Кіріспе

Зигмунд Ромбергтің опереттасы

"Жайлау әні" – Зигмунд Ромбергтың музыкасымен, Оскар Хаммерштейн II, Отто Харбах және Франк Мандельдің кітабы мен өлеңдері бар оперетта. Ол 1925 жылы Мароккодағы француз колониялық үкімге қарсы бербер шайқасушыларының көтерілісінен шабыт алды. Бұған қоса, Арабияның Лоренсінің жергілікті партизандарға көмектесу туралы әңгімелер де ықпал етті. Сахаралық Солтүстік Африканы романтикалық бейнелеуші көптеген әңгімелер, оның ішінде "Бо Гесте" және "Шейхтің ұлы" танымал болды. Алғашқыда "Леди Фэйр" деп аталған бұл оперетта, Делавэр штатының Уилмингтон және Массачусетс штатының Бостон қалаларындағы табысты қойылымдардан кейін аты өзгертілді. Басты рөлдерде Вивьен Сегал (Марго Бонвалет) және Эдмунд Элтон (генерал Биро) ойнады. Бұл қоғамдық жеңіл опера үйірмелері үшін танымал туынды. Сюжеті "Қызыл пернель", "Зорро" және кейіннен "Супермен" сияқты, өзінің нағыз кім екенін жасыру үшін қарапайым кейіпке енетін батыр туралы әңгімелерге ұқсас. Ол өзінің батырлық бейнесін жақсы көретін, бірақ оның шынайы тұлғасын білмейтін, әдемі және жандара нәрлі қызға ғашық, ал өзінің мінезін сыртқы әдемілік арқында жасырады.

Өндірістер мен фильмдер

Бродвейдегі алғашқы қойылымда басты рөлді шотландтық баритон Ричард Холлидей және қаһарман Вивьен Сегал орындады. Оны режиссер Артур Херли және хореограф Боби Коннолли қойды, кейін ол 1939 жылғы классикалық «Оз сиқыршысы» фильмінің хореографы болды. 1927 жылы Лондондағы Theatre Royal, Drury Lane театрында басты рөлдерді Гарри Уэлчман мен Эдит Дэй сомдады, ал көптеген үзінділер Лондондық актерлер тобымен, дирижер Херман Финктің жетекшілігімен Drury Lane оркестрі мен хорының сүйемелдеуімен жазылды. Шоу 1946 жылы (Нью-Йорк қаласының орталығында) және 1973 жылы Бродвейде қысқа мерзімге қайта қойылды. 1970 және 1980 жылдары Манхэттеннің Жеңіл операсы опереттаны бірнеше рет сахналады. 1987 жылы Ромбергтің туғанына 100 жыл толуын мерекелеу үшін Нью-Йорк опера театры Ричард Уайт пен Линда Мишельдің қатысуымен әсем қойылым ұйымдастырды. «Жалаңдық әні» кейде әлі де қойылады және төрт рет фильмге түсірілді, бірақ екінші нұсқасы толық метражды фильм емес, қысқа фильм болды. Барлық фильмдер Warner Brothers компаниясымен түсірілді. 1929 жылы Джон Боулз бен Мирна Лойдың қатысуымен Technicolor түсірілген әсем фильм жарық көрді. Бұл нұсқа Бродвейдегі түпнұсқалық қойылымның рухын сақтап, оған адал болды және сәтті болды. 1940 жылдары 1929 жылғы фильмді АҚШ-та көрсетуге болмады, себебі ол жыныстық меңзеулер, ұсынысқы әзілдер және гомосексуализм сияқты тақырыптарды ашық талқылайтын Pre Code мазмұнына ие болды. Technicolor түсірілгендері тек қара-ақ түсте сақталған. 1932 жылы Warner Bros. компаниясы түпнұсқа фильмнің табысына байланысты «The Red Shadow» атты 19 минуттық қара-ақ қысқаметражды фильм шығарды. Бұл фильмді Рой Мак режиссерлік етті, оның басты рөлдерін Александр Грей мен Бернис Клэр сомдады. 1943 жылы екінші толық метражды фильм түсірілді. Сюжеті өзгертіліп, батыры нацистермен күресуге мәжбүр болды. Ол толықтай үш түсті Technicolor форматында түсірілді, оның басты рөлдерін Дэннис Морган мен Айрин Мэннинг ойнады. Үшінші түсті көркем фильм 1953 жылы жасалды, онда ересектерге арналған тақырыптар мен әзіл-қалжыңдардың көп бөлігі алынып тасталды немесе «тазаланды». Бұл нұсқа пьесадағыдай Қызыл көлеңке емес, Маргоның әкесі генерал Бироу болу үшін сюжетті өзгертті. Онда Кэтрин Грейсон мен Гордон МакРэй ойнады, ал Азури рөлінде Аллин МакЛери болды. 1943 және 1953 жылдардағы фильмдер кейіпкердің есімін Қызыл көлеңкеден Ел-Хабарға өзгертті. 1953 жылғы нұсқада Эль-Хабар Маргоға сабақ беретін және оның махаббат білдіруіне (қазіргі заманғы стандарттармен салыстырғанда өте сыпайы) қарсы тұруға тиіс латын тілінің мұғалімі болды. 1953 жылы барлық әндерді Эль-Хабар, Марго және ерлер хоры орындады. Фильмдегі басқа кейіпкерлердің ешқайсысы ән айтпады. 1955 жылы тікелей эфирде теледидар үшін тағы бір тазаланған нұсқасы бейімделді (Нелсон Эдди, Гейл Шервуд және Сальваторе Бакколони Әли Бен Әли рөлінде). Кейбір қатал диалогтарды қысқартып, жаңғырту үшін шақырылған жазушылардың бірі жас Нил Саймон болды.

