Кіріспе
Британдық саясаткер Чарльз Энтони Рейвен Кросленд (29 тамыз 1918 – 19 ақпан 1977) – британдық Лейборист партиясының саясаткері және жазушы. Еңбек партиясының оң қанатындағы социал-демократ, ол көрнекті социалистік зиялы болды. Оның ықпалды «Социализмнің болашағы» (1956) кітабы көптеген марксистік көзқарастарға және Лейборист партиясының дәстүрлі доктринасына қарсы шықты, социализмді іске асыру үшін мемлекеттік меншікті кеңейтудің қажеттігіне күмәндік білдірді, орнына кедейлікті жоюға және қоғамдық қызметтерді жақсартуға басымдық беруді ұсынды. Ол Лейборист партиясының оң және сол қанаттарына құрылымдық балама ұсынды. 1950–1955 жылдары Оңтүстік Глостерширден Парламент депутаты болған Кросленд 1959–1977 жылдары Грейт Гримсбиден Парламентке қайта оралды. 1964–1970 жылдардағы Гарольд Уилсон үкіметтерінде ол Қаржы министрлігінің экономикалық хатшысы (1964), содан кейін Экономикалық істер жөніндегі мемлекеттік министр (1964–1965) қызметтерін атқарды. 1965–1967 жылдары Білім және ғылым министрі ретінде тағайындалған ол грамматикалық мектептерді оқушыларды іріктеу үшін «он бір плюс» жүйесін пайдаланбайтын кешенді мектептерге алмастыру бойынша Лейборист партиясының науқанын жетекшілік етті. Кейіннен ол Сауда кеңесінің төрағасы (1967–1969), содан кейін Жергілікті басқару және аймақтық жоспарлау министрі (1969–1970) болды. Лейборист партиясы қайтадан билікке келгенде ол Қоршаған орта министрі (1974–1976) және қысқа мерзімге Сыртқы істер министрі (1976–1977) болып тағайындалды. Осы қызметте ол Кеңес Одағымен қарым-қатынасты жақсартуға ықпал етті. 1977 жылдың ақпанында 58 жасында миға қан құйылудан кенеттен қайтыс болды.
Charles Anthony Raven Crosland (29 August 191819 February 1977) was a British Labour Party politician and author. A social democrat on the right wing of the Labour Party, he was a prominent socialist intellectual. His influential book The Future of Socialism (1956) argued against many Marxist notions and the traditional Labour Party doctrine that expanding public ownership was essential to make socialism work, arguing instead for prioritising the end of poverty and improving public services. He offered positive alternatives to both the right wing and left wing of the Labour Party. Having served as Member of Parliament (MP) for South Gloucestershire from 1950 to 1955, Crosland returned to Parliament for Great Grimsby (1959–1977). During Harold Wilson's governments of 1964–1970 he served as Economic Secretary to the Treasury (1964), then Minister of State for Economic Affairs (1964–1965). Entering the Cabinet as Secretary of State for Education and Science (1965–1967), he led the Labour campaign to replace grammar schools with comprehensive schools that did not use the eleven plus for the selection of pupils. He later served as President of the Board of Trade (1967–1969), then Secretary of State for Local Government and Regional Planning (1969–1970). When Labour returned to power he served as Secretary of State for the Environment (1974–1976) and briefly as Foreign Secretary (1976–1977). In that role he promoted détente with the Soviet Union. He died suddenly in February 1977 of a cerebral haemorrhage, aged 58.
