Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық саясаткер (1909–1997)
British politician (1909–1997)
Томас Джордж Томас, 1-ші Тонипанди виконты (29 қаңтар 1909 – 22 қыркүйек 1997) – британдық саясаткер, 1976 жылдан 1983 жылға дейін парламент мүшесі (депутат) және Халық палатасының спикері болды. Ол Лейборист партиясынан депутат болып сайланды. Оңтүстік Уэльстің Порт-Талбот қаласында туған ол бастапқыда Лондон мен Кардиффте мұғалім болып жұмыс істеді. 1945 жылдан 1983 жылға дейін депутат болған ол Гарольд Уилсонның 1964–1970 жылдардағы Лейборист үкіметінде қызмет етті, әсіресе 1968–1970 жылдар аралығында Уэльс мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды. Уэльс кеңсесінің кіші министрі ретінде ол Аберфан апатында (21 қазан 1966) оқиға орнына жеткендердің бірі болды, содан кейін ауыл маңындағы Ұлттық көмір басқармасының қалдықтарын тазалау үшін Аберфан қайырымдылық қорынан қаражатты пайдалану туралы даулы үкіметтік шешімге қатысты. 1976 жылы Томас спикер болып сайланды, осы қызметте парламенттік отырыстарды алғаш рет тікелей эфирде көрсету оған ерекше халық назарын аударды. Ол үкіметтік министр қызметін атқарғаннан кейін спикер болып сайланған соңғы спикер. 1983 жылы парламенттен зейнеткерлікке шығып, Мид-Гламорган графтығындағы Рондда виконты Тонипанди титулын алды.
Thomas George Thomas, 1st Viscount Tonypandy, (29 January 1909 – 22 September 1997) was a British politician who served as a member of parliament (MP) and Speaker of the House of Commons from 1976 to 1983. He was elected as a Labour MP. Born in Port Talbot, South Wales, he initially worked as a teacher in both London and Cardiff. A MP from 1945 to 1983, he held office in Harold Wilson's 1964–1970 Labour administration, notably as Secretary of State for Wales from 1968 to 1970. As a junior minister at the Welsh Office, he was one of the first on the scene of the Aberfan disaster (21 October 1966), and was later involved in the controversial government decision to use money from the Aberfan Charity Fund to clear remaining National Coal Board waste tips from around the village. In 1976 Thomas was elected Speaker, in which role the first broadcasting of parliamentary proceedings brought him unprecedented public attention. He is the most recent Speaker to have served as a government minister before becoming Speaker. He retired from Parliament in 1983 and was elevated to the peerage as Viscount Tonypandy, of Rhondda in the County of Mid Glamorgan.
Ерте өмір және білім
Томас Гламорган штатының Порт-Талбот қаласында, Кармартеннен келген валлий тілінде сөйлейтін шахтер Захария Томас пен Тонипандидегі ағылшын методистік шіркеуінің негізін қалаушының қызы Эмма Джейн Тилберидің екінші ұлы ретінде дүниеге келді. Оның екі үлкен әпкесі – Ада Мей және Долли, ағасы Эмрис және інісі Айвор болды. Әкесі ішімдікке құмар болғандықтан, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, оның әскерге шақырылуына отбасы қуанды. Бірақ, Емманың неке куәлігін сотқа ұсынып, Захарияның Кенттегі әйелге емес, өзіне әскери жәрдемақысын тағайындағанын дәлелдеуіне риза болмады. Ол Оңтүстік Уэльске ешқашан қайтып оралмады және 1925 жылы туберкулезден қайтыс болды. Томас анасымен Оңтүстік Уэльстегі Трелау ауылында, Тонипанди қаласынан Ронда Фуар өзенінің арғы бетінде өсті. Оның төртеуі де 13 жасында мектепті тастады. Екі әпкесі үй шаруашылығына жұмысқа орналасты, ағасы көмір шахтасында, ал кіші інісі дүкенде жұмыс істеді. Ол Трелау ұлдар мектебінде оқыды, онда Тонипанди жоғары сынып мектебіне түсу үшін стипендиялық емтиханды тапсырды, кейін Тонипанди орта мектеп грамматикасына көтерілді. Мектепті бітіргеннен кейін Томас алдымен Трелауда, содан кейін Эссекс штатының Дагенхэм қаласындағы Фаншау Крессент мектебінде оқушы-мұғалім болып жұмыс істеді, одан кейін Саутгемптон университетінің колледжінде екі жылдық мұғалімдер даярлау курсын бітірді. Содан кейін ол Лондон мен Кардиффте мұғалім болып жұмыс істеді.
