Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Балтық немісі астрономы Густав Вильгельм Людвиг фон Струве (1 қараша 1858 жыл - 4 қараша 1920 жыл) – атақты Балтық немісі Струвтер әулетінің мүшесі, Балтық немісі астрономы. Орыс тілінде оның есімі кейде Людвиг Оттович Струве (Людвиг Оттович Струве) немесе Людвиг Оттонович Струве (Людвиг Оттонович Струве) деп аталады.
Baltic German astronomer
Gustav Wilhelm Ludwig von Struve (November 1, 1858 – November 4, 1920) was a Baltic German astronomer, part of the famous Baltic German Struve family. In Russian, his name is sometimes given as Lyudvig Ottovich Struve (Людвиг Оттович Струве) or Lyudvig Ottonovich Struve (Людвиг Оттонович Струве).
Өмірбаян
Густав Вильгельм Людвиг фон Струв 1858 жылы Царское Селода дүниеге келді – бұл Санкт-Петербургтің оңтүстігінде орналасқан, императорлық отбасы мен келуші ақсүйектердің бұрынғы Ресей резиденциясы. Ол Отто Вильгельм фон Струв пен Эмили Дирсеннің (1823–1868) төртінші ұлы және астроном Герман Струвтың кіші інісі болды. Людвиг отбасылық дәстүрлерін жалғастырып, 1876 және 1880 жылдар аралығында Дорпат император университетінде астрономияны оқыды. Аспирантурадағы зерттеу жұмыстарын әкесі басқарған Пулково обсерваториясында бастады. 1883 жылы Людвиг "Resultate aus den in Pulkowa angestellen Vergleichungen von Procyon mit benachbarten Sternen" (Пулковода Процион жұлдызының көршілес жұлдыздармен салыстырылуынан алынған нәтижелер) тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады. 1883 және 1886 жылдар аралығында Струве Бонн, Милан, Париж және Лейпциг сияқты бірнеше еуропалық обсерваторияларда болды. Астрономиядағы оның ең басты ықпалы – әкесі және итальяндық астроном Джованни Шиапарелли болды. 1886–1894 жылдары Струве Тарту обсерваториясында астроном қызметін атқарды. 1887 жылы Еуропаға жасаған сапары барысында алған нәтижелерін пайдаланып, "Neue Bestimmung der Constante der Precession und der eigenen Bewegung des Sonnensystems" (Прецессия тұрақтысының және Күн жүйесінің қозғалысының жаңа анықтамасы) атты ғылыми еңбегін дайындап, қорғады.
Gustav Wilhelm Ludwig von Struve was born in 1858 in Tsarskoye Selo – a former Russian residence of the imperial family and visiting nobility, located south from the center of St. Petersburg. He was the fourth son of Otto Wilhelm von Struve and Emilie Dyrssen (1823–1868) and a younger brother of astronomer Hermann Struve. Ludwig followed his family traditions and between 1876 and 1880 studied astronomy at the Imperial University of Dorpat. For his post graduate research started at the Pulkovo Observatory which was headed by his father. In 1883, Ludwig defended his PhD thesis on "Resultate aus den in Pulkowa angestellen Vergleichungen von Procyon mit benachbarten Sternen" (Results obtained in Pulkovo on relation of Procyon with the neighboring stars). Between 1883 and 1886, Struve was staying abroad in several European observatories, including those in Bonn, Milan, Paris and Leipzig. His major influences in astronomy were his father and the Italian astronomer Giovanni Schiaparelli. Between 1886 and 1894, Struve worked as an astronomer at the Tartu Observatory. In 1887, using results obtained during his European trip, he prepared and defended the habilitation thesis titled "Neue Bestimmung der Constante der Precession und der eigenen Bewegung des Sonnensystems" (New determination of the constant of precession and of the motion of the Solar System).
