Кіріспе

Францияның географиялық және мәдени аймағы – географиялық және мәдени аймақ. Нормандия ( /n/ɔr/m/ə/n/d/i/; nɔʁmɑ̃di; ; көне француз тіліндегі Normanz сөзінен, Normant сөзінің көпше түрі, бастапқыда скандинавия тілдеріндегі "солтүстік адамы" деген сөзден шыққан) – Солтүстік-батыс Еуропадағы географиялық және мәдени аймақ, шамамен тарихи Нормандия герцогтығымен үндес. Нормандия құрамына материктік Нормандия (Францияның бір бөлігі) және аралдық Нормандия (көбінесе Британдық Нормандия аралдары) кіреді. 2017 жылғы халық саны 3 499 280 адамды құрады. Нормандия тұрғындары нормандар деп аталады; олар Гернси және Джерсиден тұратын екі сот округін қамтиды, бұл Британдық тәждің тәуелділіктері. Нормандияның аты 9 ғасырда басталған викингтердің ("солтүстікшілердің") осы аумақты қоныстандыруынан шыққан, ал 10 ғасырда Франция королі Карл III және викинг жары Ролло арасындағы шартты растады. 1066 жылы Англияны нормандықтар басып алғаннан кейін шамамен 150 жыл бойы Нормандия мен Англия бір адамның Нормандия герцогы және Англия королі ретінде билік етуімен байланысты болды.

Тарихқа дейінгі дәуір

Археологиялық қазбалар, мысалы, үңгір суреттері, адамдардың тарихи алдындағы дәуірде осы аймақта болғанын көрсетеді. Нормандияда көптеген мегалиттік ескерткіштер де бар.

Кельт дәуірі

Кельттер (сонымен қатар белгиялықтар және галдар деп те аталады) кем дегенде қола дәуірінен бері Нормандияны мекендеп келген. Юлий Цезарь Галлияға шапқанда (б.з.д. 58–50 жылдары), Галлияның осы аймағында тоғыз түрлі келт тайпасы тұрған.

Романизация

Бұл аймақтың римдікке айналуы, ішінара Галлия Кельтика мен Галлия Бельгияның (Сена өзені олардың арасындағы шамамен шекарасы болды) құрамында, әдеттегі әдістермен жүзеге асырылды: римдік жолдар мен урбанизация саясаты. Классиктер көптеген галло-рим виллаларын еске алады, ал археология соңғы 30 жылда олардың іздерін тапты. Кейінгі Рим империясы кезеңінде жаңа провинция құрылды және ол Lugdunensis Secunda деп аталды, ол Руан шіркеулік провинциясының болашақ шектерін белгіледі, Метрополис civitas Rotomagensium (Руан), Civitas Baiocassium (Augustodorum, Бае), Civitas Abrincatum (Ingena, Авранш), Civitas Ebroicorum (Mediolanum, Эврю), Civitas Saiorum (Сей), Civitas Lexoviorum (Noviomagus, Лизиё / Лиевин) және Civitas Constantia (Котанс).

Германдық шабуылдар мен қоныстар

Біздің заманымыздың 3-ші ғасырының соңында германдық шабуылдар "Lugdunensis Secunda" аймағын қиратты, сол кездегі Нормандия осылай аталатын. Римдіктер Англия жоғалауының екі жағына "Саксон жағалауы" деп белгіленген жағалау қорғаныс жүйесін салды. Жағалаудағы елді мекендер саксон қарақшыларының шабуылына ұшырады, олар ақырында негізінен Бессин аймағына қоныстанды. Қазіргі археологиялық зерттеулер олардың Каеннің шығысында қазылған түрлі меровинг зираттарында болғанын көрсетеді. Осы кезеңде христиан діні де аймаққа енуді бастады, ал Руан қаласында 4-ші ғасырда митрополит епископ болды. Руан шіркеулік провинциясы Римнің Lugdunensis Secunda аймағының негізінде құрылды, оның шекаралары болашақ Нормандия герцогтігінің шекараларымен дерлік толық сәйкес келді. 406 жылы герман тайпалары шығыстан басып кіруді бастады, одан кейін негізінен Брей, Ко және Вексен аймақтарында шашыраңқы қоныстар пайда болды. 487 жылы Сомма және Луара өзендері арасындағы аймақ франк әміршісі Хлодвигтің бақылауына өтті.

