Кіріспе
Уэльстегі округ және сақталған округ – қазіргі Гвиненд округі. Гвиненд Уэльстің солтүстік-батысында орналасқан округ. Ол солтүстікке қарай Мэнай бұғазы арқылы Англсимен, шығысқа қарай Конви, Денбигшир және Поуис округтарымен, оңтүстікке қарай Дифи сағасы арқылы Середижонмен және батысқа қарай Ирландия теңізімен шектеседі. Бангор қаласы ең ірі елді мекен, ал әкімшілік орталығы – Кэрнарфон қаласы. Салтанатты мақсаттар үшін пайдаланылатын Гвиненд округінің сақталған аймағына Англси аралы кіреді. Гвиненд Уэльстегі екінші ірі округ, бірақ халқы сирек қоныстанған, ауданы 979 шаршы миль (2,536 км²) және 117 400 адамды құрайды. Бангордан (18 322) кейін ең ірі елді мекендер – Кэрнарфон (9 852), Бефесда (4 735) және Пвилхелли (4 076). Округ Уэльстегі уэльс тілінде сөйлейтіндердің ең жоғары үлесіне ие – 64,4%, және ол тілдің орталығы саналады. Гвинендтің географиясы таулы, батысында ұзын жағалау жолағы бар. Округтың көп бөлігін Сноудония ұлттық паркі (Эрири) алып жатыр, онда Уэльстің ең биік тауы – Сноудон (Yr Wyddfa; 3560 фут (1085 м)) орналасқан. Батыс жағында Ллинь түбегі жазық жартастармен және көрнекті жағалауымен танымал, оның бір бөлігі Ллинь AONB арқылы қорғалады. Гвинендте Уэльстің ең ірі көлдері мен су қоймалары бар, соның ішінде ең үлкені – Бала көлі (Ллин Тегид). Қазіргі округтың аумағы Уэльс тарихында маңызды рөл атқарды. Ол Гвиненд патшалығының және Уэльс княздығының негізгі бөлігін құрады, ол Аберфрау әулеті тұсында 1277 және 1283 жылдар аралығында Эдуард I-нің басып алуына дейін Англия патшалығынан тәуелсіз болды. Эдуард Кэрнарфон және Харлехтегі қамалдарды салды, олар Гвинендтегі король Эдуардтың қамалы мен қала қабырғаларының Дүниежүзілік мұралық ескерткішінің бір бөлігін құрайды. Өнеркәсіптік революция кезінде тақтас өнеркәсібі қарқынды дамыды; 19 ғасырдың соңында көршілес Пенрин және Динорвик карьерлері әлемдегі ең ірілері болды, ал Солтүстік-Батыс Уэльстің тақтас ландшафты қазір Дүниежүзілік мұра. Гвиненд Каернарфоншир және Мерионэтшир округтарының көп бөлігін қамтиды.
the modern county
Gwynedd is a county in the north west of Wales. It borders Anglesey across the Menai Strait to the north, Conwy, Denbighshire, and Powys to the east, Ceredigion over the Dyfi estuary to the south, and the Irish Sea to the west. The city of Bangor is the largest settlement, and the administrative centre is Caernarfon. The preserved county of Gwynedd, which is used for ceremonial purposes, includes the Isle of Anglesey. Gwynedd is the second largest county in Wales but sparsely populated, with an area of 979 square miles (2,536 km2) and a population of 117,400. After Bangor (18,322), the largest settlements are Caernarfon (9,852), Bethesda (4,735), and Pwllheli (4,076). The county has the highest percentage of Welsh speakers in Wales, at 64.4%, and is considered a heartland of the language. The geography of Gwynedd is mountainous, with a long coastline to the west. Much of the county is covered by Snowdonia National Park (Eryri), which contains Wales's highest mountain, Snowdon (Yr Wyddfa; 3560 feet (1085 m)). To the west, the Llŷn Peninsula is flatter and renowned for its scenic coastline, part of which is protected by the Llŷn AONB. Gwynedd also contains several of Wales's largest lakes and reservoirs, including the largest, Bala Lake (Llyn Tegid). The area which is now the county has played a prominent part in the history of Wales. It formed part of the core of the Kingdom of Gwynedd and the native Principality of Wales, which under the House of Aberffraw remained independent from the Kingdom of England until Edward I's conquest between 1277 and 1283. Edward built the castles at Caernarfon and Harlech, which form part of the Castles and Town Walls of King Edward in Gwynedd World Heritage Site. During the Industrial Revolution the slate industry rapidly developed; in the late nineteenth century the neighbouring Penrhyn and Dinorwic quarries were the largest in the world, and the Slate Landscape of Northwest Wales is now a World Heritage Site. Gwynedd covers the majority of the historic counties of Caernarfonshire and Merionethshire.
