Кіріспе
Бертольд Брехт либреттосына Курт Вейлдің саяси сатирикалық операсы "Махагонни қаласының көтерілуі мен құлдырауы" (Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny) – Бертольд Брехт либреттосына Курт Вейлдің саяси сатирикалық операсы. Ол алғаш рет 1930 жылдың 9 наурызында Лейпцигтегі "Нойс театрында" (Лейпциг) қойылды. Кейбір зерттеушілер бұл туындыны американдық қоғамды сынау деп қарастырса, енді біреулері оны хаостық және әдепсіз Веймар Республикасын, әсіресе 1920-ші жылдардағы Берлиндегі кең таралған жезөкшелік, тұрақсыз үкімет, саяси жемқорлық және экономикалық дағдарыстарды сынайтын туынды ретінде қабылдады. Сенімсіз дереккөз: күні=2023 жылдың тамызы.
Rise and Fall of the City of Mahagonny (Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny) is a political satirical opera composed by Kurt Weill to a German libretto by Bertolt Brecht. It was first performed on 9 March 1930 at the [[Neues Theater (Leipzig) in Leipzig. Some interpreters have viewed the play as a critique of American society. Others have perceived it as a critique of the chaotic and immoral Weimar Republic, particularly Berlin of the 1920s with its rampant prostitution, unstable government, political corruption, and economic crises. Unreliable source: date=August 2023
Құрастыру тарихы
1927 жылы Баден-Баден музыка фестивалінің комитеті Уайлдан фестиваль үшін бір актілік камералық опера жазуды сұрады. Ол «Mahagonny Songspiel» деп аталатын, кейде «Das kleine Mahagonny» деп те аталатын, дауыстар мен шағын оркестрге арналған концерттік туынды жазды. Бұл туынды 1927 жылдың мамыр айында жазылып, маусым айында орындалды. Онда «Алабама әні» және «Бенарес әні» сияқты он бір нөмір болды. Содан кейін Вейл бұл материалды толық операға қайта өңдеуді жалғастырды, ал Брехт либретто үстінде жұмыс істеді. Операның премьерасы 1930 жылдың 9 наурызында Лейпцигте өтті, ал келесі жылдың желтоқсан айында Берлинде қойылды. 1933 жылы нацистер операны тыйым салғандықтан, 1960 жылдарға дейін маңызды қойылымдар өткізілген жоқ. Вейлдің музыкасында регтайм, джаз және формальды контрапункт сияқты түрлі стильдер қолданылған. «Алабама әнін» көптеген әртістер орындады, олардың ішінде Уте Лемпер, The Doors және Дэвид Боуи есімдері бар.
Тіл
"Алабама әнінің" және тағы бір "Бенарес әнінің" мәтіндері ағылшын тілінде (бірақ өте ерекше ағылшын тілінде) жазылған, тіпті опера түпнұсқа (неміс) тілінде қойылғанда да сол тілде орындалады. "Asleep in the Deep" (1897) әнінен бірнеше жол, Артур Дж. Лэмб сөздерімен, Х. В. Петри музыкасымен, операда "Stürmisch die Nacht" немесе "Stormy the Deep" деп аталады. Опера түпнұсқа неміс тілінде орындалғанда, бұл ән Martell өлеңдеріне саз болған "Des Seemanns Los" (Теңізшінің тағдыры) деген атпен неміс тілінде орындалады. Қаланың аты ағылшын тіліндегі махоган сөзіне де, неміс тіліндегі Mahagoni сөзіне де ұқсас болғанымен, Леокадья Бегбик бұл қаланың "Торлар қаласы" дегенді білдіретінін, ал Брехт оның ойдан шығарылған сөз екенін айтады.
Өнер тарихы
Опера әлемнің әртүрлі опер үйлерінде қойылған. Вейл мен Брехттің "Үш тиындық операсы" сияқты кең танылмаған "Махагонни" әлі де мәртебелі туынды саналады, музыкасы еске бермейтін. Мысалы, Герберт Линденбергер өзінің "Опера тарихында" кітабында "Махагонниді" Шёнбергтің "Мойсей мен Арон" операсымен қатар, модернистік операның екі полюсін көрсететін туынды ретінде қарастырады. Лейпцигтегі премьерадан кейін опера 1931 жылдың желтоқсанында Александр фон Землинскийдің дирижерлігімен Берлиндегі Театр ам Шиффбауэрдаммда Лотте Леньяның Джени, Труде Хестербергтің Бегбик және Харальд Полсеннің Джимми рөлінде ұсынылды. 1934 жылдың қаңтарында Копенгагендегі Det ny Театрда тағы бір қойылым көрсетілді. Еуропадағы басқа қойылымдар Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін күтті, олардың ішіндегі ең атақтылары – 1963 жылдың қаңтарында Лондонда Колин Дэвис дирижерлік еткен Садлер Веллс операсы және 1977 жылдың қыркүйегінде Берлиндегі Комише Опера. АҚШ-та бұл опера 1970 жылға дейін қойылмады, ол кезде Бродвейдегі Филис Андерсон театрында сәуір айындағы қысқамерзімді қойылымда Барбара Харрис Джени, Франк Порретта Джимми және Эстель Парсонс Бегбик рөлінде ойнады. Содан кейін 1973 жылы Бостонда Сара Колдуэлл басшылығымен қойылым ұйымдастырылды. АҚШ-тағы алғашқы университет өндірісі 1973 жылы Беркли университетінде Жан Бернард Баки мен Майкл Сентурияның режиссерлігімен болды. 