Кіріспе
Ланнидлос – Уэльстегі Поуис округында, A470 және B4518 тас жолдары бойында орналасқан қала және қауымдастық. Бұл қала тарихи Монтгомеришир (Сэр Дрефалдуин) округінің шекарасында жатыр. 2011 жылғы халық санауы бойынша, қала халқы 2929 адамды құрады, олардың 15 пайызы валли тілінде сөйлей білді. Ланнидлос – қаланың төңірегіндегі көркем жаяу жолдарда серуендеуге жазыққан туристер үшін танымал орын. Олардың арасында Глиндŵр жолы бар, ол Оффаның Дайк жолымен бірігіп, Орта Уэльстің айналасында 160 мильдік маршрутты құрайды және Кембрий тауларының тізбегі арқылы жергілікті өткелді ұсынады. 2006 жылдан бері әр жыл сайын мамыр айындағы мерекеге дейін сенбі күні Ланнидлостан Северн өзенінің бастауына және кері 25 мильдік айналма серуен – Сарн Сабрина жүріп өтіледі. 2007 жылы 12 мильдік айналма жол – Semi Sabrina қосылды. Хафрен орман жыл бойы GB раллиі және мотоциклдерге арналған Enduro сияқты авто және мотоспорт жарыстарына пайдаланылады.
Llanidloes is a town and community on the A470 and B4518 roads in Powys, within the historic county boundaries of Montgomeryshire (Sir Drefaldwyn), Wales. The population in 2011 was 2,929, of whom 15% could speak Welsh. Llanidloes is popular with hikers who walk on the scenic footpaths surrounding the town, including Glyndŵr's Way, which in conjunction with the Offa's Dyke path forms a 160 mile circuit around Mid Wales and local passage over the spine of the Cambrian Mountains. The Sarn Sabrina Walk – a 25 mile circular walk from Llanidloes to the source of the Severn and back – has been held yearly on the Saturday preceding the Late Spring Bank Holiday since 2006. In 2007 the Semi Sabrina, a 12 mile circular walk, was added. The Hafren Forest is also used for car rallies such as Rally GB and motorcycle Enduro events throughout the year.
Тарих
Лландилос өзінің атын ерте 7 ғасырдың келттік қасиетті Идлоесінен алған (Ллан Идлоес = Сент Идлоестің приходы), оның приход шіркеуі осы қасиетті кісінің есімімен аталады. Ауылдық үй Уэльстің орталығы саналады. Бұл қала сол кезде Арвистли кантрефінің бір бөлігі болған. 1280 жылы Лландилос корольден (Оуэн де ла Польге берілген) сауда шартын алды және Эдвардтық қала құрылысы мен жер қорғанысынан пайда тапты. Қазіргі көше жоспары 13 ғасырдың торлы жүйесін қайталайды. О'Нилл жер қорғанысын Северн және Клайведог өзендерінің қосылған жерінен, сондай-ақ солтүстіктегі Брук көшесі, шығыстағы Хай-стриттен тыс, оңтүстіктегі Маунт-стрит бойымен ізбестеген; ал Северн батыс шекараны құрайтын. Ол ортағасырлық қамал мен оның қоршауы Маунт-стрит ауданында, оңтүстікке қарай орналасқан деп болжады. Дегенмен, қамалдың және жер қорғанысының нақты орналасқан жерін археологиялық зерттеулер арқылы растау қажет. Қала дамыды және 1344 жылы қала мәртебесін алды. Глиндŵр көтерілісінен кейінгі жаңару баяу болды, бірақ 1545 жылы 59 салық төлеуші тіркелді. Келесі ғасырларда тоқыма және фланель өндірісі өркендеді. Бұл көбінесе үй шаруашылығында жасалатын өнім болды, ал жергілікті тауарлар Англиядағы Шрусбери нарығына жіберілді. 