Зерттеу
1894 жылы әкесі зейнетке шыққаннан кейін бірнеше жыл өткен соң Людвиг Харьков университетіне келді. 1897 жылы ол астрономия және геодезия профессоры, сондай-ақ обсерватория директоры болды. Струве келгенге дейін Харьков обсерваториясы Ресейдің нивелирлеу желісіне тіркелмеген еді, ал Харьковтың биіктігі жергілікті триангуляциямен жүргізілген дәл емес тригонометриялық нивелирлеуге негізделген. Обсерваторияны Ресейдің нивелирлеу желісіне қосу үшін Струве бес жыл бойы қажырлы еңбек етті. 1912 жылы ол Харьков университетінің физика-математика факультетінің деканы болып сайланды. 1914 жылы факультетте құрастыру шеберханасын құрып, оны бес жыл басқарды. Осыған дейін Ресейде мұндай мекемелер болған жоқ, ал шетелдік инженерлер дәл механикалық жұмыстар үшін жеке шақырылатын. Струве осы салада ұлттық мектеп құруға тырысты, бірақ толыққанды сәттілікке жете алмады. Ол өзі де білікті инженер болғандықтан, "жасанды жұлдызды пайдаланып жеке қателікті" өлшеуге арналған құрал жасады. Бұл құралды Лейден обсерваториясында Г.Г. ван де Санде Бахуйзен ойлап тапқан және Струве белсенді түрде пайдаланды. Харьковтағы байқауларының негізінде Струве "779 зодиак жұлдызының байқаулары" (1898–1902) каталогын жасады. 1908 мен 1915 жылдар аралығында Струве және оның әріптестері 1407 циркумполярлы жұлдыздың тік бұрышын және енін анықтады, әр координата үшін шамамен 11000 байқау жасады. Нәтижелері "1911 жылдың орташа эпохасы бойынша FK4 жүйесіндегі 1407 циркумполярлы жұлдыздың енінің Харьков дифференциалдық каталогы" және "1407 циркумполярлы жұлдыздың ені каталогы мен Фабриций каталогының 412 циркумполярлы жұлдыздың өздік қозғалысы кестелерімен салыстыру нәтижелері" деген есімдермен жарияланды.
A few years after retirement of his father, in 1894, Ludwig moved to the University of Kharkiv. There, in 1897 he became professor in astronomy and geodesy and director of the observatory. Prior to Struve, the Kharkiv Observatory was not registered within the Russian leveling network and the altitude of Kharkiv was based on rather inaccurate trigonometric leveling conducted by local triangulation. It took Struve five years of hard work to include the observatory to the Russian leveling network. In 1912, he was elected as Dean of the Physics and Mathematics Department of Kharkiv University. In 1914, he founded a workshop of fine mechanics at the department and headed it for five years. Prior to that, such institutions had been nonexistent in Russia, and foreign engineers were personally invited for precision mechanical work. Struve attempted to build a national school in this area, but with limited success. He himself was a skilled engineer and constructed an instrument for the measurement of "an individual error using artificial star.” This device was invented by H. G. van de Sande Bakhuyzen at the Leiden Observatory and was actively used by Struve. On the basis of his observations in Kharkiv, Struve compiled a catalogue "Observation of 779 zodiac stars” (1898–1902). Between 1908 and 1915, Struve with collaborators determined right ascension and declination of 1407 circumpolar stars, taking about 11,000 observations for each coordinate. The results were published in the "Kharkiv differential catalogue of declination of 1407 circumpolar stars in FK4 system for mean epoch of 1911 year" and "The
results of a comparison of the catalogue of declination of 1407 circumpolar stars and the Fabritius catalogue with the tables of proper motion of 412 circumpolar stars".