Викингтердің шабуылы және Норман мемлекетінің құрылуы

Викингтер 9-шы ғасырдың ортасында Сена өзенінің бойымен шабуылдар жасауды бастады. 841 жылы Сена өзенінің сағасында викингтер флоты пайда болды, ол олардың корольдікке кіруінің басты жолы болды. Олар монастырьларға шабуыл жасап, оларды қиратты, соның ішінде Жюмиеж монастырын, және Шарль империясының ыдырауынан туған билік бослығын пайдаланып Солтүстік Францияны басып алды. Викинг басшысы Хрольфр үшін, ортағасырлық латын тілінде Ролло деп белгілі, Нормандия феодаты құрылды. Ролло Парижды қоршады, бірақ 911 жылы Сен-Клер-сюр-Эпте шарты арқылы Батыс франктар королі Карл Жасымпасқа вассал болып бағынды. Ролло өзінің құрметі мен адалдығы үшін, өзі және оның викинг одақтастары бұрын басып алған аймақты заңды түрде иеленді. "Нормандия" атауы Роллоның викинг ("норман") тегін көрсетеді. Роллоның ұрпақтары мен оның ізбасарлары жергілікті галло-роман тілінде сөйлейтін аристократия құрды, аймақтың тумасы галло-франк халқымен некелесіп, христиан дінін қабылдады. Дегенмен, скандинавиялық және англо-скандинавиялық қоныс аударушылардың алғашқы буындары құлдарды, негізінен Британ аралдарынан әкелді және әйелдерді көбінесе фриллаға айналдырды – скандинавиялық дәстүр, ортағасырлық латын тілінде "дани некесі" деп белгілі болды. Руанның алғашқы графтары мен Нормандия герцогтарының да күңдері болды. Нормандияда викингтерге қатысты археологиялық зерттеулер өте аз болғанымен, Нормандия топонимиясы скандинавиялық және англо-скандинавиялық мұраны сақтайды, себебі Нормандияның белгілі бір аймақтарында төрт немесе бес буын бойы ежелгі норвег тілі тұрақты түрде қолданылды. Олар содан кейін нормандықтарға айналды – нормандық француз тілінде сөйлейтін нормандықтар мен жергілікті галло-франктардың қосындысы. Роллоның ұрпағы Вильгельм 1066 жылы Гастингс шайқасында ағылшын саксондарының соңғы королі Гарольд Годвинсонды жеңіп Англия королі болды, сонымен қатар Нормандия феодатын өзі мен оның ұрпақтары үшін сақтап қалды.

Нормандықтар

Англияны жаулап алудан және одан кейін Уэльс пен Ирландияға жасалған шапқындардан басқа, нормандықтар басқа да аймақтарға кеңісті. Танкред де Готевиль, Рейнулф Дренгот және Гимонд де Мулинс сияқты нормандық әулеттер Оңтүстік Италияны жаулап алуда және крест жорықтарында маңызды рөл атқарды. Дренгот әулеті, де Готевильдің ұлдары – Уильям Темір Жұдырық, Дрого және Хамфри, Роберт Гискард және Роджер Ұлы Граф 1130 жылы Сицилия Корольдігін құруға дейін Оңтүстік Италиядағы аумақтарды біртіндеп бағындырды. Олар сондай-ақ Кіші Азия мен Палестинадағы крестонос мемлекеттерінде өзіне және ұрпақтарына орын жасады. 14 ғасырдың саяхатшысы Жан де Бетенкур 1404 жылы Канар аралдарында патшалық құрды. Ол Рим папасы Иннокентий VII-ден Канар аралдарының патшасы титулын алды, бірақ Кастилияның Генрих III-ін өзінің жоғары тұрған билеушісі деп мойындады, ол жаулап алу кезінде оған әскери және қаржылық көмек көрсеткен еді.