18 ғасырдың соңында Лландилос Монтгомериширдегі ең ірі өндіруші болды, бірақ 1810 жылға таяу, барлық өндіріс процестерін бір шатыр астына біріктірген фабрикалар пайда болғаннан кейін, Ньютаун Лландилосты басты орталық ретінде басып озды. Осы кезеңдегі кірпіш қапталған үш қабатты үйлердің кейбіреулерінде жоғарғы қабатта тоқыма шеберханалары орналасқан. 1833 жылғы Льюистің топографиялық сөздігінде Лландилоста қырық кард машинасы, он сегіз толықтау фабрикасы және отыз бес мың шпиндель бар екені айтылған, бұл көптеген адамдарға жұмыс берді. Алайда, жаңа технология аса тиімді болған жоқ, ал фабрика жүйесі 1839 жылы чартисттік көтеріліске әкелді. 1819 жылы Монтгомеришир каналына қосылған Ньютаун, 1832 жылы Фланель биржасын ашқаннан кейін Уэльстегі фланель өнеркәсібінің орталығына айналды. Лландилос 1838 жылы Ұлы Оук көшесіндегі бұрынғы қоғамдық үйлерді жергілікті консорциум фланель биржасы ретінде салғанда, соған еліктеді; бірақ бұл бірнеше жыл ғана сақталды, дегенмен Лландилос фланелі жақсы сапалы деп есептелді. Кейбір иелері, әсіресе Кембриан және Спринг Миллз иесі Томас Джонс, Лландилос фланель өнеркәсібін дамытуға күш салды. 1865 жылдан бастап, Ван кен орындарында бай кен орындары табылып, қорғасын өндірісі тиімді салаға айналды. 1876 жылға қарай кен орындары әлемдегі ең өнімді орындардың қатарына кірді, онда 500-ден астам адам жұмыс істеді. 1851 жылы қалада темір қорыту зауыты да ашылды. Бұл екінші өркендеу кезеңі қала көрінісінде жақсы көрінеді, әсіресе 1870 жылдары салынған әдемі шіркеулердің көптігі. Коммерциялық табыс XIX ғасырдың соңынан сақталған көптеген әдемі дүкендердің сыртқы жағында көрінеді; бірақ тағы да құлдырау басталды: баспа және тері өңдеу маңыздырақ болды, бірақ соңғы кен 1921 жылы жабылды. Содан бері көп өзгеріс болған жоқ, тек үйлер салынып, оның ішінде бақшалық қалашықтар мен жаңа мектеп бой көтерді. 1991 жылы бұрынғы темір жолдың орнында салынған айналма жол қаланы көлік ағынының зиянды әсерінен қорғады. Лландилос әдемі ағаштармен қапталған басты көшелерімен әсем, олар бастапқыда 1901 жылы отырғызылған, бірақ көптеген ағаштар ауыстырылды. Жанды қоғамдық өмір, әртүрлі көшелер мен тартымды орын Лландилосты Уэльстегі ең әдемі қалалардың біріне айналдырады.
Чартистердің көтерілісі
Ланнидлоес 1839 жылы чартист көтерілісі кезінде өнеркәсіптік наразылықтардың ошағы ретінде әйгілі болды, бұл жергілікті тоқыма индустриясының құлдырауынан туындаған демократиялық құқықтар үшін күрес болды. Наразылықтар кезінде үш жергілікті тұрғын тұтқындалып, Ұлы Емен көшесіндегі Тревитен қонақ үйінде қамауда ұсталды, бірақ наразылар оларды босатуға қол жеткізді. 1839 жылдың 14 мамырында Оңтүстік Шропшир атты жауынгерлерінің жасағы келгенге дейін қала наразылардың бақылауында болды және үкіметтік билік қайта орнатылды.
