Кіріспе
Францияның бұрынғы графтығы Арманьяк графлығы (/US/, /ɑːr//m//ən/'/j//æ//k//, /, /ɑːr//m//ɑː//n/'/j//ɑː//k/, ; ), Пиреней тауларының төменгі етегінде Адур және Гаронна өзендері арасында орналасқан, 601 жылы Аквитанияда (қазіргі Франция) құрылған Гаскония герцогдығының тарихи графтығы еді. 960 жылы «Арманьяк графы» атағы орнатылды, осылайша Арманьяк графтығы құрылды. 1751 жылы, баласыз Шарль де Лотарингия, Арманьяк графы қайтыс болғаннан кейін, графтық Франция корольдігінің жерлеріне қосылды және король, сол кезде Людовик XV, «Арманьяк графы» (Comte d'Armagnac) атағын алды. 1791 жылы Франция департаменттерге бөлінгеннен кейін графтық таратылды, бірақ Францияның маңызды табиғи аймағы болып қала береді.
The County of Armagnac (/US/,/ɑːr//m//ən/'/j//æ//k//, /,/ɑːr//m//ɑː//n/'/j//ɑː//k/, ; ), situated between the Adour and Garonne rivers in the lower foothills of the Pyrenées, was a historic county of the Duchy of Gascony, established in 601 in Aquitaine (now France). In 960, the title of 'Count of Armagnac' was established, and thus the County of Armagnac was created. In 1751, following the death of childless Charles de Lorraine, Comte d'Armagnac, the county was absorbed into the Crown lands of France and the King, then Louis XV took the title of 'Count of Armagnac' (Comte d'Armagnac). In 1791, following the decree dividing France into departments, the county was disestablished, but remains an important natural region of France.
Тарих
Римдіктер билігі тұсында Арманьяк Аквитанияның Ауш округіне (Civitas Ausciorum) кірді. Меровингтер кезінде Аквитания герцогтығының бір бөлігі болды. Тоғызыншы ғасырдың соңында қазіргі Фезенсак аймағы мұрагерлік графтыққа айналды. 960 жылы Арманьяк, Бернард ле Луш, Герауд Транкалеон және Бернард II басшылығымен Фезенсактан жеке графтық ретінде бөлінді, ол Гасконияның барлық жерін біріктірді (1040–1052); 1052 жылы Гаскония герцог Вильгельм VIII-нің жеке одағы арқылы «Аквитанияның» бөлігіне айналды. 1140 жылдары Бернардың немересі Герауд III Фезенсак графтығын қысқа мерзімге біріктірді, содан кейін ол кіші ұлына мүлік ретінде берілді, ол граф де Фезенсагет атанды. 1229 жылы Мео шарты бойынша Гаскония Аквитаниямен қайта байланысқанда, Арманьяк графтығы Гасконияның ең қуатты феоды болды. Мұрагерлікке байланысты Фезенсак үнемі бөлініп отырды. Оңтүстіктегі үш ірі билеуші – Арманьяк графы, Фуа графы және Альбрет иелері болды. Арманьяк графтары неке және сатып алу арқылы өз аумақтарын кеңейтті. Жан I, Арманьяк графы (1319–1373) және оның ізбасарлары Арманьякқа Родез графтығы мен Карлат графтығын, сондай-ақ Ломанье және Овилар виконттықтарын, Комминг және қысқа мерзімге Шаролай графтығын қосты (Жан III 1390 жылы одан бас тартты). Жүз жылдық соғыс кезінде Францияның оңтүстік бөлігі, оның ішінде Арманьяк, 1360 жылғы Бретінь шарты бойынша Англияға берілді. Эдуард, Қара ханзада, бұл аймақты әкесі, Англия королі Эдуард III үшін басқарды. Ол қалаларға жеңілдіктер беріп, ауыр салықтар салғандықтан тез арада ақсүйектердің наразылығын тудырды. Осы уақытқа дейін Арманьяк одақтарды өзгерту арқылы тәуелсіздігін сақтап келді, бірақ Қара ханзаданың билігі соншалықты қатал болғандықтан, 1369 жылы Арманьяк графы француз королінен көмек сұрады. Франция королі Карл V-ге бағыну арқылы Арманьяктар сияқты ақсүйектер бұрынғы биліктерінің көп бөлігін сақтап, қорғанысқа ие болды. 