Thomas was born in Port Talbot, Glamorgan, the second son of Zachariah Thomas, a Welsh speaking miner from Carmarthen, and Emma Jane Tilbury, daughter of a founder of the English Methodist Church in Tonypandy. He had two elder sisters, Ada May and Dolly, one elder brother Emrys and one younger brother Ivor. His father became a heavy drinker and the family were happy when he joined up at the start of the First World War. They were less pleased when Emma had to take her marriage certificate to court to prove she was Zachariah's wife and not the woman in Kent to whom he had allocated his soldier allowance. He never returned to South Wales and died of tuberculosis in 1925. Thomas was raised by his mother in the village of Trealaw in South Wales, just across the Rhondda Fawr river from the town of Tonypandy. All four of his siblings left school at age 13. His two sisters went into domestic service, his elder brother went to work in a coal mine, and his younger brother worked in a shop. He attended Trealaw Boys' School where he passed the scholarship examination for Tonypandy Higher Grade School, later promoted to Tonypandy Secondary Grammar School. On leaving school Thomas became a pupil teacher, first in Trealaw and then in Fanshawe Crescent School, Dagenham, Essex, after which he did a two year teacher training course at University College, Southampton. He then worked as a teacher in both London and Cardiff.
Саяси мансап
1945 жылғы жалпы сайлауда Атли партиясының үлкен жеңісімен парламентке сайланған Томас 1945 және 1950 жылдар аралығында Кардифф Орталық сайлау округін, ал 1950 жылдан бастап, 1983 жылғы жалпы сайлауда Палатадан зейнеткерлікке шыққанға дейін Кардифф Батыс сайлау округін өкілдік етті. 1964 жылы Лейборист партиясы Харольд Уилсон басшылығымен билікке келген кезде Томас Ішкі істер министрлігінің мемлекеттік хатшысының орынбасары болып тағайындалды. 1966 жылдың сәуір айында ол Уэльс министрі болып тағайындалды және 1966 жылдың қазан айында Аберфан апаты орнына бірінші болып жетті. Томас бастапқыда ауыл тұрғындарына көңіл көрсетті, онда NCB кенішінің шлам жинағы төбеден құлап, үйлер мен бастауыш мектепті қамтып, 144 адамның өмірін қиды, оның ішінде 116 бала бар еді. Кейіннен Томас ауылды қоршап тұрған қалған шлам жинақтарын бұйрықсыз алып тастаудан бас тартқандықтан, ауыл тұрғындары талап етіп жүрген мәселе, келіспеушіліктер туды. Үкімет ақырында көшіру туралы талаптарды қабылдағанда, апаттан зардап шеккендер мен олардың отбасыларына көмек көрсету үшін жиналған Аберфанның жеңілдету қорынан шығындарды өтеу үшін 150 000 фунт стерлинг алды. 30 жылдан кейін бұл ақшаны жаңа тағайындалған Уэльс мемлекеттік хатшысы Рон Дэвис қайтарды, ол оны "түзету қажет болған қателік" деп сипаттады. 1967 жылдың басында ол Ұлыбритания және Достастық істері министрі болды. 1968 жылдан 1970 жылға дейін Уэльс мемлекеттік хатшысы ретінде ол 1969 жылы Кернарфон замкісінде Уэльс принцінің тағына кигізілу рәсіміне төрағалық етті. Томас Патшалық отбасына адал болды және Plaid Cymru-ге, әсіресе Уэльс тілі қоғамына қарсы болды. 1974 жылы Томас Палатаның тәртіптік комитетінің төрағасы және Палата спикерінің орынбасары болып сайланды. Екі жылдан кейін ол Сельвин Ллойдты Палата спикері лауазымынан алмастырды. Парламенттік мәжілістерді алғаш рет хабарлау (1989 жылға дейін тікелей эфирде емес, тек дыбыспен ғана) оған бұрын-соңды болмаған халық назарын аударды, бірақ ол партиялық әріптестер күткеннен де бейтарап болды. 1983 жылдың маусым айында ол зейнеткерлікке шығып, Мид Гламорган графтығындағы Ронда виконты Тонипанди титулын алды. Бұл Ұлыбританиядағы виконттық құрылымының соңғысы болды; көбінесе соңғы құрылым ретінде аталатын Уилли Уайтлоу 1983 жылдың маусым айында осы титулға ие болды. Лордтар палатасында Томас Еуропалық Одақ пен Маастрихт шартын ашық сынады және 1993 жылдың маусым айындағы пікірсайыста Маргарет Тэтчердің пікірлерін қолдады және Рой Дженкинс оның Еуропалық саяси интеграцияға қарсы "радикалды" көзқарастарын сынағаннан кейін оны қорғады. Томастың Уэльс ұлтшылдығына қарсылығы 1997 жылғы Блэр үкіметінің децентрализация ұсыныстарына қарсылығында айқын көрінді. Ол сэр Джулиан Ходждың ұлы Роберт Ходждан "Жоқ деңіз" науқанының басқару комитетіне мүше болуды сұрады (ол 1997 жылы децентрализацияға қарсы болды). Қатерлі ісіктен ауырып жатқан Томас рәсімдік рөлге келісті және президент болды. Қозғалыстағы басқа белгілі тұлғалар Ник Борн, Дэвид Дэвис (Монмут