Кіріспе
Джерси тарихы – Жерси аралдарының тарихы. Джерси – Жерси аралдарының ең ірісі – шамамен 6000 жылдан бері арал болып табылады. Ертедегі қоныстануды түрлі неолиттік ескерткіштер мен табыстар куәландырады. 10 ғасырда Джерси Нормандияның құрамына кірді. 11 ғасырда нормандықтар Англияны жаулап алғанда, Джерси Нормандия герцогтығының бөлігі болып қалды. Бірақ 13 ғасырда Нормандия мен Англия ажырасып, Жерси аралдары Англия тажына адал болды, бұл Джерсиді саяси тұрғыдан материктік Нормандиядан бөліп тұрды. Англия патшаларының Нормандия герцогтығына талап етуінің жалғасуына байланысты, Джерсидің нормандық саяси және құқықтық құрылымдары ажырасып қалғаннан кейін де сақталды, бұл өзін-өзі басқаруды Тажға тәуелділік ретінде құруға әкелді. 11-15 ғасырларда Англия мен Франция арасындағы саяси шиеленіс Джерсиді жиі соғыстардың алдыңғы қатарына қойды. Тюдор дәуірінде Англия патшалығы Рим шіркеуінен бөлініп, француз діни беженшілерінің аралға көшіп келуі кальвинизмнің аралдың басты діні болуына әкелді. 1617 жылы Тайлық кеңесі губернатор мен сот орындаушысының өкілеттіктерін бөліп, сот орындаушысының аралдағы сот және азаматтық істер бойынша толық құзыретке ие екенін бекітті. Англия азамат соғысы кезінде Джерси де Карререт отбасының адалдығына байланысты Корольдікке көбірек адал болды, бірақ арал ақырында Парламенттік күштерге түсті. Қайта орналасудан кейін де Карререттерге Америка колонияларында жер берілді, олар Нью-Джерсиді құрды. 18 ғасырда Джерсиде 1769 жылғы астық көтерілісіне ұласқан тәртіпсіздіктер болды. Нәтижесінде 1771 жылы заң шығару билігі Штаттарга шоғырландырылды, Корольдік соттың заң шығару қабілетінен айырылды. 19 ғасырдың көп бөлігінде арал саясаты Маго және Шарлот партиялары арасында бөлінді. 1781 жылы аралға француздар басып кірді, бірақ Джерси шайқасында майор Фрэнсис Пирсон басқарған әскер жеңіске жетті. 1815 жылдан бастап француздармен жаңа бейбітшілік аралдың стратегиялық әскери маңыздылығын жоғалтты. Көлік инфрақұрылымының жақсаруы Ұлыбританиямен саяси емес байланыстардың күшеюіне әкелді. Сонымен қатар, британдық ұлтшылдықтың артуы аралдың мәдениетінің ағылшындануына әкелді, ол бұрын көптеген нормандық француздық ерекшеліктерін сақтап қалған. Аралдар Бірінші дүниежүзілік соғыстың майдан шебінен алыс болды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жерси аралдары британдық аралдардың жау әскерлері басып алған жалғыз бөлігі болды. 1940 жылдан 1945 жылға дейін Джерсиді неміс әскерлері басып алды. Аралдар 1945 жылдың 9 мамырында азат етілді, бұл күн әлі күнге дейін аралдың ұлттық күні ретінде тойланады. Азаттықтан кейін арал танымал туристік орынға айналды және ірі оффшорлық қаржы орталығына айналды.