Ғибадатханалар мен шіркеулер
Сент-Идлос шіркеуі (Уэльстегі шіркеу). 15 ғасырдағы мұнараның қабырғалары ірі тастардан қаланған, қалыңдығы 7 фут. Батыс жақта ерте перпендикуляр есік орналасқан. Ағаштан жасалған қоңырау бұрауы пирамида тәрізді шатырмен жабылған, ол ағаш сақиналары арқылы 1594 жылға теңдестірілген. Ішінде, қоңырау бұрауы деңгейінде, кездейсоқ тақтатастармен толтырылған қабырғалы күмбез; ортасында қоңырауларды көтеруге арналған тесік бар. Стрит солтүстік қанатты қайта салған, 16 ғасырдың басындағы панельдік шығыс терезесін қайта пайдаланған, ал қалған терезелерді перпендикуляр ою-өрнекпен алмастырған. Шіркеудің солтүстік-батыс жағына Филипп Г. Харрисонның 1982 жылғы шіркеу залы үйлестірілген. Керемет, салтанатты аркада – бұл цистерциан шіркеуінің Аббат Күмхирдегі он төрт қанатты кемесінің бөлігі, ол шамамен 10 шақырым оңтүстік-батысқа қарай, төбелердің ар жағында орналасқан. Монастырлар таратылғаннан кейін материалдар алынып, Лланнидлосқа шамалы шатастырылған күйде қайта орнатылғанына күмән жоқ. Балқамалы шатыр Монтгомериширдегі ең әсем шатыр болып табылады. Қашаны бар балқамалар қисайған қабырғалар мен тіреулерді ұстап тұрады, нәтижесінде кеңістікті сезім беретін күмбездік құрылым пайда болады. Барлық жақтау мұқият өңделген. Бұл типтегі шатыр көбінесе 15 ғасырға жатады, бірақ 1542 жылғы жазудың (солтүстік-шығыстан тоғызыншы қалқанда) дұрыстығына күмән келтіруге негіз жоқ, себебі дендрохронология ағаштардың 1538 жылы кесілгенін көрсеткен. Күмбірден алынған жапырақтары бар тас тіреулер бар. Әр тіреудің негізі садақшының немесе гротеск бас бейнесімен ойылған. Қанатты періштелер қалқандарды ұстап, әр балқамаға бекітілген. Тринити Біріккен реформат шіркеуі, Шортбридж көшесі, бұрын Сион тәуелсіз шіркеуі. 1878 жылы Суонсилік Джон Хамфрис салған, ол белгілі шіркеу салушы. Орынға жақсы бейімделген. Үш қабатты қасбетте аркадалы алып классикалық бағаналар бар, олардың үстінде фронтон орналасқан. Кіреберіс есіктерінің үстіндегі үш есіктің үстінде тегіс тас қаптамасы бар, ал кіреберісте қарапайым терезелер орналасқан. Терезелердің үстінде флоренциялық ағаштан жасалған ою-өрнектер бар. Лакаланған қарағайдан жасалған интерьерде қатарластырылған орындықтар орналасқан. Галерея төрт жағынан да жалғасқан, ал астыңғы бөлігінде өрнекті темірден жасалған жапырақтар бар, ал мінбердің үстінде орган орналасқан. Аркадалы алдыңғы жағы бар мінбер. Оның құрылысы 1,550 фунт стерлинг тұрды. Біздің ханым мен Әйет Ричард Гвин шіркеуі (Рим-католик). 1950 жылдары Пенігрин жолындағы францискан монастырының жанында салынған. Шіркеуде алғашқы қасиетті айын 1959 жылдың 18 қазанында өткізді.
Ғимараттар
Бұрынғы ортағасырлық қаланың төрт көшесінің қиылысында жартылай ағаштан салынған Ескі Базар залы тұр. 1600 жыл шамасында салынған бұл ғимарат Уэльстегі осы типтегі жалғыз сақталған ғимарат. 1605 жылы осы залда сот отырыстары өтті, ал 1748 жылы Джон Уэсли ашық едендегі тас мінберден уағыз айтқан. Ланнидлос қалалық үйі, Брод-стрит, 1908 жылы Шайлер мен Ридж сәулетшілері жобалаған. Минерадан алынған кефен тасымен қапталған. Фрэнк Шейлер белгілі өнер және қолөнер сәулетшісі болды және бұл оның ең үздік туындыларының бірі. Қалалық үйдің ішінде қазір Лландило музейі орналасқан.