13 - 17 ғасырлар

1204 жылы Джон Англияның билігінде, Франция королі Филипп II Нормандияны ағылшын патшалығынан тартып алды, бұл француз тәжінен шамамен 293 жылдық тәуелсіздікке нүке болды. Нормандия аралдары (Манш аралдары) Англия королінің бақылауында қалды, бірақ Руан шіркеулік провинциясына қарайтын болды. 1259 жылғы Париж шартында Англияның Генрих III Нормандияның француз иелігінің заңдылығын мойындады. Дегенмен, оның мұрагерлері ежелгі феодалдық иеліктерін қайтаруға жиі тырысты. 1315 жылы Франция королі Людовик X берген Нормандия хартасы (кейін 1339 жылы қайта расталды) – 1204 жылдан кейін Англиядағы Магна Харта сияқты – Нормандия провинциясының бостандықтары мен құқықтарын кепілдік берді. Француз Нормандиясы жүз жылдық соғыс кезінде ағылшын билігіне қарсы азамат соғыстары мен қақтығыстардың салдарынан қирады. 1419 мен 1450 жылдар аралығында ағылшын әскерлері Мон-Сен-Мишельден басқа Нормандияны басып алды және Руанды Франциядағы өздерінің билігінің орталығына айналдырды. Нормандия соғыс кезінде халықтың үштен екі бөлігін жоғалтты. Содан кейін Нормандияға діни соғыстарға дейін гүлдену оралды. Көптеген Норман қалалары (Аленсон, Руан, Кан, Кутанс, Бае) протестанттық реформацияға қосылғанда, провинция бойынша шайқастар болды. Канал аралдарында реформациядан кейінгі кальвинизм кезеңі Англия азамат соғысынан кейін англиканизм енгізілуімен тоқтатылды. Сэмюэл де Шамплен 1604 жылы Хонфлер портынан шығып, Акадияға негіз салды. Төрт жылдан кейін ол Квебек қаласын құрды. Осы кезден бастап нормандықтар Солтүстік Америкада кеңею саясатын жүргізді. Олар Жаңа әлемді зерттеуді жалғастырды: Рене Роберт Кавельер де Ла Салл Ұлы көлдер аймағында, содан кейін Миссисипи өзенінде саяхаттады. Пьер Ле Мойн д'Ибервилл мен оның інісі Лемойн де Бьенвилл Луизиана, Билокси, Мобил және Жаңа Орлеан қалаларын құрды. Квебек пен Миссисипи дельтасы арасындағы аумақтар Канада мен Луизиананы құру үшін ашылды. Нормандиядан келген колонистер Жаңа Францияда, Акадия, Канада және Луизиананы құраған ең белсенділердің қатарында болды. Хонфлер мен Ле-Хавр Францияның құл саудасының екі маңызды порты болды.