Jersey – the largest of the Channel Islands – has been an island for around 6,000 years. Early inhabitation is evidenced by various neolithic monuments and hoards. In the 10th century, Jersey became part of Normandy. When the Normans conquered England in the 11th century, Jersey remained a part of the Duchy of Normandy, but when Normandy and England were finally split in the 13th century, the Channel Islands remained loyal to the English Crown, splitting Jersey politically from mainland Normandy. Due to the English kings' continuing claim to the Duchy of Normandy, Jersey's Norman political and legal structures remained after the split, which led to the establishment of self governance as a Crown Dependency. Between the 11th and 15th centuries, political tensions between England and France placed Jersey at the frontline of frequent wars. During the Tudor period, the English Crown split from the Roman Church and immigration to the island of French religious refugees led to the establishment of Calvinism as the major religion of the island. In 1617, the Privy Council separated the powers of Governor and Bailiff, establishing that the Bailiff had sole jurisdiction over justice and civil affairs in the island. During the English Civil War, Jersey remained more loyal to the Crown due to the loyalties of the de Carteret family, though the island was eventually captured by Parliamentarian forces. After restoration, the de Carterets were gifted land in the American colonies, establishing New Jersey. In the 18th century, Jersey experienced bouts of unrest, culminating in the Corn Riots of 1769. As a result, legislative power was concentrated in the States in 1771, stripping the Royal Court of its lawmaking abilities. Island politics was then split between the Magot and Charlot parties through much of the 19th century. In 1781, the island was invaded by the French, but was defeated by an army led by Major Francis Peirson in the Battle of Jersey. From 1815, new peace with the French meant the island lost strategic military value. Improvements in transport infrastructure led to non political increased links with the United Kingdom. Alongside this, a rising sense of British nationalism led to the island's culture, which had previously retained many Norman French qualities, to be highly anglicised. The islands were away from the frontline of the First World War, but during the Second World War, the Channel Islands were the only part of the British Isles to be occupied by enemy forces. From 1940 to 1945, Jersey was occupied by German forces. The islands were liberated on 9 May 1945, which is still celebrated as the island's national day. After liberation, the island became a popular tourist destination and has become a major offshore finance centre.
Аралдың атауы
Жерси Рим әлемінің бір бөлігі болғанымен, галло-рим және ерте орта ғасырлардағы арал туралы толыққанды түсінік беруге жеткілікті дәлелдер жоқ. Дәстүр бойынша, римдіктер аралды Антониндік жол көрсеткішінде жазылғандай Кесария деп атаған, алайда бұл пікірге кейбіреулер қарсы шығып, Кесария, Сарния және Ридуна – Англияның оңтүстік-батыс жағасындағы Силли аралдары деп санайды. Дегенмен, Сарния, әсіресе, Гернсидің тарихи аты ретінде маңызды мәдени ықпалға ие (мысалы, Гернсидің мемлекеттік әнұраны – «Сарния херри»). Сонымен қатар, Андиум да тізімде кездеседі және бұл атау көбінесе Джерсиге қатыстырылады. Осылайша, Минькиерлер сияқты тағы бір арал шын мәнінде Кесария, ал Джерси – Андиум болуы мүмкін. Кейбір деректерге сәйкес, аралдың римдіктерге дейінгі атауы Аугия (немесе Андиум) болған, және Франция королі Хильдеберт 550 жылы осы атпен Доль архиепискобы Самсонға сыйлаған. Бұрын аралдың аты әртүрлі жазылған, мысалы, Герсей, Жарзе, Герзай және Герсуи (сондай-ақ, Герсойум және Гризогиум сияқты латын тіліне аудармалары да болған).
