн өндірген, Альфред Хитчкок кеңес берген британ үкіметінің деректі фильмі – «Неміс концлагерлері: Фактылық зерттеу» сценарийін жазды, онда наци концлагерлерінен ауыр көріністер көрсетілді. Аяқталмаған фильм ондаған жылдар бойы сақталып, кейіннен Императорлық соғыс мұражайының ғалымдары жинап, 2014 жылы жарыққа шығарды. Сол жылы «Неміс концлагерлері: Фактылық зерттеу» тақырыбында «Түн түседі» атты деректі фильм түсірілді. Кросман 1950 жылдан бастап Лило Милхсак ұйымдастырған, британдық және неміс заң шығарушыларын, ғалымдар мен қоғамдық пікір көшбасшыларын біріктірген жылдық Кенигсвинтер конференциясының белсенді қатысушысы болды. Конференциялар соғыс салдарынан туған жағымсыз естеліктерді жеңуге көмектескені үшін мақталып жүрді. Онда Кросман неміс саясаткері Ханс фон Херварт, бұрынғы әскерші Фридолин фон Зенгер унд Эттерлин, болашақ неміс президенті Рихард фон Вайцзекер және басқа да неміс шешім қабылдаушыларымен кездесті. Конференцияға қатысушылардың арасында жақын арада Еңбек партиясының саясаткері болған Денис Хили және кейіннен саяси хабар таратушы болған Робин Дей де болды.

Саяси мансап: 194551

Кросман 1945 жылғы жалпы сайлауда Ковентри-Ист округінен парламент депутаты (MP) ретінде Британ Парламентіне (Қоғамдар палатасына) енді, ол 1974 жылы қайтыс болғанға дейін осы мандатты сақтап қалды. 1945–1946 жылдары ол Сыртқы істер министрі Эрнест Бевиннің ұсынысымен Еуропалық еврейлер мен Палестина мәселелері бойынша ағылшын-американдық тергеу комиссиясының мүшесі болды. Комиссияның 1946 жылғы сәуірде ұсынылған баяндамасында 100 000 еврей күшпен ығыстырылған адамдардың Палестинаға кіруіне рұқсат беру туралы ұсыныс қамтылған. Американдық қаржылық және әскери көмек болмағандықтан, британ үкіметі баяндаманың ұсыныстарын іске асырудан бас тартты. Содан кейін Кросман Палестина саясаты бойынша британ үкіметінің ресми позициясына қарсы социалистік оппозицияны жетекшілік етті. Бұл Бевиннің наразылығын тудырды және 1945–1951 жылдардағы үкімет кезінде Кросманның министрлік лауазымға таяу болуына кедергі келтірген басты фактор болған болуы мүмкін. Кросман бастапқыда арабтардың мүддесін қолдады, бірақ Хаим Вейцманмен кездескеннен кейін өмір бойына сионист болды. Ол күнделігінде Вейцманды «Мен кездескен ең ұлы адамдардың бірі» деп сипаттады. Кросман 1940 жылдардың соңынан бастап 1974 жылы қайтыс болғанға дейін өзінің саяси мансабында Израильдің жақтасы болды. Кросман 1947 жылы «Сол жақта қалу» атты памфлетті бірлесіп жазып, Парламенттік Лейбористік партияның сол қанатының жетекшісі ретіндегі беделін нығайтты, кейін ол Беваншылдардың (Bevanites) ең белгілі өкілдерінің біріне айналды.

Коммунистікке қарсы пропаганда

Кросман тарихшылар тарапынан Ұлыбританияның «суық соғыс» үгіт-насихатының орталық тұлғасы деп есептеледі, себебі ол «суық соғыс» кезеңінде дезинформация, антикоммунистік және отаршылдық үгіт-насихатпен айналысқан Ұлыбритания Сыртқы істер министрлігінің құпия бөлімшесі – Ақпараттық зерттеулер департаментімен (IRD) тығыз байланыста болды. IRD Кросманның көптеген мақалалары мен кітаптарын, соның ішінде «Сәтсіздікке ұшыраған Құдай» шығармасын құпия түрде қаржыландырып, жариялап, таратып жүрді. Оның антикоммунистік еңбектері британдық үгітшілерді ғана емес, сонымен қатар АҚШ үкіметін де қызықтырды, ол оның шығармаларын малай және қытай тілдеріне аударды. Кросман «сталиншілдікке қарсы» бағытталған «Encounter» журналына да тұрақты үлес қосып отырды, бұл журнал MI6 және ЦРУ-дан қаржыландырылды. Кросманның үгіт мақсатында дезинформациямен тығыз байланысы оған «Дик Екіжүзді Кросман» деген лақап ат беруге себеп болды. Оның аты Джордж Оруэллдің жазбаларының бірінде табылды, Оруэлл оны тізімінде «өте адалсыз, тікелей F. T» (бірлескен адам) деп көрсеткен.