XVIII ғасырдан бүгінгі күнге дейін

Ауыл шаруашылығы маңыздылығын сақтап тұрғанмен, тоқымашылық, металлургия, қант өңдеу, керамика және кеме жасау сияқты жаңа өнеркәсіптер енгізіліп, дамытылды. 1780 жылдары экономикалық және Ескі Режим дағдарысы Нормандияны, сондай-ақ елдің басқа бөліктерін де қамтыды, бұл Француз революциясына әкелді. Жаман егін жиналымы, техникалық прогресс және 1786 жылы жасалған Еден келісімінің салдары провинцияның жұмыспен қамтуы мен экономикасына әсер етті. Нормандар ауыр салық жүктемесімен күресті. 1790 жылы Нормандияның бұрынғы провинциясын бес департамент алмастырды. 1793 жылдың 13 шілдесінде нормандық Шарлотта Корде Жан Поль Маратты өлтірді. Нормандар 19 ғасырда болған көптеген саяси дүрбелеңге аз ден қойды. Жалпы алғанда, олар режимдердің өзгеруін (Бірінші француз империясы, Бурбон монархиясының қайта орнатуы, шілде монархиясы, Француз екінші республикасы, Екінші француз империясы, Француз үшінші республикасы) сақтықпен қабылдады. Француз революциялық соғыстары мен Наполеон соғыстарынан (1792–1815) кейін мата өндірісінің механикаландырылуы және алғашқы пойыздың енгізілуімен экономика жандана түсті. Сонымен қатар, 19 ғасырда теңіз жағалауында туризмнің дамуымен алғашқы жағажай курорттары пайда болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1940 жылдың 22 маусымындағы келісімнен кейін, материктік Нормандия Францияның неміс оккупациясы аймағының бір бөлігі болды. Ла-Манш аралдары 1940 жылдың 30 маусымынан 1945 жылдың 9 мамырына дейін неміс әскерлерімен оккупацияланды. Дипп қаласы канадалық және британдық қарулы күштерінің сәтсіз Дипп шабуылының орны болды. Одақтастар, оның ішінде Ұлыбритания, АҚШ, Канада және Еркін Франция, 1944 жылдың 6 маусымында "Оверлорд" кодосымен Нормандияға кең ауқымды шабуыл жасау үшін әскерлер мен жабдықтарды жаппай шоғырландырды. Немістер жағажайлардың үстіндегі нығайтылған бекіністерге орнықты. Кан, Шербур, Карантан, Фалез және басқа да нормандық қалалар Нормандия шайқасында көптеген шығынға ұшырады, ол Шамбуа мен Мон-Ормель арасындағы Фалез аймағының жабылуына дейін жалғасты. Содан кейін Ле-Авр босатылды. Бұл соғыстағы маңызды бұрылыс болды және француз республикасының қайта орнатуына әкелді. Нормандияның қалған бөлігі соғыс аяқталғаннан кейін, 9 мамырда ғана босатылды, осы кезде Ла-Манш аралдарындағы оккупация аяқталды.

География

Нормандияның тарихи герцогтігі – бұрынғы тәуелсіз герцогтік, төменгі Сена өңірін, Ко аймағын және батысқа қарай Ож аймағы арқылы Котентин түбегі мен Ла-Манш аралдарына дейін қамтитын жер. Батыс Нормандия Арморика массивіне жатады, ал аймақтың көп бөлігі Париж бассейнінде орналасқан. Франциядағы ең көне тау жыныстары Котентин түбегіндегі Жобургте табылған. Аймақ солтүстік және батыс жағынан Англия арнасымен шектеледі. Батысында гранитті, ал шығысында әктас жартастар бар. Сонымен қатар, аймақтың орталық бөлігінде ұзын жағажайлар созылып жатыр. Батыс аймақтарына тән бокаж Нормандия шайқасында шабуылдаушы күштерге қиындықтар туғызды. Сене өзенінің сағасына жақындағандағы иректелген жолы ландшафттың ерекше ерекшелігін құрайды. Ең биік нүктесі – Арморика массивіндегі Экув сигналы (417 м). Нормандияда орман аз: аумақтың 12,8% орманды, Франция бойынша орташа көрсеткіш 23,6%, бірақ бұл көрсеткіш департаменттер арасында әртүрлі. Еврде орман жамылғысы ең көп, 21%, ал Манш департаментінде ең аз, 4%, бұл көрсеткіш Ла-Манш аралдарымен ортақ.

Материктік Нормандия

Қазіргі Нормандия аймағы 2014 жылы Франция аймақтарының аумақтық реформасы нәтижесінде Төменгі Нормандия және Жоғарғы Нормандияның бірігуі арқылы құрылды. Жаңа аймақ 2015 жылдың желтоқсанында өткен аймақтық сайлаудан кейін, 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енді. Аймақтық кеңесте пропорционалды өкілдік жүйесі бойынша сайланатын 102 мүше бар. Атқарушы билік президенттен және вице-президенттерден тұрады. 2016 жылдың қаңтарында Орталық партиясынан Герве Морин кеңес президенті болып сайланды.