Аралдағы басқа жер атауларының шығу тегі
L'Etacq – норвег тілінен шыққан, L'Estack сөзінің туындысы, норвег тіліндегі stakkr сөзінен, яғни «биік жартас» деген мағынаны білдіреді. Осы сөз Этаккерель деп аталатын түрлі жерлерге де ат берген. Теңіз деңгейінің көтерілуіне байланысты Джерси аралы шамамен 6000 жылдан бері арал болып табылады. Канал аралдарының геологиясы Герцин тауларының пайда болу кезеңімен байланысты, сондай-ақ Бретань төбелерінің және Девон мен Корнуоллдың сортаңдарын түсіндіреді. Қазіргі шектерінде ол шығыстан батысқа және солтүстіктен оңтүстікке дейін өлшенген. Мұз дәуіріне тән кемінде б.з.д. 12000 жылға дейінгі гравюралардың іздері табылды, олар Homo sapiens-тің мекендегенін көрсетеді. Неолит дәуіріндегі қоныстанған қауымдардың да іздері бар, бұл дольмендер деп аталатын ритуалдық жерлеу орындарының салынуымен белгіленеді. Бұл мегалиттік ескерткіштердің саны, мөлшері және көрінетін жерлері (әсіресе Ла-Хуг Би) құрылыс үшін кең аумақта, соның ішінде жақын жағалауларда әлеуметтік ұйымдастыру қажет болғанын көрсетеді. Археологиялық мәліметтерге сәйкес, осы кезеңде Британия және Англияның оңтүстік жағалауымен сауда байланыстары болған.
Қорлар
Жұмыс істегендігінің және байлығының куәлігі қазыналар түрінде табылды. 1889 жылы Сент-Хельерде үй салынып жатқанда 746 граммдық ирландиялық алтын торы (торқа) қазылып алынды. 1976 жылы Сент-Лоуренсте, негізінен найзалар мен қылыштардан тұратын, 110 құралдан құралған қола дәуіріне жататын қазына табылды – бұл, әдетте, ұстаның қоры болған. Ла-Марквандериде (Сен-Бреладта), Ле-Кательде (Троицада) және Ле-Катильонда (Граувиллде) монеталардан тұратын қазыналар табылды (1957 жыл). 2012 жылдың маусым айында екі металл іздеуші Еуропадағы темір дәуірінің кельт монеталарының ең ірі қазынасын тапқанын хабарлады, ол 70 000 кеш темір дәуірі мен рим монеталарынан тұрады. Бұл қазынаның б.з.б. 50-60 жылдары Юлий Цезарь әскерінен қашқан Куриозолит тайпасына тиесілі болған деп саналады. 2012 жылдың қазан айында тағы бір металл іздеуші ерте қола дәуірінен табылған Троица қазынасы туралы мәлімдеді.
Нормандияға дейін
Жерсиді римдіктер басып алғандығына дәлел болмаса да, тарихшылар оны римдіктер басып алған болуы мүмкін деп санайды. Аралдан римдік археологиялық артефактілер табылды, мысалы, солтүстік жағалаудағы Іле-Агоис аралынан табылған монеталар. Аралда римдіктерге қатысты бірнеше орын бар, мысалы Монт-Оржейдегі Цезарь бекінісі. Август Цезарь Галлияны төрт провинцияға бөлгенде, Джерси Лиондағы штаб-пәтері орналасқан провинцияның құрамына кірді. Римдік әсері Джерси мәдениетінің дамуына зор үлес қосты, аралға халықтық латын тілін әкелді, ол кейін стандартты француз және Джерри тілдеріне (сондай-ақ ағылшын тіліне) әсер етті. 803 жылғы мәліметтер бойынша. 911 жылы салынған шағын шіркеу қазір Сент-Клемент шіркеуінің негізгі бөлігін құрайды.