Көпірлер
Томас Пенсон екі тас аркалы көпір – Ұзын көпір мен Қысқа көпірді жобалаған. Біріншісі – 1826 жылы Северн және Клайведог өзендерінің тоғысқан жеріне салынған үш аркалы көпір және қазіргі таңда II санаттағы мұра нысаны болып саналады. Ол 18 ғасырдың ортасында салынған, сонымен қатар Ұзын көпір деп аталған ағаш көпірдің орнына салынған. Қысқа көпір – 1849 жылы салынған, Северн өзенінің үстінен өтетін бір аркалы тас көпір.
Темір жол станциясы мен Ньютаун және Лландилос темір жолы
Ланнидлос теміржол станциясы 1864 жылы Ланнидлос және Ньютаун теміржолы арқылы ашылды. Ірі түйіспе станциясы ретінде салынған, ол оңтүстіктегі Mid Wales Railway және Манчестер мен Милфорд теміржолын, солтүстіктегі Ньютаун және Озуэстри мен Ньютаун теміржолын байланыстыруға арналған. Ғимарат грузин стилінде салынған және теміржол компаниясының кеңселерін орналастыру үшін жобаланған. Ланнидлос және Ньютаун теміржолы ақырында Кембрий теміржолының бір бөлігіне айналып, Оңтүстік Уэльспен байланыстырды. Станция 1962 жылдың 31 желтоқсанында жолаушылар тасымалы үшін жабылды. Ланнидлосты айналып өтетін жол бұрынғы теміржолдың бір бөлігімен өтеді, ал станция әлі де сол жолдың жанында тұр. Қазір ол қайта жаңартылып, шағын кәсіпорындар орналасқан.
Ланнидлос соғыс ескерткіш ауруханасы
1920 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза болған жергілікті әскерилердің құрметіне ескерткіш ретінде ашылды. 2006 жылы Powys Жергілікті денсаулық сақтау кеңесі (LHB) Ланнидлос соғыс ескерткіші ауруханасын нашарлатуға немесе жабуға алып келетін бюджетті қысқарту жоспарлап отырғанын хабарлады. Осыған жауап ретінде Ланнидлос ауруханасын сақтап қалу жөніндегі әрекет тобы құрылды.
Мәдениет
Қала жыл сайынғы Ланнидлос әшекейлі киімдермен ұйымдастырылатын көшелік тойымен танымал болды, ол Уэльстегі ең ірі көшелік тойлардың бірі еді. Бұл шара 1969 жылы шілде айының бірінші жұмасында басталып, өткізіле бастады. 2004 жылы фестивальге шамамен 5000 адам қатысты. Қосымша шығындар мен қауіпсіздікке қатысты алаңдаулар туындағаннан кейін фестиваль 2012 жылы тоқтатылды. Ланнидлос либералды және контрмәдениет атмосферасымен танымал, ерекше есімді қала ретінде белгілі. Ланнидлос егде жастағы хиппилердің танымал мекені болып саналады. 2014 жылы ол Уэльсте тұруға ең тартымды пошталық индекс аймақтарының бірі деп бағаланды. 2017 жылы ол Уэльстегі өмір сүруге ең жақсы орындардың бірі деп аталды. The Quilt Association штаб-пәтері Minerva Arts Centre-де орналасқан; олар мұнда семинарлар мен жыл сайынғы тігіншелер көрмесін өткізеді.
Спорт
Ланнидлос Таун Футбол Клубы 1875 жылы құрылған. 2020 жылы олар Уэльс футбол лигасы жүйесінің екінші деңгейі – Солтүстік Уэльске жоғары лигаға көтерілді. Жергілікті регби клубы – Лландилос RFC. Ланнидлоесте Уэльстің WEC GP жарысы өткізіледі, бұл Эндюро әлем чемпионатының бөлігі, жолсыз мотоцикл спортының түрі.
Білім
Ланнидлос жоғары мектебі – орта мектеп.