Ерте өмір
Кросланд Шығыс Сассекс штатындағы Сент-Леонардс-он-Си қаласында дүниеге келген. Оның әкесі, Джозеф Бирдсалл Кросленд, Соғыс министрлігінің жоғары лауазымды қызметкері болса, анасы Джесси Рейвен ғалым болған. Оның ата-анасы екеуі де Плимут ағайындарының мүшелері еді. Оның анасының әкесі – Фредерик Эдвард Рейвен (1837–1903), Рейвен эксклюзивті ағайындарының негізін қалаушы және Гринвичтегі Корольдік теңіз академиясының хатшысы. Кросланд кейіннен отбасының дінінен бас тартты. Ол солтүстік Лондонда өсті және Хайгейт мектебінде, содан кейін Оксфордтың Тринити колледжінде білім алды, грек және латын әдебиеті бойынша Классикалық пәндерден екінші дәрежелі диплом алды. 1941 жылдың көктемінде Кросланд Корольдік Уэльс фузилерлеріне офицер болып тағайындалды, ал 1942 жылдың соңында ол 1-ші әуедесанттық дивизия құрамындағы 2-ші парашют бригадасына (6-шы (Royal Welch) парашют батальонының құрамында) қосылды. 1943 жылдың қыркүйегінде ол Тарантоға түсуге, «Слапстик» операциясына қатысты. Кросланд Италияда желтоқсан айында алғаш рет тікелей жауынгерлік қимылдарға қатысты. Содан кейін ол Монте-Кассино шайқасында әскерлердің қозғалысы туралы бірнеше ай бойы алдыңғы қатарда барлау офицері ретінде ақпарат жинады, сондай-ақ 1944 жылдың тамызында «Регби» операциясының бөлігі ретінде оңтүстік Францияға одақтастардың басып кіруіне де қысқа уақыт қатысты. Ол соғысты капитан шынжырғысында аяқтады. Соғыстан кейін Кросланд Оксфорд университетіне оралып, философия, саясат және экономикадан бірінші сыныптық диплом алды, оны 12 айда оқыды; ол сондай-ақ Оксфорд одағының президенті болды. Содан кейін ол Оксфорд университетінде доцент болып, экономика пәнін оқытты. Ол Оксфордта оқытқан белгілі тұлғалардың арасында Тони Бенн, Норрис МакВиртер және Росс МакВиртер болды.
Парламенттегі алғашқы жылдары
Хью Далтон талантты деп таныған Кросленд 1949 жылдың желтоқсан айында келесі жалпы сайлауда бақ сынау үшін Лейбористтік партияның кандидаттығына іріктеліп алынды. 1950 жылдың ақпан айында өткен жалпы сайлауда Оңтүстік Глостершир сайлау округінен парламентке сайланды. Ол 1955 жылғы жалпы сайлауға дейін осы мандатты сақтап тұрды, бірақ Саутгемптон Тестінде жеңіліске ұшырады. Кросленд 1959 жылғы жалпы сайлауда Гримсбиден сайланып, өмірінің соңына дейін сол округтің өкілі болды. Ол Рой Дженкинс және Денис Хили сияқты Хью Гейтскеллдің досы және шәкірті болды, және олар бірге сол кездегі "жаңашылдар" деп есептелді. 1960 жылдың маусымынан бастап Кросленд Лейбористтік партия ішіндегі оңшыл бағытты ұстанатын "Демократиялық социализм үшін кампания" ұйымын құруға белсенді қатысты. Бұл ұйым, ішінара, солшылдардың біржақты ядролық қарусыздануды және IV-тармақты қолдауына байланысты туған пікір таластарына жауап ретінде құрылды. Дегенмен, Кросленд Гейтскеллдің IV-тармақты өзгерту әрекеттеріне қарсы болды.