1410 жылы Арманьяк графы Бернард VII-нің (1418 жылы қайтыс болған) қызы Орлеан герцогы Карл I-ге тұрмысқа шықты. Карлдың әкесі Бургундия герцогының жақтастары тарапынан өлтірілді, олар корольге Орлеанның ықпалын жек көреді. Тұрмысқа шыққаннан кейін Арманьяк отбасы король Карл VI-ға қарсы Бургундия тарапымен байланысты болды, ал корольдік фракция Арманьяктар деп аталды. 1418 жылы қайтыс болғанға дейін граф Бернар Бургундияның жақтасы болып қала берді. Жүз жылдық соғыстың соңғы кезеңінде Бургундия Англиямен одақтасқанда, екі тарап арасындағы шиеленіс күрт өсті. Екі топ 1435 жылы аяқталған қанды азамат соғысына қатысты. Бейбітшілік орнағаннан кейін граф Бернард VII алғашқыда жалдаған көптеген әскерлер Арманьяктар деп те аталған жалдамалы әскерлер жасады. Олар Карл VII патшаның қызметінде болғанмен, Францияның солтүстігінде Арманьяктардың тоналауларымен әйгілі болды. 1444 жылы олар Швейцарияға Арманьяк соғысы деп аталатын экспедицияға жіберілді, ол 1444 жылғы 26 тамызда швейцариялықтар мен Арманьяк жалдамалылары арасындағы шайқаста аяқталды. Швейцариялықтар ауыр жеңіліске ұшыраса да, олардың қарсы тұруы Арманьяктарды Швейцариядан кетуге мәжбүр етті. Көп ұзамай Арманьяктар Карл VII-нің тұрақты армиясына қосылды. 1418 жылы Бернард VII қайтыс болғаннан кейін Арманьяк графтары Францияның оңтүстігіндегі ықпалды орнын біртіндеп жоғалтты. XV ғасырдың соңында граф Жан V патша Людовик XI-ге қарсы шықты. Ол Арманьяк жерінен қуылды және 1473 жылы патшаның сарбаздары өлтірді. Соңғы сот 1497 жылы қайтыс болғаннан кейін Арманьяк уақытша патшалыққа қосылды. Алайда король Франциск I округті соңғы графтың немересіне берді, ал кейіннен ол Генрих Наварраның отбасына неке арқылы өтті. 1589 жылы Генрих Франция королі болып, 1607 жылы Арманьякты корольдік аймаққа қосып алды. 1645 жылы Людовик XIV титулды Анри де Лотарингия Харкуртқа берді, оның мұрагерлері Революцияға дейін ие болды.
Үкімет
17-18 ғасырларда Арманьяк графлығы Гвиенна мен Гасконияның (Gouvernement Général de Guienne et Gascogne) әкімшілік бөлімшесі болды. Осы кезеңде үкімет Гвиен герцогтігі мен Гаскония герцогтігіне бөлінді, және бұл бөлім соңғысының құрамына кірді. 1789 жылдың 22 желтоқсанында Францияны департаменттерге бөлу туралы жарлық жарияланғаннан кейін Арманьяк графлығы таратылды. Графлықтың көп бөлігі жаңа Герс департаментінің құрамына енді, ал қашықтағы батыс бөліктері Ландес департаментіне қосылды.
География
Өңір Ланнемезан жотасынан бастау алатын бірнеше шағын өзендермен суғарылады; олардың арасында Герс өзені ең үлкені. Аймақ шамамен 43°40'N 0°12'E (43.7, 0.2) координаталарында орналасқан.