Канал аралдары

Канал аралдары Францияның аумағына жатпайды, олар Британдық Корольдік тәуелділіктері болып табылады. Олар өздерін-өздері басқарады, әр аралдың өз парламенті, үкіметі және заң жүйесі бар. Екі аумақтың да мемлекет басшысы III Чарльз, ал әрқайсысында тағайындалған губернатор-лейтенант бар. Гернси билігі Гернси, Олдерни және Сарк – үш жеке құқықтық аймақтан тұрады. Әкімшілік тұрғысынан, Герм Гернсинің құрамына кіреді.

Ту

Нормандияның дәстүрлі провинциялық туы, қызыл түсті фонға екі алтын барс жүріп бара жатады, аймақта және оның бұрынғы территорияларында қолданылады. Үш барс нұсқасы (норман тілінде les treis cats, "үш мысық" деп аталады) кейбір қауымдастықтар мен жеке тұлғалар қолдайды, әсіресе Канал аралдары мен Англиямен мәдени байланыстарды жақтаушылар. Джерси мен Гернси өздерінің ұлттық символдарында үш барс бейнесін пайдаланады. Барстар Нормандияның көршілес аймақтарға деген күші мен батылдығын көрсетеді. Аймақтың ресми емес әнұраны – "Ma Normandie" әні.

Тіл

Норман тілі, оның аралдық түрлері Jèrriais және Guernésiais, континентте және аралдарда халықтың аз бөлігі қолданатын аймақтық тіл. Ол батыстағы Котентин түбегінде (Котентина диалектісі) және шығыстағы Пейс-де-Ко аймағында (Каучо диалектісі) шоғырланған. Көптеген сөздер мен жер аттары осы Оил тіліне ежелгі ағылшын және скандинавиялық (англо-скандинавиялық) тілдердің әсерін көрсетеді; мысалы, сөздер: mauve (шағала), fifotte (теңіз жұлдызы), hâ (көкшаян), mucre (ылғалды, сулы), (é)griller (сырғанау, тайып кету), fale (жұтқыншақ) және т.б. жер аттары: bec (арна), fleur (өзен), hou (арал), tot (шаруашылық), dal / dalle (сай), Hogue / Hougue (төбе, үйінді), lon / londe (тоғай, орман), vy / vic (қосылғыш, шығанақ), mare (көл), beuf (қаптама, шатыр) және т.б. Француз тілі континенттік Нормандиядағы жалғыз ресми тіл, ал ағылшын тілі – Норман аралдарындағы ресми тілдердің бірі.

Сәулет

Архитектуралық тұрғыдан алғанда, Норман соборлары, аббатханалар (мысалы, Бек аббатханасы) және қамалдар бұрынғы герцогтікті сипаттайды, бұл 1066 жылғы Норман жауабынан кейін Англиядағы Норман сәулетінің ұқсас үлгісін көрсетеді. Жоғарғы Нормандиядағы тұрғын үй сәулетінің ерекшелігі – жартылай ағаштан салынған ғимараттар, олар ағылшын сәулетімен де байланысты, бірақ Pays de Caux аймағының егістік алқаптары әлеуметтік-экономикалық және климаттық талаптарға ерекше жауап береді. 1944 жылғы Нормандия шайқасында қалалық сәулет мұрасының көп бөлігі қирады. Соғыстан кейінгі қалаларды қайта жаңарту, мысалы, Гавр мен Сен-Лода, 1950-1960 жылдардағы модернизм мен брутализмнің артықшылықтары мен кемшіліктерін көрсетеді. 2005 жылы Аугуст Перре қайта салған Ле-Хавр қаласы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Төменгі Нормандиядағы жергілікті сәулет өзінің пішінін граниттен алады, ол аймақтағы басты құрылыс материалы. Канал аралдары да осы ықпалға ие – Шаузи көп жылдар бойы гранит кені болды, соның ішінде Мон-Сен-Мишель құрылысына қолданылған гранит те одан алынған. Багноль де л'Орнның оңтүстік бөлігі Белль-Эпок стиліндегі, көп түсті қасбеттері, шығанақты терезелері және ерекше шатырлары бар буржуазиялық виллалармен толы. 1886-1914 жылдар аралығында салынған бұл аймақ, шынайы «Багноле» стиліне ие және сол кездегі жоғары қоғамның ауылдық демалыс орнының типін көрсетеді. Кверквилдегі Сент-Жермен капелласы (Chapelle Saint Germain) үш жапырақты еден жоспарымен Котентиндегі ең ерте сақталған христиан ғибадат орындарының бірінің элементтерін қамтиды – бұл, мүмкін, Порт-Бейлдегі галло-римдік крещениелік шіркеуден кейінгі екінші орын. Ол Нормандияның Германға арналған.