1963 жылғы басшы сайлауы
Партияның бір қанатынан болса да, Лейбористік партияны тұрақсыз Джордж Браун басқарады деген ой Крослендті қорқытты, бірақ ол Харольд Уилсонды да принциптерінің болмауы үшін сынады. Екі жылдай бұрын Уилсон партия төрағалығына Гейтскеллге қарсы шыққан еді. Кросленд 1963 жылғы 18 қаңтарда Гейтскеллдің қайтысынан кейін өткен төрағалық сайысында Джеймс Каллаганға үміткер ретінде ұсынып, дауыс берді. Ол Каллаганды қолдау шешімін "Біз алаяқ (Гарольд Уилсон) мен маскүнем (Джордж Браун) арасынан таңдауға тиіспіз" дегенмен түсіндірді. Бірақ Каллаган 41 дауыс алып, соңғы дауыс беруде Уилсон мен Браун арасындағы айырмашылыққа жетпей, жарыстан шығып қалды. Каллаганның жарыстан шығуымен, Крослендтің екінші әйелі 1982 жылғы өмірбаянында, ол екінші дауыс беру кезінде Джордж Браунға дауыс бергенін, бірақ ынтасыз және нәтижеге қызығушылық танытпай, партия төрағалығына үміткер екеуіне де қарсы болғанын жазды. Уилсон 14 ақпанда Браунның 103 дауысына қарсы 144 дауыспен жеңіске жетті. Гаррольд Уилсонды сынға алып, 1960 жылы партия төрағалығына Гейтскеллге қарсы шыққандығы үшін ашуланса да, Кросленд оны саяси шебер ретінде құрметтеді. Уилсон басшылығымен Кросленд 1964 жылдың қазанында Браунның орынбасары болып тағайындалды. 1964 жылдың қарашасында Кросленд пен Браун Уилсон мен Каллаганға сол кездегі экономикалық дағдарыс кезінде девальвацияны жоққа шығарудың қателік екенін айтты. Алайда Кросленд ұзаққа Браунның орынбасары болып қызмет етпеді.
Үкіметте
1965 жылғы 22 қаңтарда Уилсон Крослендті Білім және ғылым министрі етіп тағайындады.
Грамматикалық мектептер туралы дау
Англия мен Уэльстегі толық білім беретін мектептерді қолдау науқаны 10/65-ші нұсқаулық арқылы маңызды үдеу алды. Бұл үкіметтік заң жобасы емес, заң ретінде қабылданғандықтан сол кезде қырқыс дау тудырды, бірақ 1965 жылдың қаңтарында үкімет аталған саясатты қолдайтын резолюцияны қабылдады. Крослендтің саясаты жергілікті басқару органдарынан қолдау тапты; 1979 жылға қарай оқушылардың 90% астамы толық білім беретін мектептерде оқыды. 1982 жылы жарық көрген өмірбаяндық еңбегінде Сьюзан Кросленд күйеуінің: «Егер бұл менің соңғы ісім болса, Англиядағы барлық гимназияларды жоямын. Соған қоса, Уэльс пен Солтүстік Ирландиядағыларын да!» дегенін айтты. Тағы бір маңызды білім беру саласындағы өзгеріс – оның Вулуич политехникалық институтында (қазіргі Гринвич университеті) жоғары білім берудің «екі жүйелі» моделін енгізу туралы сөйлеген сөзімен болды. Бұл жүйеде университеттерге, жоғары деңгейдегі кәсіби дағдыларға бағытталған политехникалық институттар қосылатын болды.
Шетелдік студенттердің оқу ақысын көтеру
1966 жылдың қазан айында Лейбористік партия үкіметіндегі министрлер комитеті шетелдік студенттерге арналған университет оқу ақысын арттыру туралы шешім қабылдады. Екі айдан кейін Кросленд бұл шешімді жариялады, ол Ұлт Достастығының студенттерін алғаш рет шетелдік студенттермен теңестірді. Осыған байланысты бірден басталган кең ауқымды наразылықтар, солшыл жақтағы белсенді студенттерден бастап, орташа консервативті вице-канцлерлерге дейін, түрлі саяси көзқарастағы көптеген беделді адамдарды біріктірді.