Нормандия герцогтігі (8731204)
873 жылдан бастап Джерси Францияның батыс жағалауын нормандықтар басып алғаннан кейін әсер етті (Манш аралдары осы кезде Франция Корольдігінің аумағы болды). Карл III Жасымпының тұсында қазіргі Нормандия аумағы «Нормандия герцогы» атағымен нормандықтардың басшысы Роллоға берілді. Герцогтік Франция Коронасының қарауында болғанмен, Корона провинцияда шектеулі құқықтарға ие болды. Шамамен 933 жылы герцог Вильгельм I (Вильгельм Ұзынқылыш) Джерсиді жаулап алды, ол осыған дейін саяси жағынан Бретаньмен байланысты болған. Осы кезде нормандықтарға дейінгі үкімет формасы мен өмір салты ауысқан болуы мүмкін. Арал нормандық құқық жүйесін қабылдады, ол бүгінгі күнге дейін Джерси құқығының негізі болып табылады. Нормандық билік кезінде арал викингтер келтірген қиратудан кейін қайта жаңғырды және ауыл шаруашылығы дамыды. Осы кезде Норман материгінен келген иммигранттар қазіргі аралда кездесетін нормандық мәдени ықпалды алғаш рет әкелді. Франция короліне адалдық ант берілді. Джерсидің Англиямен алғашқы байланысы ұзаққа созылмады, өйткені Вильгельм өзінің иеліктерін екі үлкен ұлының арасында бөлді: Роберт Куртоз Нормандия герцогы болды, ал Вильгельм Руфус Англия тағына отырды. Вильгельм Руфустың қайтысынан кейін оның кіші інісі Генрих I Англия тағына талап етіп, 1106 жылы Нормандияны Англия үшін қайта басып алды. де Горроик, де Гросео және де Крапудои (әрқайсысында төрт приход болуы мүмкін). Горроик – Горейдің ескіше жазылуы, онда Сент-Мартин, Сент-Сальвиор, Грувилл және Сент-Клемент кіреді; Гросеио де Гручиден шыққан болуы мүмкін, және онда Сент-Джон, Троица, Сент-Лоуренс және Сент-Хелиер бар; ал Крапудои, әлдебір Сент-Петр аңғарының ағысына сілтеме жасайды, және батыстағы приходтардың қалған бөлігін қамтиды. Бұл шіркеулерді салу немесе кеңейту кезеңі болды, аралдағы көптеген приход шіркеулері әр шіркеуге берілген аббат немесе монастырь таңдаған нормандық стильде салынды немесе қайта жаңартылды. Әйелі Мария және Мартин Серизи аббаттығына берілді.
13 ғасыр
Дәстүр бойынша, аралдың автономиясы король Джонның Конституциясынан бастау алады, бірақ бұл мәселе даулы. Король Джеймс II-ге дейін, ағылшын монархтары Джерсиге жарғы арқылы белгілі бір артықшылықтар берген, бұл аралдың Еуропа құрлығының шекарасындағы тиімді орналасуын ескере отырып, оның адалдығын сақтауға бағытталған болуы мүмкін. Қазір Франция мен Англияның шекарасында орналасқан Канал аралдары тыныш аймақ емес, халықаралық сахнадағы ықтимал қақтығыс ошағына айналды. Филипп д’Обиньи (1212–1224, 1232–1234) басқарған кезде, аралға барондық соғыста король үшін күресіп жатқан Евстахий Монах атты қарақшы шабуыл жасады. 1217 жылы Францияның Филипп II-нің ұлы Людовик Ламбет шартынан кейін Евстахийдің жақтастары аралдарды Англияға қайтаруға бұйрық берді. Сол жылы Евстахий Сандвичте тұтқындалғаннан кейін өлім жазасына кесілді. Шотландтардың шабуылдарының қаупінен сақтану үшін 1337 жылы аралдық милиция құрылды, ол келесі 600 жыл бойы әскери жастағы барлық ерлер үшін міндетті болды. 