Кіріспе

Уэльстегі округ және сақталған округ – қазіргі Гвиненд округі. Гвиненд Уэльстің солтүстік-батысында орналасқан округ. Ол солтүстікке қарай Мэнай бұғазы арқылы Англсимен, шығысқа қарай Конви, Денбигшир және Поуис округтарымен, оңтүстікке қарай Дифи сағасы арқылы Середижонмен және батысқа қарай Ирландия теңізімен шектеседі. Бангор қаласы ең ірі елді мекен, ал әкімшілік орталығы – Кэрнарфон қаласы. Салтанатты мақсаттар үшін пайдаланылатын Гвиненд округінің сақталған аймағына Англси аралы кіреді. Гвиненд Уэльстегі екінші ірі округ, бірақ халқы сирек қоныстанған, ауданы 979 шаршы миль (2,536 км²) және 117 400 адамды құрайды. Бангордан (18 322) кейін ең ірі елді мекендер – Кэрнарфон (9 852), Бефесда (4 735) және Пвилхелли (4 076). Округ Уэльстегі уэльс тілінде сөйлейтіндердің ең жоғары үлесіне ие – 64,4%, және ол тілдің орталығы саналады. Гвинендтің географиясы таулы, батысында ұзын жағалау жолағы бар. Округтың көп бөлігін Сноудония ұлттық паркі (Эрири) алып жатыр, онда Уэльстің ең биік тауы – Сноудон (Yr Wyddfa; 3560 фут (1085 м)) орналасқан. Батыс жағында Ллинь түбегі жазық жартастармен және көрнекті жағалауымен танымал, оның бір бөлігі Ллинь AONB арқылы қорғалады. Гвинендте Уэльстің ең ірі көлдері мен су қоймалары бар, соның ішінде ең үлкені – Бала көлі (Ллин Тегид). Қазіргі округтың аумағы Уэльс тарихында маңызды рөл атқарды. Ол Гвиненд патшалығының және Уэльс княздығының негізгі бөлігін құрады, ол Аберфрау әулеті тұсында 1277 және 1283 жылдар аралығында Эдуард I-нің басып алуына дейін Англия патшалығынан тәуелсіз болды. Эдуард Кэрнарфон және Харлехтегі қамалдарды салды, олар Гвинендтегі король Эдуардтың қамалы мен қала қабырғаларының Дүниежүзілік мұралық ескерткішінің бір бөлігін құрайды. Өнеркәсіптік революция кезінде тақтас өнеркәсібі қарқынды дамыды; 19 ғасырдың соңында көршілес Пенрин және Динорвик карьерлері әлемдегі ең ірілері болды, ал Солтүстік-Батыс Уэльстің тақтас ландшафты қазір Дүниежүзілік мұра. Гвиненд Каернарфоншир және Мерионэтшир округтарының көп бөлігін қамтиды.

Этимология

Бұрын Дж. Е. Ллойд сияқты тарихшылар Гвинедд сөзінің келттік түбірі "тайпалардың бірігуі" немесе "тайпалар жинағы" дегенді білдіреді деп есептеген – бұл ирланд тіліндегі *fine* сөзімен (тайпа) бір түбірден шыққан. Сонымен қатар, осы атау мен ирландтардың *Féni* этнонимі арасындағы байланыс анықталған, ол ирландтардың ертедегі өзіндік атауы. *Féni* сөзі *fían* – "аңшылар мен жауынгерлер тобы, басшының басшылығымен жауынгерлер тобы" сөзімен байланысты. Ал, бұл сөздің түбірі "тырысу, үміттену, тілеу" мағынасын беретін үнді-еуропалық сөз болуы мүмкін. Ирландиялықтар рим дәуірінің соңында Солтүстік-Батыс Уэльске және Дифедке қоныстанған. *Venedotia* – осы атаудың латынша түрі. Пенмачнода шамамен 500 жылға дейін сақталған ескерткіш таста "Cantiori Hic Iacit Venedotis" ("Мұнда Гвинедд азаматы Канторикс жатыр") деп жазылған.

Экономика

Округтің экономикасы аралас сипатта. Экономиканың маңызды бөлігі туризмге негізделген: көптеген жағажайлар мен таулар көптеген саяхатшыларды қызықтырады. Округтың елеулі бөлігі Сноудония ұлттық паркінің құрамына кіреді, ол солтүстік жағалаудан басталып, оңтүстікте Мерионнед ауданына дейін созылады. Бірақ туризм маусымдық жұмыспен қамтамасыз етеді, сондықтан қыс айларында жұмыс орындары жетіспейді. Ауыл шаруашылығының маңызы бұрынғыдан азайды, әсіресе жерде еңбек ететін адамдардың саны тұрғысынан, бірақ ол экономиканың маңызды бір бөлігі болып табылады. Салттық өнеркәсіптердің ең ірісі – тақта тас өндірісі, алайда қазіргі таңда тақта тас карьерлерінде жұмыс істейтін жұмысшылардың үлесі өте аз. Жақында дамыған салалардың қатарында теле- және дыбыс жазу студиялары бар: Sain жазбалар компаниясының бас кеңсесі осы округте орналасқан. Білім беру саласы да жергілікті экономика үшін өте маңызды, оның ішінде Бангор университеті және қосымша білім беру колледждері – Coleg Meirion Dwyfor және Coleg Menai, қазірдің өзінде Grŵp Llandrillo Menai құрамына кіреді.

Уэльс тілінде сөйлейтіндер

Гвинедте уэльс тілінде сөйлей білетін адамдардың үлесі Уэльсте ең жоғары. 2021 жылғы халық санауы бойынша үш жастан асқан халықтың 64,4% уэльс тілінде сөйлейтінін, ал 2011 жылғы халық санауында 64,4% уэльс тілінде сөйлейтінін мәлімдеді. Каунтінің 83% уэльс тілінде еркін сөйлейді, бұл Уэльстің барлық каунтилері арасындағы ең жоғары көрсеткіш. Гвинедте уэльс тілінде сөйлейтіндердің ең көп үлесі 5-15 жас аралығындағы жас тобында байқалды, олардың 92,3% 2011 жылы уэльс тілінде сөйлейтінін айтты. Бұл көрсеткіш 72,1%-дан 68,7%-ға төмендегенімен, соңғы он жылда Уэльс бойынша уэльс тілінде сөйлейтіндердің үлесі 20,5%-ға дейін өсті. Жылдық халықты зерттеу мәліметтері бойынша 2023 жылдың наурыз айына қарай Гвинедте үш жастан асқан халықтың 77,0% уэльс тілінде сөйлей алады.