Саяси мансап: 195170

Ол 1952 жылдан 1967 жылға дейін Еңбек партиясының Ұлттық атқару комитетінің мүшесі және 1960–1961 жылдары Еңбек партиясының төрағасы болды. 1957 жылы Кросман Анеурин Беван мен Морган Филлипспен бірге «The Spectator» журналына қарсы қылмыстық жала жапқандық туралы талап арыз бергендердің бірі болды, себебі журнал үш ер адамды Италиядағы социалистік конференция кезінде көп ішімдік ішкен деп сипаттаған. Үшеуі де айыптаулардың рас еместігіне ант беріп, журналдан өтемақы алды. Көп жылдар өткен соң Кросманның өлімінен кейін жарияланған күнделіктері «The Spectator» журналының айыптауларының шындыққа сәйкес екенін және олардың үшеуі де жалған куәлік бергенін растады. Кросман 1964 жылғы жалпы сайлауға дейін Еңбек партиясының білім беру жөніндегі өкілі болды, бірақ жаңа үкімет құрғаннан кейін Гарольд Уилсон оны Тұрғын үй және жергілікті басқару министрі етіп тағайындады. 1966 жылы Кросман Кеңес Лорд-президенті және Парламент палатасының жетекшісі болды. 1968–1970 жылдары ол Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер жөніндегі мемлекеттік хатшы болып тағайындалды, осы лауазымда ол Ұлыбританияның мемлекеттік зейнетақысын табысқа байланысты үстемемен толықтыру жөніндегі амбициялық ұсыныс бойынша жұмыс істеді. Алайда, бұл ұсыныс 1970 жылғы жалпы сайлауда Еңбек партиясы жеңілген кезде заңға айналмады. Сайлаудағы жеңіліске әкелген саяси дағдарыс кезеңінде Кросман, бірақ қысқа ғана уақытқа, Вильсонның орнын премьер-министр ретінде алмастырудың соңғы мүмкіндігі ретінде қарастырылды.

Кітаптар мен журналистика

1970 жылы Лейбористер партиясының жалпы сайлауда жеңіліске ұшырағаннан кейін Кросман Лейбористердің алдыңғы қатарынан кетуге шешім қабылдап, 1938 жылдан 1955 жылға дейін үнемі қатысып, көмекші редактор болған «New Statesman» журналының редакторы болды. Ол 1972 жылы «New Statesman» журналын тастап кетті. 1950-ші және 1960-шы жылдары Кросман Лейбористер партиясын қолдаған «Daily Mirror» таблоид газетінде «Кросман айтады» деген тұрақты бағанаға ие болды. «Кассандра» бағанасымен бірге Кросманның жазбалары газеттегі саяси және халықаралық талдаулардың көп бөлігін құрады. Кросман өнімді жазушы және редактор болды. «Платон бүгінде» (1937) атты еңбегінде Платонның нацистік Германия мен сталиндік Ресейге сапары туралы айтады. Платон нацистік және коммунистік саясаткерлерді «Мемлекет» еңбегінде жазған ойларын дұрыс пайдаланбағаны үшін сынады. Соғыстан кейін Кросман бұрынғы коммунистердің антикоммунистік эсселерінен құралған «Сәтсіздікке ұшыраған Құдай» (1949) жинағын шығарды. Кросман ең көп есте қалатыны – ол Винсент-скверде тұрғанда жазылған, 1964-1970 жылдар аралығындағы үкіметтегі қызметін қамтитын, түрлі-түсті және өте субъективті үш томдық «Кабинет министрінің күнделігі». Күнделіктер оның қайтыс болғаннан кейін, 1975-1977 жылдары жарық көрді, ал бұрын үкімет оларды жариялауға тыйым салмақ болған. Кросманның заңдық мұрагерлерінің бірі Майкл Фут, сол кездегі министрлер кабинетінің мүшесі, өзінің үкіметінің күнделіктерді басып тастау әрекеттеріне қарсы болды. Басқа нәрселермен қатар, күнделіктерде Кросманның тұрақты хатшысы Эвелин Шарппен, GBE (1903–1985) – Британиядағы осындай лауазымға тағайындалған алғашқы әйелмен болған күресі суреттелген. Кросманның күнделіктері 1981 жылы жарық көрді. Кросманның күнделіктері «Иә, министр» телесериалының маңызды дереккөзі болды.

Өлім

Кросман 5 сәуірде 1974 жылы Оксфордширдегі үйінде бауыр қатерінен қайтыс болды. Одан кейін үшінші әйелі Анн Патрисия (15 сәуір 1920 – 3 қазан 2008; туған күні Макдугал, Прескот Манор, Кропреди иесі, Банбери мал базарын құрған Патрик Макдугалдың қызы) қалды. Олар Дэнверс отбасынан тегі бір болатын. Энн Кросман Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Блетчли Паркте жұмыс істеді және Морис Эдельман депутатының хатшысы болды. Кросманның Патрик және Вирджиния есімді екі баласы болды. Кросманның құжаттары Уорвик университетінің Қазіргі заманғы жазбалар орталығында сақталады. Ричард Кросман 1934 жылғы Флоренция паркіндегі жалдау ақысы бойынша ереуіл кезінде өтетін "Кішігірім Едемдер" атты театрлық қойылымда еске алынады.