1337 жылдың қараша айында король Эдуард III жүз жылдық соғысты бастау үшін француздық тараппен келіссөздерді тоқтатты. 1338 жылдың наурыз айында адмирал Бехуше бастаған француз әскері Джерсиге қонды, аралды басып алуды көздеді. Француздар аралды қиратты. Төрт приходтағы барлық титтелік астық өртелді. 1341 жылы соғыс кезінде арал тұрғындарының еңбегін мойындап, Эдуард III Джерси тұрғындарына «біздің ата-бабаларымыз берген барлық артықшылықтарды, бостандықтарды, иммунитеттерді және әдет-ғұрыптарды сақтауға және ұстауға» рұхсат берді. Бұл арал билігін арал тұрғындарына беру дәстүрін қалыптастырды, оларға белгілі бір артықшылықтар берді және Канал аралдары мен олардың қалған корольдік аймақтары арасындағы шекараны сақтады. 1378 жылы Батыс діни жарылысы кезінде арал қиын жағдайға түсті. Арал Францияның Кутанс епархиясына қарасты, бірақ саяси тұрғыдан Англияның басқаруында болды. Сондықтан Франция Клименттің Папалық таққа талап етуін, ал Англия Урбанды қолдағандықтан, аралда үкімет пен шіркеу арасында шиеленіс туды. Ал түрме бастығы «папаға қарсы» деп танылған деканды елден қууға бұйырды. Арал Кутанс епархиясының бөлек басқарылатын бөлігі ретінде Урбандық әкімшіліктің қарамағына берілді. 1390 жылдары Франциямен бейбітшілікке ұмтылған Ричард II тұсында арал Нормандияның ажырамас бөлігі ретінде танылды және француз тәжіне қайтарылды. Алайда, бұл мәселе 1399 жылы Англияда Генрих IV-нің таққа талап етуімен тоқтатылды. Ол таққа отырғаннан кейін Генрих Джерсидің артықшылықтарын растайтын жарғыларды жаңартты. Генрихтің француздық қарым-қатынастарға қатысты әлдеқайда қатаң ұстанымы Франциямен соғысты қайта бастауға әкелді. Эдуард IV Джерси мен Гернсидің әкімшілік бөлінуін жүзеге асырды. 1469 жылы ол билік иелері үшін жеке мәртебелік жарғылар шығарды және 1478 жылдан бастап аралдарда әртүрлі капитантар болды (бірақ олардың барлығының бас капитаны болды).
Тюдорлар және реформация (1485 1603)
Генрих VII-нің таққа отыруы «Кенжелі аралдардың Нормандиядан толық ажырауы» деп белгіленеді. Розалар соғысының аяқталуы Нормандиямен бұрынғы күрделі, соғысқа толы қарым-қатынастың аяқталуын білдірді. 1591 жылға қарай Джерси тұрғындары көктемде Атлант мұхиты арқылы шағын қайықтармен жүріп, күзгі егістікке дейін аралға оралмайтын болды. 1611 жылы Сент-Бреладе шіркеуіне ерте Құдайға сыйындыруға рұқсат берілді, осылайша саяхатшылар Сент-Обиннен шығар алдында қасиеттілікке қатыса алды. Саутгемптон да Джерси халқы үшін маңызды порты болды, олардың көптегені қалада маңызды лауазымдарды иеленді. Аралдағы тоқыма өндірісінің көлемі соншалық, ол аралдың өзінің тамақ өнімдерін өндіру қабілетіне қауіп төндірді, сондықтан кімнің кіммен және қашан тоқыма өндіретінін реттейтін заңдар қабылданды. «Джерси» атауы қазіргі кезде свитермен теңестіріледі, бұл оның маңыздылығын көрсетеді.