Этимология
Бұрын Дж. Е. Ллойд сияқты тарихшылар Гвинедд сөзінің келттік түбірі "тайпалардың бірігуі" немесе "тайпалар жинағы" дегенді білдіреді деп есептеген – бұл ирланд тіліндегі *fine* сөзімен (тайпа) бір түбірден шыққан. Сонымен қатар, осы атау мен ирландтардың *Féni* этнонимі арасындағы байланыс анықталған, ол ирландтардың ертедегі өзіндік атауы. *Féni* сөзі *fían* – "аңшылар мен жауынгерлер тобы, басшының басшылығымен жауынгерлер тобы" сөзімен байланысты. Ал, бұл сөздің түбірі "тырысу, үміттену, тілеу" мағынасын беретін үнді-еуропалық сөз болуы мүмкін. Ирландиялықтар рим дәуірінің соңында Солтүстік-Батыс Уэльске және Дифедке қоныстанған. *Venedotia* – осы атаудың латынша түрі. Пенмачнода шамамен 500 жылға дейін сақталған ескерткіш таста "Cantiori Hic Iacit Venedotis" ("Мұнда Гвинедд азаматы Канторикс жатыр") деп жазылған.
Экономика
Округтің экономикасы аралас сипатта. Экономиканың маңызды бөлігі туризмге негізделген: көптеген жағажайлар мен таулар көптеген саяхатшыларды қызықтырады. Округтың елеулі бөлігі Сноудония ұлттық паркінің құрамына кіреді, ол солтүстік жағалаудан басталып, оңтүстікте Мерионнед ауданына дейін созылады. Бірақ туризм маусымдық жұмыспен қамтамасыз етеді, сондықтан қыс айларында жұмыс орындары жетіспейді. Ауыл шаруашылығының маңызы бұрынғыдан азайды, әсіресе жерде еңбек ететін адамдардың саны тұрғысынан, бірақ ол экономиканың маңызды бір бөлігі болып табылады. Салттық өнеркәсіптердің ең ірісі – тақта тас өндірісі, алайда қазіргі таңда тақта тас карьерлерінде жұмыс істейтін жұмысшылардың үлесі өте аз. Жақында дамыған салалардың қатарында теле- және дыбыс жазу студиялары бар: Sain жазбалар компаниясының бас кеңсесі осы округте орналасқан. Білім беру саласы да жергілікті экономика үшін өте маңызды, оның ішінде Бангор университеті және қосымша білім беру колледждері – Coleg Meirion Dwyfor және Coleg Menai, қазірдің өзінде Grŵp Llandrillo Menai құрамына кіреді.
Уэльс тілінде сөйлейтіндер
Гвинедте уэльс тілінде сөйлей білетін адамдардың үлесі Уэльсте ең жоғары. 2021 жылғы халық санауы бойынша үш жастан асқан халықтың 64,4% уэльс тілінде сөйлейтінін, ал 2011 жылғы халық санауында 64,4% уэльс тілінде сөйлейтінін мәлімдеді. Каунтінің 83% уэльс тілінде еркін сөйлейді, бұл Уэльстің барлық каунтилері арасындағы ең жоғары көрсеткіш. Гвинедте уэльс тілінде сөйлейтіндердің ең көп үлесі 5-15 жас аралығындағы жас тобында байқалды, олардың 92,3% 2011 жылы уэльс тілінде сөйлейтінін айтты. Бұл көрсеткіш 72,1%-дан 68,7%-ға төмендегенімен, соңғы он жылда Уэльс бойынша уэльс тілінде сөйлейтіндердің үлесі 20,5%-ға дейін өсті. Жылдық халықты зерттеу мәліметтері бойынша 2023 жылдың наурыз айына қарай Гвинедте үш жастан асқан халықтың 77,0% уэльс тілінде сөйлей алады.