Гастрономия

Нормандияның бір бөлігі дөңгелек жазықтардан тұрады, олар сүт малдары үшін жайылымдармен және алма бақшаларымен ерекшеленеді. Көптеген сүт өнімдері өндіріліп, экспортталады. Нормандия сырларының ішінде Камамбер, Ливаро, Пон-л’Эвек, Брилат-Саварин, Нёфшатель, Петит-Свисс және Бурсен бар. Нормандия майы мен Нормандия қаймағы гастрономиялық шеберліктерде кеңінен қолданылады. Джерси және Гернси сиырлары әлемдік атаққа ие, әсіресе Солтүстік Америкада. Котентин түбегінен алынған турбот пен устрица Франция бойынша ең қымбат деликатестер саналады. Нормандия Францияда устрица өсірудің, шаянды экспорттаудың және мидия өсірудің басты аймағы болып табылады. Нормандия сидр өндіруші маңызды аймақ (шарап өте аз өндіріледі). Перри де өндіріледі, бірақ одан аз көлемде. Алма брендиі де танымал, оның ең әйгілі түрі – кальвадос. Pommeau – ашымаған сидр мен алма брендиінің қосылуынан жасалған аперитив. Тағы бір аперитив – kir normand, яғни, қара құлпынай ликеріне (crème de cassis) сидр қосылған сусын. Бенедиктин Фэкамп қаласында өндіріледі. Аймақтың тағы да бір ерекшелігі – Каен стиліндегі қарын, андуй және андуйлет, каушоз салаты, тұзды жайылымдағы (pré salé) қозы, теңіз өнімдері (мидия, шаян, лобстер, скумбрия) және теургуль (дәлдікпен пісірілген күріш пудингі). Нормандия тағамдарының ішінде руандық үйрек, иветосты салатталған тауық және қаз en daube бар. Қоянды морель грибімен немесе а-ля-гаврэйз (трюфельді шошқа аяқтарымен толтырылған) пісіреді. Басқа тағамдар: руандық қой аяқтары, тұзды бұзау еті, морковьпен пісірілген бауыр, бұзау еті (немесе түйеқұс) қаймақ пен саңырауқұлақта. Нормандия нағыз тәттілер шебері. Нормандияда дуйлон (пешенеде пісірілген алмұрт), крекелин, руандық рулетка, кандық фуас, лизиеудегі фалю, лизиеудегі сабле шығарылады. Бриоштердің (әсіресе Эврэ мен Гизордан шыққан) туған жері осы аймақ. Аймақтың кондитерлік өнімдеріне руандық алма қанты, Исиньи карамелі, Баекс мүңкілді жеміс, Фалез берлингтері, Гавр марципандары, Аржентан крокеттері және руандық макарун кіреді. Нормандия Франция корольдері Карл V және Карл VI-ның аспазы Тайльвенттің туған жері. Ол ең алғашқы француз аспаздық кітабын – Le Viandier-ді жазған. Конфитюр де ле (сүт жемісі) де 14 ғасырда Нормандияда жасалған.