Джон Пейтонның губернаторы (16031620)
1603 жылы Елизавета I қайтыс болғаннан кейін Шотландия королі Джеймс VI Англияның, содан кейін Джерсидің королі болды. Сол кездегі губернатор Уолтер Рэли, Елизавета қайтыс болғаннан кейін патшаға қарсы сөз байласып, сотталып түрмеге жабылды және оның орнына сэр Джон Пейтон тағайындалды. Пейтон пресвитериандық дінді, оның ішінде кальвинизмді ұнатпайтын және Джерсидегі дінді жоюға тырысты. Патша бастапқыда арал тұрғындарына қазіргі дін жүйесін сақтап қалуға рұқсат берді. Алайда кальвинизм арал тұрғындары арасында үнемі аз қолдауға ие болды, бұл Пейтонның ісіне көмектесті. 1613 жылы Санкт-Петерс пасторлығы бос қалғанда, Пейтон Эли Мессервиді осы лауазымға тағайындады. Коллоквий Синодты шақырып, мәселені талқылауға ұсынды, бірақ Пейтон кездесуге тыйым салды. Екі тарап та Вестминстерге өкілдерді жіберді – Коллоквий Джордж Пулетті, сот судьясын жіберді, бірақ жергілікті жерде келісімге келді, Мессерви гугеноттардың дұға кітабын пайдалануды жалғастыруға келісті. Бұл дау Джерсидің конституциялық тарихындағы маңызды бұрылыс болды, себебі губернатор мен судья арасындағы билік бөлінісі нақты белгіленді. 18 ақпан 1617 жылы, Привитті Кеңес (Privy Council) судьяның басымдығы бойынша Герольдтың (Hérault) радикальды ұстанымымен келіспесе де, «әскери күштерді толықтай губернатордың басқаруына, ал сот және азаматтық істерді қарауды судьяға тапсыруды» жариялады. Бұл судья мен Штатқа (States) әділет және азаматтық істер бойынша губернатордан басымдық берді, бұл конституциялық прецедент бүгінгі күні лейтенант-губернатордың ішкі істерге араласуын шектейді. Парламенттік әскерлер аралды 1651 жылы, ал Елизавета бекінісін жеті аптадан кейін басып алды.
Қауымдастық және қалпына келтіру (1651-1689)
1651 жылы пуритан полковнигі Джеймс Хин Джерси губернаторы болып тағайындалды. Арал тұрғындары жаңадан келген әскерилерге наразылық білдірді. Хин тонауды тыйым салғанмен, көптеген сарбаздар арал тұрғындарынан заттар ұрлап, қасиетті ғимараттардың біразын секуляризациялады, мысалы, Сент-Хелиер шіркеуіндегі барлық орындықтарды өртеп жіберді. Арал шіркеулерінде қызмет өткізген көптеген сарбаздар, Джерсидегі қызметтер жергілікті француз тілінде болғандықтан, оларды түсінбегендіктен құрметсіздік көрсетті. Англиядан басылған қағаздар әкелінді, оларды Джерси тұрғындары «патшасыз және Лордтар палатасысыз Англия Республикасына» адалдық ант беру үшін қол қоюға міндетті болды. Сонымен қатар, II Карл аралға «[Сот орындаушыларының] адалдығын мәңгі есте сақтау» үшін патшалық соқасын сыйлады; содан бері ол Король соты мен Штаттар отырыстарында (оқиға кезінде де) әрқашан Сот орындаушысының алдында жүріп өтеді. 1769 жылдың 28 қыркүйегінде солтүстік приходтардың ер адамдары қалаға кіріп, тәртіпсіздік жасады, тіпті қатерлі түрде Король сотына шабуыл жасады. Штаттар Элизабет қамалына шегініп, Тайлық кеңесінен жалған сылтаумен көмек сұрады. Кеңес бес рота шотландтық әскерін жіберді, олар арал тұрғындарының наразылықтарын анықтады. 