Кіріспе

Балтық немісі астрономы Густав Вильгельм Людвиг фон Струве (1 қараша 1858 жыл - 4 қараша 1920 жыл) – атақты Балтық немісі Струвтер әулетінің мүшесі, Балтық немісі астрономы. Орыс тілінде оның есімі кейде Людвиг Оттович Струве (Людвиг Оттович Струве) немесе Людвиг Оттонович Струве (Людвиг Оттонович Струве) деп аталады.

Өмірбаян

Густав Вильгельм Людвиг фон Струв 1858 жылы Царское Селода дүниеге келді – бұл Санкт-Петербургтің оңтүстігінде орналасқан, императорлық отбасы мен келуші ақсүйектердің бұрынғы Ресей резиденциясы. Ол Отто Вильгельм фон Струв пен Эмили Дирсеннің (1823–1868) төртінші ұлы және астроном Герман Струвтың кіші інісі болды. Людвиг отбасылық дәстүрлерін жалғастырып, 1876 және 1880 жылдар аралығында Дорпат император университетінде астрономияны оқыды. Аспирантурадағы зерттеу жұмыстарын әкесі басқарған Пулково обсерваториясында бастады. 1883 жылы Людвиг "Resultate aus den in Pulkowa angestellen Vergleichungen von Procyon mit benachbarten Sternen" (Пулковода Процион жұлдызының көршілес жұлдыздармен салыстырылуынан алынған нәтижелер) тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады. 1883 және 1886 жылдар аралығында Струве Бонн, Милан, Париж және Лейпциг сияқты бірнеше еуропалық обсерваторияларда болды. Астрономиядағы оның ең басты ықпалы – әкесі және итальяндық астроном Джованни Шиапарелли болды. 1886–1894 жылдары Струве Тарту обсерваториясында астроном қызметін атқарды. 1887 жылы Еуропаға жасаған сапары барысында алған нәтижелерін пайдаланып, "Neue Bestimmung der Constante der Precession und der eigenen Bewegung des Sonnensystems" (Прецессия тұрақтысының және Күн жүйесінің қозғалысының жаңа анықтамасы) атты ғылыми еңбегін дайындап, қорғады.

Зерттеу

1894 жылы әкесі зейнетке шыққаннан кейін бірнеше жыл өткен соң Людвиг Харьков университетіне келді. 1897 жылы ол астрономия және геодезия профессоры, сондай-ақ обсерватория директоры болды. Струве келгенге дейін Харьков обсерваториясы Ресейдің нивелирлеу желісіне тіркелмеген еді, ал Харьковтың биіктігі жергілікті триангуляциямен жүргізілген дәл емес тригонометриялық нивелирлеуге негізделген. Обсерваторияны Ресейдің нивелирлеу желісіне қосу үшін Струве бес жыл бойы қажырлы еңбек етті. 1912 жылы ол Харьков университетінің физика-математика факультетінің деканы болып сайланды. 1914 жылы факультетте құрастыру шеберханасын құрып, оны бес жыл басқарды. Осыған дейін Ресейде мұндай мекемелер болған жоқ, ал шетелдік инженерлер дәл механикалық жұмыстар үшін жеке шақырылатын. Струве осы салада ұлттық мектеп құруға тырысты, бірақ толыққанды сәттілікке жете алмады. Ол өзі де білікті инженер болғандықтан, "жасанды жұлдызды пайдаланып жеке қателікті" өлшеуге арналған құрал жасады. Бұл құралды Лейден обсерваториясында Г.Г. ван де Санде Бахуйзен ойлап тапқан және Струве белсенді түрде пайдаланды. Харьковтағы байқауларының негізінде Струве "779 зодиак жұлдызының байқаулары" (1898–1902) каталогын жасады. 1908 мен 1915 жылдар аралығында Струве және оның әріптестері 1407 циркумполярлы жұлдыздың тік бұрышын және енін анықтады, әр координата үшін шамамен 11000 байқау жасады. Нәтижелері "1911 жылдың орташа эпохасы бойынша FK4 жүйесіндегі 1407 циркумполярлы жұлдыздың енінің Харьков дифференциалдық каталогы" және "1407 циркумполярлы жұлдыздың ені каталогы мен Фабриций каталогының 412 циркумполярлы жұлдыздың өздік қозғалысы кестелерімен салыстыру нәтижелері" деген есімдермен жарияланды.

Соңғы жылдары

Струве Елизавета Христофоровнаға (1874–1964) үйленді және олардың екі ұлы мен екі қызы болды. Олардың тұңғыш баласы, ұлы Отто 1897 жылы Харьков қаласында дүниеге келді, кейіннен ол 20-шы ғасырдың ең танымал астрономдарының біріне айналды. Отто Ресей революциясынан кейінгі азамат соғысында жеңілген жақтағы Ақ әскер офицері болып қызмет етті. Сондықтан, большевиктердің қуғын-сүргінінен қашу үшін Струве 1919 жылы Симферопольге көшіп, Таврида университетінде профессорлық қызметке кірісті. Ол Харьковта әкесі мен атасы Фридрих Георг Вильгельм фон Струвеге қатысты шамамен 1400 тарихи хаттан тұратын жинақ қалдырды. Бұл жинақ екі соғыстан аман қалды және бүгінгі күнге дейін сақталған. Харьковтан кеткеннен кейін, Струве отбасына қайғылы оқиғалар тізбегі оқырды. 1920 жылдың жазында Людвигтің 9 жасар қызы Елизавета оның көз алдында суға батып қайтыс болды. Содан кейін, ұлы Вернер (1903–1920) туберкулезден көз жұмды, ал қараша айында Людвигтің өзі инсульттан қайтыс болды. Оның артында әйелі және қызы Ядвига (1901–1924) қалды, олар Харьковқа оралды. Ядвига Харьков технология институтында неміс тілін оқытқан, бірақ 1924 жылы туберкулезден қайтыс болды.

Марапаттар

1915 жылы Струв 1893 жылдан бері мүше болған Ресей астрономиялық қоғамы кеңесінен сыйлық алды. Сыйлық "Толық ай тұтылуы кезінде жұлдыздардың ай артынан өтуін бақылауды зерттеу" жұмысы үшін берілді, бұл жұмыс Харьков және Пулково обсерваторияларының бірлескен еңбегі болды.

Пайдаланған дереккөздер

Балышев, М. А. (2021 ж.) Людвиг фон Струве (1858–1920): Харьков астрономиялық обсерваториясында позициялық астрономияның дамуы. Аспан денелерінің кинематикасы мен физикасы, 37(5): 269–272. Балышев, М. А. (2021 ж.) Астроном Людвиг Оттович Струве (1858–1920): Ғылыми өмірбаян. Ғылым және ғылым туралы ғылым, 3: 76–102. (Украин тілінде) Балышев М. (2007) Людвиг Оттонович Струве. Тарихшының жазбалары. Университеттер. Ғылым және ағарту, 1: 34–43. (Орыс тілінде)