Соңғы жылдары
Струве Елизавета Христофоровнаға (1874–1964) үйленді және олардың екі ұлы мен екі қызы болды. Олардың тұңғыш баласы, ұлы Отто 1897 жылы Харьков қаласында дүниеге келді, кейіннен ол 20-шы ғасырдың ең танымал астрономдарының біріне айналды. Отто Ресей революциясынан кейінгі азамат соғысында жеңілген жақтағы Ақ әскер офицері болып қызмет етті. Сондықтан, большевиктердің қуғын-сүргінінен қашу үшін Струве 1919 жылы Симферопольге көшіп, Таврида университетінде профессорлық қызметке кірісті. Ол Харьковта әкесі мен атасы Фридрих Георг Вильгельм фон Струвеге қатысты шамамен 1400 тарихи хаттан тұратын жинақ қалдырды. Бұл жинақ екі соғыстан аман қалды және бүгінгі күнге дейін сақталған. Харьковтан кеткеннен кейін, Струве отбасына қайғылы оқиғалар тізбегі оқырды. 1920 жылдың жазында Людвигтің 9 жасар қызы Елизавета оның көз алдында суға батып қайтыс болды. Содан кейін, ұлы Вернер (1903–1920) туберкулезден көз жұмды, ал қараша айында Людвигтің өзі инсульттан қайтыс болды. Оның артында әйелі және қызы Ядвига (1901–1924) қалды, олар Харьковқа оралды. Ядвига Харьков технология институтында неміс тілін оқытқан, бірақ 1924 жылы туберкулезден қайтыс болды.
Struve was married to Elizaveta Khrystoforovna (1874–1964) and they had two sons and two daughters. Their first child, son Otto, was born in Kharkiv in 1897, and later became one of the most famous astronomers of the 20th century. Otto served as a White Russian officer in the losing side of the civil war that followed the Russian Revolution. Therefore, to avoid Bolshevik's repressions, Struve had to move in 1919 to Simferopol where he had assumed professor position at the Tavrida University. He left in Kharkiv a collection of about 1400 historical letters involving his father and grandfather, Friedrich Georg Wilhelm von Struve. The collection had survived two wars and was preserved till the present days. After leaving Kharkiv, tragedy struck the Struve family with three deaths in the over the course of five months. In the summer of 1920, Ludwig's 9 year old daughter Elizabeth drowned in front of him. Shortly afterward, his son Werner (1903–1920) died from tuberculosis, and in November, Ludwig himself died of a stroke. He was survived by his wife and daughter Yadviga (1901–1924), who returned to Kharkiv. Yadviga had taught German at Kharkiv Technology Institute, but died in 1924 of tuberculosis.
Марапаттар
1915 жылы Струв 1893 жылдан бері мүше болған Ресей астрономиялық қоғамы кеңесінен сыйлық алды. Сыйлық "Толық ай тұтылуы кезінде жұлдыздардың ай артынан өтуін бақылауды зерттеу" жұмысы үшін берілді, бұл жұмыс Харьков және Пулково обсерваторияларының бірлескен еңбегі болды.
In 1915, Struve received an award from the council of the Russian Astronomical Society, where he was a member from 1893. The award was given for his work “Elaboration of the observations of
lunar occultation of the stars during the total lunar eclipse” that was carried within a collaboration between the Kharkiv and Pulkovo observatories.
Пайдаланған дереккөздер
Балышев, М. А. (2021 ж.) Людвиг фон Струве (1858–1920): Харьков астрономиялық обсерваториясында позициялық астрономияның дамуы. Аспан денелерінің кинематикасы мен физикасы, 37(5): 269–272. Балышев, М. А. (2021 ж.) Астроном Людвиг Оттович Струве (1858–1920): Ғылыми өмірбаян. Ғылым және ғылым туралы ғылым, 3: 76–102. (Украин тілінде) Балышев М. (2007) Людвиг Оттонович Струве. Тарихшының жазбалары. Университеттер. Ғылым және ағарту, 1: 34–43. (Орыс тілінде)
Balyshev, M. A. (2021). Ludwig von Struve (1858–1920): Development of Positional Astronomy at the Kharkiv Astronomical Observatory. Kinematics and Physics of Celestial Bodies, 37(5): 269 272. Balyshev, M. A. (2021). Astronomer Ludwig Ottovich Struve (1858 1920): A scientific biography. Science and Science of Science, 3: 76 102. (In Ukrainian)
Balyshev M. (2007) Ludwig Ottonovich Struve. Notes historian. Universitates. Science and Enlightenment, 1. P.34 43. (In Russian)