Кіріспе

Ле-Ман – Францияның солтүстік-батысындағы Сарта өзені мен Уэн өзенінің қосылған жерінде орналасқан қала. Дәстүрлі түрде Мэн провинциясының астанасы болған, қазір Сарт департаментінің астанасы және Ле-Ман Рим-католик епархиясының орталығы. Ле-Ман Луара аймағының құрамына кіреді. Қала тұрғындары Мансеу (еркек) және Мансель (әйел) деп аталады. 1923 жылдан бері Ле-Ман қаласында әлемдегі ең көне және үздіксіз өткізіліп келе жатқан спорттық автокөлік жарысы – Ле-Манның 24 сағаты ұйымдастырылады. Бұл жарыс әлемдегі ең көп көрермен жинайтын және беделді автоспорттық іс-шаралардың бірі.

Тарих

Клавдий Птолемей алғаш рет римдік Виндиниум қаласын аулерктердің астанасы ретінде атады. Ле-Ман сонымен қатар Civitas Cenomanorum (Cenomani қаласы) немесе Cenomanus деп те аталады. 47 жылы римдіктер басып алған олардың қаласы ежелгі Рим провинциясы Галлия Лугдуненсис аймағында орналасқан. 3 ғасырдағы амфитеатр әлі де көрінеді. Өткен ғасырдың дағдарысы кезінде, жұмысшылар қаланың қорғаныс қабырғаларын салуға жұмылдырылғанда, термолар (су қоймалары) бұзылды. Ле-Ман қаласының төңірегіндегі ежелгі қабырға – галло-римдік қала қабырғаларының ең толық сақталған мысалдарының бірі. Француз тілінің пайдалануымен, аймақтағы ерте вульгарлық латын тілі ығыстырылып, Cenomanus диссимиляция арқылы Celmins деп аталды. Cel француз тіліндегі «бұл» және «сол» сөздерінің бір түрі деп есептелді және «the» деген мағынаны білдіретін «le» сөзімен ауыстырылды. Мэннің басты қаласы ретінде Ле-Ман он бірінші ғасырда Анжу графтары мен Нормандия герцогтары арасындағы күрестің аренасы болды. Нормандықтар Мэнге бақылау орнатқаннан кейін, Жеңімпаз Вильгельм Англияға шапқыны жасап, жаулап алды. 1069 жылы Мэн тұрғындары көтеріліс көтеріп, нормандықтарды қуды, нәтижесінде Хью V Мэн графы деп жарияланды. Анжу графы Жоффруа V соборда Англия патшасы Матильдаға үйленді. Олардың ұлы Генрих II Плантагенет, Англия патшасы, осы жерде дүниеге келді. 1154 жылы, оның ағасы Стивен патшаның тұсында Генрих Англияға әскермен қонды, Стивенмен таққа таласу ниетімен. Сол феодалдық әскердің кейбір мүшелері «дель Манс» (латынша «Мансқа қатысты») деген тегімен белгілі болды. Орта ғасырлық жазбаларда Глостер тарихына қатысты осындай адам, Уолтер дель Манс туралы айтылады, ал орта ғасырлық жазушы оның атына «Cenomanus» деген қосымша жазды, Уолтердің тегіне күмән болмауы үшін. ХХ ғасырға дейінгі ағылшын халық санақтарында Манс (кейінірек көбінесе Маннс деп жазылатын) тегі Глостершир және Херефордшир графтықтарымен және олардың шекаралық аймақтарымен шектелген, бұл 1154 жылы Генрихтің Ле-Маннан келген ізбасарларының Уэльс маркаларындағы алғашқы қоныстану үлгілерін көрсетеді. Джон Манс/Маннс 1399–1400 жылдары Херефордтың эскчеаторы болды. [Ле] Манс қаласынан шыққан бір отбасы Вустерширдегі Доденхам поместьесіне иелік етті. (Глостер корпорациясының жазбаларының тізімі, 96, шамамен 1200 жыл; Henry III-нің жарлықтары, 23 тамыз 1233 [Херефорд]; "Parishes: Doddenham", Уорстершир графтығының тарихы, 4-том (1924), 260–62-беттер.) Англия мен Ле-Ман арасындағы байланыс Анжу кезеңі бойына жалғасты. 13 ғасырда Ле-Ман француз коронасының бақылауына өтті. Кейіннен Англия оны жүз жылдық соғыс кезінде басып алды. 19 ғасырда индустриализация өркендеді, нәтижесінде теміржол және автокөлік өндірісі, сондай-ақ тоқыма және темекі өндірісі дамыды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1944 жылдың 8 тамызында АҚШ-тың 79-шы және 90-шы жаяу әскер дивизиялары Ле-Манды азат еткеннен кейін, 9-шы әуе күштерінің IX инженерлік командасының инженерлері қаланың сыртында жауынгерлік алдыңғы қону алаңын салуға кірісті. Әуежай 3 қыркүйекте жұмыс істей бастады және "А 35" деп белгіленді. Ол сол жылдың қараша айының соңына дейін Франциядағы қосымша шабуылдарда бірнеше американдық истребитель және көлік бөлімшелері қолданды; содан кейін әуежай жабылды.