депутаты) және Алун Кернс болды. Сол жылы ол сонымен қатар сэр Джеймс Голдсмиттің Референдум партиясына жоғары деңгейде қолдау көрсетті, өйткені Еуропалық Одақ Парламенттің егемендігіне нұқсан келтіреді деп сенді. Сонымен қатар ол Адриан Хилтонның осы мәселе бойынша жазған "Княздық және Еуропа билігі" атты кітабына алғысөз жазды. Лорд Тонипанди 1985 жылдан 1991 жылға дейін Уэльс банкінің төрағасы болды. Томастың спикерлік киімдегі портреті Парламенттік өнер жинағының бөлігі болып табылады. Ол 1983 жылы "Бұл сіздің өміріңіз" бағдарламасының кейіпкері болды, ол Лондонның Корольдік Альберт залында Ұлттық балалар үйіне арналған қайырымдылық концерті алдында Эмонн Эндрюспен күтпеген кездесуге тап болды.
Elected to Parliament in the Attlee landslide at the 1945 general election, Thomas held Cardiff Central between 1945 and 1950, and Cardiff West between 1950 and his retirement from the Commons at the 1983 general election. When the Labour Party came to power under Harold Wilson in 1964, Thomas was made joint Under Secretary of State for the Home Department, In April 1966 he was appointed Minister of State for Wales, and was one of the first on the scene of the Aberfan disaster in October 1966. Thomas initially showed sympathy to the people of the village, where a NCB colliery spoil tip slid down a hillside and engulfed houses and a primary school, killing 144 people, 116 of them children. Disagreements subsequently arose, when Thomas refused to order the removal of the other tips surrounding the village, for which the villagers were campaigning. When the government ultimately acceded to the demands for removal, it took £150,000 from the Aberfan relief fund – raised to help the victims of the disaster and their families – in part payment of the costs. Just over 30 years later, the money was refunded by the newly appointed Secretary of State for Wales Ron Davies who described it as, "a wrong that needed to be righted." In early 1967 he became Minister of State for Commonwealth Affairs. As Secretary of State for Wales from 1968 to 1970 he presided over the investiture of the Prince of Wales at Caernarfon Castle in 1969. Thomas was fervently attached to the Royal Family and also strongly opposed to Plaid Cymru, and particularly to the Welsh Language Society. In 1974 Thomas was elected Chairman of Ways and Means and Deputy Speaker of the House of Commons. Two years later he succeeded Selwyn Lloyd as Speaker of the House of Commons. The first broadcasting of parliamentary proceedings (although only the sound was broadcast until 1989, not live pictures) brought him unprecedented public attention, but he proved more impartial than party colleagues had expected. In June 1983 he retired and was raised to the peerage with a hereditary peerage as Viscount Tonypandy, of Rhondda in the County of Mid Glamorgan. This was the last creation of a Viscountcy in the UK; Willie Whitelaw, who is often cited as the last such creation, received his in June 1983. In the House of Lords Thomas was an outspoken critic of the European Union and the Maastricht Treaty, and in a June 1993 debate, he endorsed Margaret Thatcher’s comments and defended her after Roy Jenkins had criticised her similar "extreme" views against further European sociopolitical integration. Thomas's opposition to Welsh nationalism was finally expressed in hostility to the Blair government's devolution proposals of 1997. He was asked by Robert Hodge, son of Sir Julian Hodge, to be a member of the steering committee of the "Just Say No" campaign (which opposed devolution in 1997). Despite ailing from cancer, Thomas agreed to a ceremonial role and became president. Other known persons in the movement included Nick Bourne, David Davies (Monmouth MP) and Alun Cairns. During that year, he also gave his very high profile endorsement of Sir James Goldsmith's Referendum Party, believing that the European Union was compromising the sovereignty of Parliament. He also wrote the foreword to Adrian Hilton's book on this issue, The Principality and Power of Europe. Lord Tonypandy was later Chairman of the Bank of Wales between 1985 and 1991. A portrait of Thomas in the robes of the Speaker is part of the Parliamentary Art Collection. He was the subject of This Is Your Life in 1983 when he was surprised by Eamonn Andrews at London’s Royal Albert Hall, ahead of a charity concert for the National Children’s Home.