18 ғасырдың соңында аралда саяси партиялар пайда болды. Жан Дюмареск демократиялық реформаларды талап еткен ертедегі либерал болды (Штаттар демократиялық жолмен сайланған депутаттардан тұруы керек және оларға атқарушы билік берілуі керек). Оның жақтастары Маготар (бастапқыда қарсыластарынан келген қорлау, бірақ Маготарлар оны өздерінің атауы ретінде қайта қабылдады), ал қарсыластары Шарлотар (лейтенант Балифф Шарль Лемпиердің жақтастары) деп аталды. Дюмареск: «Біз осы сеньорларды шаңға тозаң қыламыз» деген сөзді айтқан. 1776 жылы ол Сент-Питерде коннетабель болып сайланды. Алайда, 1845 жылы Веллингтон герцогы Ұлыбританияны қорғау туралы меморандумда аралдарды қатты қорғады. 1810 жылы аралда ағылшын кедені құрылды. Джерси тарихындағы маңызды бұрылыс – пароходтардың пайда болуы. Бұрын аралға сапар ұзақ және болжамсыз болатын. 1820 жылдардың ортасында пошта да буға көшті. 1823 жылдың 11 маусымында Джерсиді аралаған алғашқы булы кеме «Медина» болды. 1824 жылы екі кеме компаниясы құрылды, олардың әрқайсысы Англияға апта сайын пароходпен қызмет көрсетті. Бұл аралдағы тілдік демографиялық өзгерістерге әкелді. Ғасырдың басында, негізінен Британ аралдарының қалған бөлігінен иммиграцияның артуына байланысты, қалада ағылшын тілінде сөйлейтін адамдар басым болды, бірақ екі тілділік әлі де кең таралған. Бұл тілдік географияны екіге бөлді, өйткені ауыл тұрғындары жерриа тілінде сөйлеуді жалғастырды, ал көптегендері тіпті ағылшын тілін де білмеді. 1870 және 1874 жылдары Джерси шығыс темір жолы ашылды. Батыс темір жолы Ла-Корбиерге, ал шығыс темір жолы Горей пирсіне дейін салынды. Екі темір жол ешқашан біріктірілген жоқ. Джерси 19 ғасырда Британ аралдарындағы төртінші ірі кеме жасау аймағы болды, аралдың айналасында 900-ден астам кеме салынды. Темір және бу кемелерінің пайда болуымен кеме жасау азайды. Жердегі және жағалаудағы өнеркәсіпке кепіл болған Джерсидегі бірқатар банктер 1873 жылы құлдырады, ал ежелгі грамматикалық мектептердің қаражаты Виктория колледжіне стипендия ретінде қайта бағытталды. 1921 жылы король Георг V-нің сапары приход гербінің дизайнына себеп болды. 1923 жылы британ үкіметі Джерсиден Империяның шығындарына жыл сайынғы соманы төлеуін сұрады. Джерси штаты бас тартты және оның орнына соғыс шығындарына бір реттік үлес қосуды ұсынды. Келіссөздерден кейін Джерсидің бір реттік үлесі қабылданды. Алғашқы автомобиль 1899 жылы келді, ал автобустар 1920 жылдары аралда жүзе бастады, ал 1930 жылдары автокөлік автобустарының бәсекелестігі темір жолды пайдасыз етті, соңғы жабылу 1935 жылы өрттен кейін болды (кейінірек немістер әскери оккупация кезінде темір жолды қайта енгізгеннен басқа). Джерси әуежайы 1937 жылы Сент-Обин шығанағының жағалауын су басындағы ұшу-қону жолағына ауыстыру үшін ашылды. Ла-Манш аралдары Екінші дүниежүзілік соғыста неміс әскерлері басып алған жалғыз британдық жер болды. Бұл оккупация кезеңінде 8000-ге жуық арал тұрғыны эвакуацияланды, 1200 арал тұрғыны Германиядағы лагерьлерге депортацияланды, ал 300-ден астам арал тұрғыны материктік Еуропадағы түрмелерге және концлагерьлерге сотталды. 20 адам салдарынан қайтыс болды. Арал тұрғындары 1944–45 жылдардың қысында ашаршылыққа ұшырады, өйткені Ла-Манш аралдары Нормандиядан шабуыл жасаған одақтас күштерінен неміс оккупациясы астындағы Еуропадан оқшауланды, тек 1944 жылдың желтоқсанында Қызыл Крест көмек кемесі «Вега» келгенде ғана сақталды. Азаттық күні – 9 мамыр мемлекеттік мереке ретінде атап өтіледі.