1967-1976 жылдар
Кейіннен Кросланд 1967 жылдың қыркүйегінен 1969 жылдың қазанына дейін Сауда кеңесінің президенті болды. 1967 жылдың қарашасындағы кабинет қайта құрудан кейін, фунттың құнсыздануына байланысты, ол Қаржы министрі болып тағайындалмағанына қатты көңіл көшірді. Оның орнына бұл қызмет Рой Дженкинске берілді. Содан кейін ол 1970 жылдың маусым айындағы сайлаудағы жеңіліске дейін Жергілікті басқару және аймақтық жоспарлау жөніндегі мемлекеттік хатшы болды. Кросленд 1970-ші жылдары Еңбек партиясының «оң қанаты» немесе «әлеуметтік-демократиялық» қанатының жетекшісі және интеллектуалдық гуруы ретінде танылды. 1972 жылдың сәуір айында Рой Дженкинс отставкаға кеткеннен кейін ол партия басшылығының орынбасары лауазымына кандидат болды. Ол Парламенттік Еңбек партиясының 61 дауысын жинап, бірінші кезеңде іріктеуден өте алмады. Бәйгеде жеңіске Эдвард Шорт жетті, ол Майкл Футті жеңді. 1973 жылдың қаңтарында Кросланд ұлттық баспасөз тарапынан ұялғандыққа ұшырады, себебі ол 1966 жылдың қаңтарында Брэдфордта мектеп ашқан кезде жемқорлыққа тап болған сәулетші Джон Полсонның сыйлаған күміс кофе құмырасын алғаны белгілі болды. Кейіннен құмыраның күміспен қапталғаны және құндылығы жоқ екені анықталды. 1974 жылдың наурыз айында Еңбек партиясы қайтадан билікке келгеннен кейін Кросланд Қоршаған орта жөніндегі мемлекеттік хатшы болды. Ол Британ теміржолының көлік саясатын өзгертуде маңызды рөл атқарды, бұрынғыдай жалпы жүк тасымалдаушы емес, жоғары тарифті, жылдам қалааралық жолаушылар тасымалын ұйымдастыруға көшті. 1976 жылдың наурыз айында Вильсон отставкаға кеткеннен кейін ол партия басшылығына үміткер болды, бірақ тек 17 дауыс жинап, дауыс беру нәтижелерінде соңғы орынды иеленді. Іріктеуден өтпегеннен кейін ол қолдауын соңғы жеңімпаз Джеймс Каллаганға берді, ол Кросландты 1976 жылдың 8 сәуірінде Сыртқы істер министрі етіп тағайындап, оған лайықты сыйақы берді. Джон П. Маккинтоштің сөзіне сәйкес, Уилсон мен Каллаган үкіметтерінде Крослендтің теңдікке қатысты көзқарастары үстемдік құрды: Крослендтің идеялары күмәнсіз болды және 1964–1970 жылдардағы Еңбек партиясының үкіметтерінде басымдық алды. 1974 жылы билікке келген Еңбек партиясының үкіметі Кросландтық ұстанымға қайта оралды. Егер Каллаганның өте нақты және сақтықпен басқаруын сипаттайтын идеялар мен саясаттарды айту керек болса, олар Крослендтің 1956 жылы ұсынған көзқарастарының жалғасы болды. Крослендтің сыртқы істер министрі қызмет еткен кезеңінде Үшінші балық соғысы және Родезиямен қарым-қатынас маңызды мәселелер болды. Кросланд бірде әйеліне: «Мен қайтыс болсам және жүрегімді ашса, оның үстінде «балық» және «Родезия» деп жазылған болар еді» деп әзіл айтқан.
Crosland’s ideas continued to be almost unchallenged and dominated the Labour governments of 1964–1970. [ ] [T]he Labour Government which came into office in 1974 edged back towards a Croslandite position. [ ] [I]f any ideas or policies could be said to have characterised Mr Callaghan's very matter of fact and cautious government, they were the continuation of an approach which Crosland had set out in 1956. Crosland's time as foreign secretary was dominated by the Third Cod War and relations with Rhodesia. Crosland once quipped to his wife that "when I pop off and they cut open my heart, on it will be engraved 'fish' and 'Rhodesia'".