Сурет

Нормандия сурет салуда бай дәстүрге ие және Францияға ең маңызды суретшілерді сыйлады. 17 ғасырда Николя Пуссен (Лес-Анделисте туған) және Жан Жувене сияқты ірі француз суретшілерінің кейбіреуі нормандықтар болды. Романтизм суретшілерді Нормандияның Ла-Манш жағалауына тартты. Ричард Паркс Бонингтон мен Дж. М. У. Тернер жарық пен пейзажға қызығып, Ұлыбританиядан келді. Руан қаласында туған Теодор Жерико романтизм қозғалысының көрнекті өкілі болды, ал оның танымал «Медузаның салдары» 1819 жылғы Салонға ресми түрде ұсынылғанда Франциядағы кескіндемелік романтизмнің қадам жасай бастауы деп есептелді. Реализмнің қарсыласы Гаагада туған Жан Франсуа Милле болды. Хонфлерде туған пейзаж суретшісі Эжен Буден импрессионистерге зор ықпал етті және Моне оны жоғары бағалады. 19 ғасырдың басындағы формалды және классикалық тақырыптардан бас тартып, импрессионист суретшілер ашық ауада, табиғи жарықта сурет салуды және пейзаждарға, қалаларға және күнделікті өмір көріністеріне назар аударуды қалаған. Қозғалыстың жетекшісі және қазіргі заманғы суретшінің әкесі саналатын Клод Моне – ең танымал импрессионистердің бірі және Нормандияның көркемдік мұрасының маңызды тұлғасы. Оның Гивернидегі үйі мен бағы аймақтың маңызды туристік орындарының бірі болып табылады, олар сұлулығымен, су лилияларымен және Моненің шабыты үшін маңыздылығымен көптеген адамдарды қызықтырады. Нормандия оның шығармашылығының ортасы болды – Руан соборындағы суреттерден бастап Этретаттың жартастары, Фэкамптың жағажайы мен порты және Ле-Хаврдегі күн шығуы сияқты әйгілі туындыларға дейін. «Ле-Хаврдегі күн шығуы» – Моне салған картина, осы қозғалыстың импрессионизм деп аталуына себепкер болды. Монеден кейін 1870 және 1880 жылдардағы барлық маңызды авангард суретшілері Нормандияға оның пейзаждарын және өзгермелі жарықтарын суреттеу үшін келді, олар Сена аңғары мен нормандық жағалауда шоғырланды. Уильям Тернер, Густав Курбе, Хонфлерде туған Эжен Буден, Камиль Писсарро, Альфред Сислей, Огюст Ренуар, Густав Кайлеботт, Эжен Чиго, Поль Гоген, Жорж Серат, Поль Синьяк, Пьер Боннар, Жорж Брак және Пабло Пикассо сияқты суретшілер күнделікті өмірдің пейзаждары мен көріністерін кенепке түсірді. Монедің туындылары бүкіл әлемдегі галереялар мен коллекцияларды безендірсе, импрессионизмнің көптеген туындыларын Нормандиядағы галереяларда табуға болады, мысалы Руандағы Көркемсурет мұражайында, Хонфлердегі Эжен Буден мұражайында немесе Ле-Хаврдегі Андре Малро мұражайында. 1890 жылдары Наби қозғалысының жетекшілері мен теоретиктерінің бірі болған Морис Денис Манш департаментіндегі Гранвильде туды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде француз қарсыласының мүшесі болған экспрессионист суретші Мари Тереза Ауфрей Эшауффур ауылында өмір сүрді және сурет салды. Нормандия сурет салу қоғамы 1909 жылы Пьер Дюмон, Роберт Антуан Пиншон, Ивонн Барбьер және Эжен Тирверт құрды. Оның мүшелері Ле-Хаврде туған Рауль Дюфи, Альберт Марке, Франсис Пикабия және Морис Утрилло болды. Сондай-ақ, бұл қозғалыста қазіргі заманғы өнердің негізін салушылардың бірі саналатын Жак Вильон мен Марсель Дюшан ағайындылары да болды, олар да Нормандияда туды. 1940-1950 жылдардағы алдыңғы қатарлы француз суретшілерінің бірі Жан Дюбуфет Ле-Хаврде дүниеге келді.