Бостандықтан кейінгі кезең
Бес жылдық оккупациядан кейін Джерси халқы аралды қайта құруға кірісті. 1944 жылы «Нос Иль» деп аталған, жер аударылған арал тұрғындарының тобы соғыстан кейін Канал аралдарына не қажет екенін баяндады. Мысалдар: білім беруді жақсарту, экономиканы дамыту, әсіресе туризм, және аралдар арасындағы ынтымақтастықты күшейту. Олар сондай-ақ жерді тиімді басқару қажеттігін атап өтті. Кейбір Джерси еркектері оккупацияланған Германияда әскери қызметке алынды. Ұлыбритания Джерсидің оккупациялық қарызын өтеу үшін 4 миллион фунт стерлингтен астам қаржы жұмсады, сондай-ақ қажетті заттармен көмектесті. 50 000-нан астам минаны жою қажет болды. 1945 жылдың тамызында сэр Эдвард Грасет лейтенант-губернатор болып ант берді. 1945 жылғы халық санауы аралда 44 382 адам тұрғанын көрсетті (бостандыққа қол жеткізгеннен бері 4000-қа артқан). Келесі жылы олардың саны 50 749-ға жетті, олардың көп бөлігі Сент-Хелиерде тұрды. Көптеген адамдар соғысқа дейінгі үйлеріне оралғанда, оларды қираған күйде тапты және зақымды жөндеуге гранттар берілді. 1952 жылы Хольюда ұлдарға арналған мемлекеттік орта мектеп, ал Руж Буйонда қыздарға арналған орта мектеп ашылды. Он жылдан кейін олар бірігіп, Хольюда жалғыз біріктірілген гимназия мектебіне айналды, сондай-ақ тағы екі мектеп ашылды: біреуі ұлдарға арналған (d'Hautrée), екіншісі қыздарға арналған (Руж Буйонда). Кейіннен екі Сент-Хелиер мектебі біріктіріліп, жалпы білім беретін бір мектепке айналды, ал Лес-Квенневайс және Ле-Роккьерде тағы екі жалпы білім беретін мектеп ашылды. 1973 жылы Highlands College колледжі жоғары білім беру үшін мемлекет сатып алды. Джерси бұрынғы британдық колониялары тәуелсіздік алған 20-шы ғасырда зейнеткер мемлекеттік қызметкерлер үшін әсіресе тартымды болды. Бұл жаңа инфрақұрылымды қажет етті. Көше шамдары елдік округтерге тарала бастады және Белозанде жаңа сарқырама фермасы салынды. 2008 жылы Haut de la Garenne балалар үйіндегі полиция тергеуі бостандықтан бері үйдің ішінде болған зорлық-зомбылық туралы жазбаларды тапты. 500-ден астам құқық бұзушылық тіркелді және сегіз адам сотталды.
Some Jersey men were enlisted in national service in occupied Germany. The UK donated more than £4 million to clear Jersey's occupation debt, as well as sending gifts of essential items. There were over 50,000 mines to be cleared. Sir Edward Grasett was sworn in as Lieutenant Governor in August 1945. The 1945 census showed that 44,382 people were resident in the island (an increase of 4000 since Liberation). By the next year, there were 50,749, and the majority lived in St Helier. Many returned to their pre war homes to find them in a state of dereliction and were given grants to repair the damage. In 1952, a state secondary school for boys was opened at Hautlieu and a girls' secondary was opened at Rouge Bouillon. Ten years later these would combine to form a single co ed grammar school at Hautlieu, and two other schools: one for boys (d'Hautrée) and another for girls (at the Rouge Bouillon site) were opened. Later the two St Helier schools were combined into one comprehensive school and two other comprehensives were opened at Les Quennevais and Le Rocquier. Highlands College was purchased by the States in 1973 to provide further education. Jersey was particularly attractive to retired civil servants in former British colonies as these obtained independence throughout the 20th century. This created a need for new infrastructure. Street lighting began to spread to the country parishes and a new sewage farm was built at Bellozane. In 2008, a police investigation at Haut de la Garenne children's home found a record of abuse at the home dating back since liberation. More than 500 alleged offences were recorded and eight people were prosecuted.