Жеке өмір
Өмірінің басында Крослендтің көптеген гомосексуалдық қарым-қатынастары болды, соның ішінде Рой Дженкинспен де болған деген қауесет бар. Кейін ол бұл қарым-қатынасты «өте жақын және құштар достық» деп сипаттады. Кросленд Хью Далтонның қолдауына ие болды, ол 1951 жылы Ричард Кросманға былай деп жазды: «Тони туралы ойласам, оның жастығы, сұлулығы, қуанышы мен тартымдылығына қызығып, жылаймын. Мен сол жігітті сөзбен жеткізе алмаймын». Николас Давенпорттың айтуынша, Далтонның Крослендке деген сезімі Лейбористік партия ішінде ұятқа толы анекдотқа айналды. Кросленд 1952 жылдың қараша айында Хилари Сарсонға үйленді, бірақ бес жылдан кейін ажырасып кетті, дегенмен неке бір жылдан кейін бұзылған еді. Крослендтің басқа әйелдермен де көптеген қарым-қатынастары болды. Ол 1964 жылдың 7 ақпанында Лондонда тұратын Балтиморлық американдық Сьюзан Кэтлингке қайта үйленді, оны 1956 жылы танысқан еді. Алғашқы некесінен өзгеше, бұл өте бақытты және қанағаттандырды. Сьюзан Кросленд табысты журналист және жазушы болды. Екеуінің де балалары болмады, бірақ Крослендтің екінші әйелінің бұрынғы некесінен екі қызы болды. Ол өгей қыздарын элиталық жеке мектептерден шығып, Холланд Парк мектебінде оқуға көндірді. Сьюзан Кросленд 2011 жылдың 26 ақпанында қайтыс болды. Кросленд футболға құмар жанкүйер және «Күннің матчы» телешоуының жанкүйері болды. Ол футболға құмар болған Американың мемлекеттік хатшысы Генри Киссинджерді 1976 жылдың сәуір айында Гримсби Таунның Гиллингеммен ойынын көру үшін Бланделл Паркке алып баруға талап етті. 1976 жылдың желтоқсанында Киссинджер республикалықтардың жеңілісінен кейін қызметтен кеткен кезде, ол Стэмфорд Бриджде «Челси» мен «Вулверхэмптон Уондерерс» арасындағы Крослендпен футбол матчын тамашалады. Кросленд өзі Фабиан қоғамының белсенді мүшесі болды, ол 1945 жылдан 1951 жылға дейінгі Атли үкіметінен кейін Лейбористер үшін жаңа бағдарламаны құруға тырысқан Лейбористік ойшылдар мен саясаткерлердің жаңа буынына үлес қосты. 1951 жылғы «Капитализмнен өту» атты эссесінде ол «1951 жылға қарай Ұлыбритания барлық маңызды мәселелерде капиталистік ел болмай қалды» деп мәлімдеді, себебі әлеуметтік қамтамасыздандыру жүйесі құрылды. Атап айтқанда, Кросленд Сидни мен Беатрис Уэббтің Фабиандық ойлаудағы басымдығына қарсы шығып, олардың қатал, менеджерлік, орталықтандырылған, «жоғарыдан төменге» бюрократиялық Фабиандыққа қарсы, жақсы қоғам мен жақсы өмірдің либералдық көзқарасын ұсынды. «Социализмнің болашағы» деген мақаласында ол «Толық тыйым салу және жақсы тізімдеу жүйесі енді социалистік утопияға дұрыс жол көрсеткіш емес. Немесе, кем дегенде, егер олар болса, біздің кейбіреулеріміз жолдан тайып қаламыз» деп жазды. Крослендтің тағы екі эссе жинағы жарық көрді: «Консервативті жау» (Лондон, Кейп, 1962) және «Қазір социализм және басқа эсселер» (Лондон, Кейп, 1974).
Өлім
Кросланд және оның әйелі 1975 жылы Оксфордширдегі Аддербериде қайта жаңартылған диірмен сатып алды, сонымен қатар Лондондағы Ноттинг-Хиллдегі Лансдоун-роудтағы үйлері де болды. 1977 жылдың 13 ақпанында түстен кейін Кросланд Аддерберидегі үйінде Родезия ахуалына арналған материалдармен жұмыс істеп, сол күні кешке жаңару (детентация) саясаты туралы маңызды сөзді аяқтауды жоспарлаған еді. Бірақ, ол күрт ми қан құйылуынан комаға түсті. Ол алты күннен кейін, 19 ақпанда, 58 жасында Оксфордтағы Радклиф ауруханасында қайтыс болды. Кросландтың орнын Дэвид Оуэн басқарды, ол 1977 жылдың 3 наурызында Дипломатиялық жазушылар қауымдастығы алдында сөз сөйледі. Келесі күні Кросландтың күлі Гримсби маңында теңізге шашылды. Оның құжаттары Лондон экономика мектебінде сақтаулы.