Климат

Ле-Мандағы климаттың орташа теңіздік (Cfb) түрі Атлантика мұхитының жылы ауасының құрлыққа қарай жылжуымен байланысты. Жазда ыстық, кейде шілті болады, ал қыста жұмсақ және бұлтты. Жыл бойына жауын-шашын мөлшері салыстырмалы түрде біркелкі және орташа.

Көлік

Гара-ду-Ман – Ле-Ман қаласының басты теміржол вокзалы. TGV жоғары жылдамдықты пойызбен Ле-Маннан Парижге жетуге 1 сағат уақыт кетеді. Сондай-ақ, Лилль, Марсель, Нант, Ренн және Брест қалаларына TGV қатынайтын бағыттары да бар. Гара-ду-Ман аймақтық пойыздар үшін де хаб болып табылады. Ле-Ман қаласы 2007 жылдың 17 қарашасында жаңа жеңіл рельстік жүйені іске қосты.

Автоспорт

Бірінші француз Гран-приі 1906 жылы Ле-Манда орналасқан 64 мильдік (103 км) трассада өтті. 1920 жылдан бері қала автоспортпен байланысы үшін танымал. Ле-Манда екі ресми және бөлек жарыс трассасы бар, бірақ олардың кейбір бөліктері ортақ. Кішірек трасса – Бугатти трассасы (автомобиль компаниясының негізін қалаушы Этторе Бугаттидің құрметіне аталған), салыстырмалы түрде қысқа тұрақты трасса, ол жыл бойы жарыстар үшін пайдаланылады және француз мотоциклі Гран-приін тұрақты түрде қабылдайды. Ұзын әрі танымал Circuit de la Sarthe трассасының бір бөлігі қоғамдық жолдардан тұрады. Бұл жолдар жарыс кезінде көлік қозғалысы үшін жабылады. 1923 жылдан бері осы трассада әйгілі 24 сағаттық Ле-Ман автокөлік спорты жарысы өткізіліп келеді. Жарыс барысында дүкендер ашылып, тауарлар сатылады және автомобильдерге арналған өнімдер таныстырылады. Бұрынғыда 24 сағаттық жарыста "Ле-Ман старты" қолданылатын: жүргізушілер өз машиналарын қасынан жолға тізіліп тұрып, жарыс трассасының бойымен жүгіріп, көліктеріне секіріп, жарысты бастайтын. 1955 жылғы Ле-Ман трагедиясы – жарыс барысында болған және 84 көрерменнің қаза болуына әкелген ауыр апат еді.

Баскетбол

Қалада Le Mans Sarthe Basket баскетбол клубы орналасқан, ол 2006 жылы Францияның жоғары кәсіби баскетбол лигасы – LNB Pro A чемпионы атанды. Команда өз үй ойындарын Antarès аренасында өткізеді, ол 1999 жылғы FIBA EuroBasket турнирінің өткізілген ареналарының бірі болды.

Гастрономия

Ле-Манның тағамдық ерекшелігі – рилетт, ұсақталған шошқа еті паштеті.

Көрнекті орындар

Ле-Ман қаласының жанындағы Мает ауылында орналасқан Ле-Ман Мает хабар тарату мұнарасының биіктігі 342 метрді құрайды және ол Франциядағы ең биік радио мұнараларының бірі.

Халықтық мәдениеттегі бейнелеу

Ле-Ман атақты жарысын көрсететін көптеген көркем фильмдерге тұсаукесер болған. Ле-Ман В. Э. Швабтың 2020 жылғы «Адди Ларюдың көрінбейтін өмірі» романының кейбір бөлімдерінде орын алады.