Кіріспе

Кентукки өзенінің палисадалары – АҚШ-тың Кентукки штатының орталық бөлігінде Кентукки өзенінің бойымен шамамен 160 шақырымға созылған тік, әдемі шатқалдар мен әктас шұңғылдары.

Геология

Кентукки өзенінің палисадасы – жартасты тік беткейлі, ирек өзен. Бұл иректер бастапқыда Лексингтон жазығында қалыптасқан. Төртінші кезеңде теңіз деңгейі төмендегенде, базалық деңгей де төмендеді, соның салдарынан өзен Ордовик дәуірінің әктастары, тақтатастар және доломиттерін тік бойлап ойып, терең шатқалдар жасады. Бұл аймақтың көп бөлігін жабатын Лексингтон әктасы қабатталған тақтатастар мен жұқа әктастардан тұрады. Бұл тау жыныстарының эрозиясы көбінесе көлбеу және орташа беткейлерді құрайды. Дегенмен, Кентукки өзенінің жарық жүйесі, оның бір бөлігі Палисада бойымен өтеді, тағы бір маңызды фактор болып табылады. Жардың бойымен болған қозғалыс көбінесе тік бағытта болған. Жардың солтүстік жағындағы қабаттар оңтүстік жағындағыларға қарағанда бірнеше жүз футқа көтерілген. Жоғары көпір тобының (Тайрон, Орегон және Кемп-Нельсон қабаттары) қалың доломиттері мен әктастары эрозияға төзімді және жартас құрайды. Төменге қарай эрозия Камп-Нельсон қабатына жеткенде, ирек тәрізді жартастар пайда болды. Дэниел Бунның Бунсборо бекінісі жарыққа және Палисаданың шығыс жағына жақын орналасқан.

Экология

Экологтар Палисадаларды аймақтағы ерекше экожүйе деп санайды. Оның топографиясы, топырағы және ағаш құрамы қоршаған төбелі жазықтардан мүлдем өзгеше. Көктемгі эфемерлі гүлдердің гүлдеуі әсіресе әктас топырақтың байлығының арқасында көрнекті. Тераздай тік жартастарда құрып кету қаупі төнген төрт түрлі жартас құсы, сондай-ақ бірнеше сирек және құрып кетуге жақын өсімдік түрлері қоныстанған. Кентукки өзенін айнала қоршаған тік жартастар Ішкі Көк Шөп аймағындағы орманның ең ірі шоғырлануын қамтиды, ал қалған бөлігі дамыған немесе тазартылған. Көк күл (Fraxinus quadrangulata), шинельді емен (Quercus muehlenbergii) және қант шабаты (Acer saccharum) тік әктас беткейлерінде көптеп өседі, сонымен қатар тас шырша (Ulmus thomasi), сары ағаш (Cladrastis lutea) және сары атқұйрық (Aesculus octandra) сияқты сирек кездесетін ағаштар да бар. Ескі құмды өзен террасалары мен жар беткейлеріндегі жерлерде көбінесе қышқыл немесе құнарсыз топырақтар кездеседі, онда Аппалачи Кентуккисінде көп таралған қарағай (Fagus) және түлпан ағашы (Liriodendron tulipifera) өседі. Палисадада кездесетін басқа да сирек ағаш түрлеріне Паксистима, Чокечерри және Вибурнның түрлі түрі жатады.