Қысқаша мазмұны

Француз генералы Бирабео Мароккоға, француздық бекіністің қауіпсіздігіне қауіп төндіретін, шөл далалық бүлікшілер тобы – рифтерді тамырымен жою үшін жіберілді. Олардың батыл, қауіпке толы көшбасшысы – құпиялы "Қызыл көлеңке", ол француз екені белгілі. Қызыл көлеңке, оның бербер лейтенанты Сид Эль Кар және олардың бай қонағы Али Бен Али әйелдердің гареміне махаббатпен қарым-қатынас жасаудың (иі сулы гүлдерге толы бақ сияқты) шығыс дәстүрінің және өмір бойы бір әйелді сүюдің батыстық идеалдарының артықшылықтарын талқылайды. Марго Бонвале, әдемі, көңілді француз қызы, жақын арада француз бекінісінде Бирабеоның оң қолы капитан Фонтейнге тұрмысқа шығады. Бирабеоның ұлы Пьер, шын мәнінде Қызыл көлеңке, Маргоға ғашық, бірақ құпиясын сақтау үшін әлсіз мінезді болып көрінеді. Темірқасық Бенни, тілші, және оны сүйетін Сьюзан, оқиғаға комедиялық түс береді. Марго Пьерге өзінің батыл, сұлу шейхтің, тіпті Қызыл көлеңкенің құшағына түсуді арманда екенін айтады. Пьер Қызыл көлеңке ретінде Маргоны ұрлап алып, оған деген махаббатын білдіреді. Маргоны ұрлап кеткен құпия адам оған батыстың барлық құрметтерін көрсетіп, жақсы қарайды. Бенни мен Сьюзан да тұтқындалады. Қызыл көлеңке генерал Бирабеомен бетпе-бет келгенде, қарт кісі көтерілісшілердің басшысын дуэльге шақырады. Әрине, Пьер өз әкесімен соғыспайды, сондықтан ол жекпе-жекке бас тартады, осылайша рифтердің құрметінен айырылады. Қызыл көлеңкенің кім екенін білетін, сырлы және құпиялы биші Азури, егер капитан Фонтейннің назарын аударса, ақпаратты ашуға көндірілуі мүмкін. Соңында Қызыл көлеңкенің кім екені анықталады, рифтермен келісім жасалады, ал Пьер мен Марго мәңгілікке бақытты өмір сүреді.

Жазбалар

Бродвейдің түпкілікті актерлік құрамы жазба жасаған жоқ, бірақ 1927 жылғы лондондық актерлік құрамы EMI үшін сегіз ән жазды. Бұл 78 айналымдық пластинкалар Pearl Label компаниясының CD-сіне көшірілді. 1944 жылы Decca компаниясы Китти Карлайл, Феликс Найт және Уилбур Эванс қатысуымен партитурадан 10 әнді қамтитын альбом шығарды. Бұл альбом CD-де «The New Moon» музыкасымен бірге жарық көрді. Ерл Райтсон 1948 жылы Аль Гудманның RCA Victor үшін жасаған жазбасында ойнады. Бұл жазба CD түрінде шығарылмады. 1953 жылы Columbia Records Нельсон Эддидің қатысуымен толық жазба жасады. Бұл партитураның LP-дегі ең жақсы жазбасы болып саналды. Кейіннен ол компакт-диск түрінде қайта шығарылды. Сол кезде Гордон МакРэй мен Люсиль Норман Capitol үшін 10 дюймдік LP [L 351] жазды, ол 1968 жылы 12 дюймдік LP [MFP 1184 (Ұлыбритания)] түрінде қайта шығарылды және 2010 жылы CD [Hallmark 707902] түрінде қайта басылды. Бұл жазба «Роберта» музыкасымен бірге CD-де де қолжетімді. Кэтрин Грейсон 1952 жылы RCA Victor үшін 10 дюймдік пластинкаға Тони Мартинмен бірге әндерді жазды. 1958 жылы Лемэн Энгелдің жетекшілігімен Джорджио Тоцци мен Кэти Баррдың толық студиялық альбомы RCA Victor компаниясымен шығарылды және CD-де қолжетімді. 1959 жылғы британдық студиялық актерлік құрамында Эдмунд Хокерридж мен Джун Бронхилл ойнады. Ол да CD-де қайта шығарылды. Виктор Марио Ланзаның партитурадан үзінділерін де жазды. Әншінің қайтысынан кейін 1959 жылы жарық көрген бұл жазба оның ең көп сатылған LP-лерінің бірі болды және CD-де «The Student Prince» музыкасымен бірге қолжетімді. 1963 жылы классикалық оперетталардың стерео жазбалары сериясының аясында Capitol MacRae және Дороти Кирстенмен бірге партитураның жазбасын шығарды. Оның көп бөлігі 1990 жылғы EMI CD «Sigmund Romberg Music» альбомында, сондай-ақ «The Student Prince» және «The New Moon» әндерімен бірге тыңдауға болады. Сондай-ақ 1963 жылы Reader's Digest осы жазбаны «Ұлы оперетталардың қазынасы» альбомына қосты. Орындаушылардың арасында Анна Моффо мен Уильям Льюис болды. Бұл стерео жазба CD-де де қолжетімді.