Жеке өмір
Лорд Тонипандидің қайтысынан кейін, Уэльстің бұрынғы лейбористік депутаты Лео Абсе Томас гомосексуал болғанын және осы себепті шантажға ұшырағанын мәлімдеді. Британияда гомосексуализмді жартылай қылмыстан босатуға бағытталған жеке мүшелік заң жобасын енгізген депутат Абсе, осы оқиғаны өзінің «Тони Блэр: Күлімдеудің артындағы адам» атты кітабында талқылады. Ол Томас жеке өміріне қатысты ақпаратты құпия сақтау үшін шантажшыларға ақша төлегенін айтты. Абсе Томасқа шантажшыларға 800 фунт стерлинг қарыз бергенін, сондай-ақ Томас жалға алынған жігіттен жұқпалы ауруға шалдыққанда кеңес бергенін жеткізді. Абсе жазғандай, Томас басқа жағынан қатал және батыл саясаткер болғанымен, «өмірі бойы сырғанаған жұқа мұзда ең кішкентай жарық пайда болса, қауіпті түрде тітіркеніп, үрейленер еді. Кез келген үлкен дау-дамай оны әлсіз етіп жіберді». Ол сондай-ақ Томасқа қатысты ақпаратты жариялауға шешім қабылдағанын түсіндірді, себебі ол «ұлтқа сыйлағандарының негізі оның сексуалдық бағдарынан туындады, оған қарамастан емес» деп ойлады, сондай-ақ ол саясатқа «әйелдік сезімталдық пен мейірімділік» әкелгенін қосты. Томас өмірінің соңына дейін терең діндар болып қалды және методист шіркеуінің белгілі мүшесі болды. Ол жергілікті уағыздаушы және бұрынғы Методист Конференциясының вице-президенті болды. «Томми Твиз» (толық атынан) деген лақап атымен танылған ол, спикер ретінде Уэльс акцентімен айтқан «Тәртіп! Тәртіп!» сөздері британдықтардың бірнеше буынына жақсы таныс болды. Лорд Тонипанди 1997 жылдың 22 қыркүйегінде Кардиффте қайтыс болды. Ол екі рет үйленуге келісім берген, бірақ ешқашан үйленбеді, сондықтан виконттық титулы мұрагерсіз қалды және жойылды. Ол Трилоу зиратында жерленген.
After Lord Tonypandy's death, former Welsh Labour MP Leo Abse revealed that Thomas had been homosexual and had been blackmailed because of it. Abse, the MP who introduced the private member's bill which partially decriminalised homosexuality in Britain, discussed this incident in his book Tony Blair: The Man Behind the Smile. He said that Thomas had paid money to blackmailers to keep information related to his private life secret. Abse said that he had once lent Thomas £800 to pay off blackmailers, and had also provided advice when Thomas contracted a venereal disease from a rent boy. Abse wrote that, while being otherwise a tough and fearless politician, Thomas would "dangerously over react and panic if there was the slightest sign of a crack in the thin ice upon which he skated all this life The slightest tremor of scandal reduced him to a jelly." He also explained that he had decided to reveal Thomas's sexuality because he thought that "the gifts he gave to the nation fundamentally arose because of, not despite, his sexual orientation", adding that he brought "a feminine sensibility and empathy" to politics. Throughout his career Thomas remained a deeply religious man, and was a prominent member of the Methodist Church. He was a local preacher and former Vice President of the Methodist Conference. Known by the nickname "Tommy Twice" (from his full name), his Welsh accented cries of "Order! Order!" as Speaker were familiar to a generation of Britons. Lord Tonypandy died in Cardiff on 22 September 1997. He was twice engaged to be married but he never did, so there was no heir to the viscountcy, which became extinct. He is buried at Trealaw Cemetery.
Жыныстық зорлық-зомбылық туралы айыптаулар
2014 жылдың шілдесінде британдық БАҚ Томас 1960 жылдардың соңында тоғыз жастағы балаға сексуалдық зорлық көрсеткен деген күдік бойынша Оңтүстік Уэльс полициясы тергеу жүргізіп жатыр деген хабарларды жариялады. 2015 жылдың наурыз айында Оңтүстік Уэльс полициясы оның балаларды зорлау ісіне қатысқандығы туралы айыптауларды тергеп жатқанын растады. Тергеу 2017 жылдың наурыз айында ешқандай шара қолданылмай аяқталды.
In July 2014, British media carried reports that the South Wales Police were investigating allegations that Thomas had sexually abused a boy aged nine in the late 1960s. In March 2015, South Wales Police confirmed that they were investigating claims that he had been involved in child abuse. The probe ended in March 2017 with no action being taken.