1974 жылы Нью-Хейвендегі Йель репертуарлық театрында Гилберт Прайс Джимми және Стефани Коцирилос Дженни рөлінде толық нұсқасы ұсынылды. Курт Каснар Мұса рөлін сомдады. Либретто Майкл Файнгольд аударған, ал қойылымды Альвин Эпштейн қойды. 1978 жылдың қазан айында Йель Кит Хактың режиссерлігімен Джон Гловердің Джимми және Джун Гейблдің Бегбик рөлінде ойнаған "камералық нұсқасын" ұсынды. Марк Линн Бейкер Майлыны ойнады, ал Майкл Гросс – Үштік Мұса. 1979 жылдың қарашасында Махагонни Джеймс Левин дирижерлік еткен Джон Декстердің қойылымында Метрополитен операсында дебют жасады. Орындаушылар құрамына Джени рөлінде Тереза Стратас, Бегбик рөлінде Астрид Варнай, Джимми рөлінде Ричард Кассилли, Мойсей рөлінде Корнелл МакНейл, Фэтти рөлінде Рагнар Ульфунг және Джо рөлінде Пол Плишка кірді. Бұл қойылым 1979 жылы теледидарда көрсетілді және 2010 жылы DVD-де жарық көрді. Бұл қойылым 2020 жылдың 12 желтоқсанында және 2021 жылдың 3-4 шілдесінде Met Opera on Demand платформасы арқылы ағынды түрде көрсетілді. Лос-Анджелес операсы операны 1989 жылдың қыркүйегінде дирижер Кент Нагано басшылығымен және Джонатан Миллердің қойылымымен ұсынды. 1980 жылдардағы Еуропадағы басқа да атақты қойылымдар: 1986 жылдың наурызында Глазгодағы Шотланд операсының қойылымы және 1990 жылдың маусымында Флоренциядағы Maggio Musicale Fiorentino қойылымы. 1995 және 1997 жылдың қазан айында Париж операсы Грэм Виктің жетекшілігімен Джеффри Тейттің дирижерлігімен Мари Маклафлин Джени, Фелисити Палмер (1995) және Кэтрин Харрис (1997) Бегбик, Ким Бегли (1995) / Питер Страка (1997) Джимми рөлінде ойнады. 1998 жылдың шілдесінде Салцбург фестивалінде Кэтрин Малфитано Джени, Гвинет Джонс Бегбик және Джерри Хэдли Джимми рөлінде ойнады. Вена мемлекеттік операсы оны 2012 жылдың қаңтарында репертуарына Джером Дешамптың Инго Метзмахер дирижерлігімен Кристофер Вентристің Джимми және Анжелика Киршшлягердің Дженни рөлінде қосты. Бұл рөлде жас меццо-сопрано Элизабет Кулманды Бегбик ретінде таңдап, сопраноның ардагері (Варнай немесе Джонс сияқты) немесе музыкалық театр әншісі (Патти ЛуПоне сияқты) рөлін орындайтын дәстүрді бұзды. АҚШ-тағы қойылымдарға 1998 жылдың қарашасында Дэвид Алден режиссерлік еткен Чикаго лирикалық операсы кірді. Кэтрин Малфитано Джени рөлін қайталады, Фелисити Палмер Бегбикті, ал Ким Бегли Джимми рөлін орындады. Джон Дойлдің режиссерлігімен және Джеймс Конлонның дирижерлігімен Лос-Анджелес операсының 2007 жылғы ақпандағы қойылымында Одра Макдональд Джени, Пэтти ЛуПон Бегбик және Энтони Дин Гриффи Джимми рөлінде болды. Бұл қойылым DVD-де жазылған және 2009 жылы "Үздік классикалық альбом" және "Үздік опералық жазба" үшін Гремми сыйлығын жеңіп алды. 2014 жылы ол "Hoodslam" орындаушылары Оукленд метросында балама либреттоны пайдаланып "күрес операсы" ретінде қойылды. 2019 жылдың шілдесінде Францияның Aix en Provence фестивалінде Еса Пекка Салоненнің дирижерлігімен және Иво ван Ховтың сахналық режиссерлігімен жаңа ірі қойылымның әлемдік премьерасы болды. Бұл голландтық Ұлттық опера, Метрополитен опера, Opera Ballet Vlaanderen және Лес Театры Де Ла Виль де Люксембургтің бірлескен өндірісі.
Басқа медиада
Опера Гарри Эверетт Смитке 1970-1980 жылдары түсірілген "Махагонни" фильміне әсер етті, онда Аллен Гинзберг пен Пэтти Смит бейнеленген. 2005 жылы Ларс фон Триер режиссерлік еткен "Мандерлей" фильмі "Махагонни" сюжетіне бірнеше сілтеме жасайды. Олардың ең айқын мысалы – бірінші актіде қалаға қауіп төндіретін дауылдың жақындауы. Фон Триердің одан бұрынғы "Догвилл" фильмі, "Мандерлей" фильмінің жалғасы, көбінесе Брехттің "Үш тиындық операсы" ("Пират Джени") әніне негізделген. "Махагонни" операсының 2-ші актісіндегі бордель сахнасында хор "Song von Mandelay" әнін орындайды. Элизабет Хауптманн, Брехт және Вейлдің "Бақытты соңы" (1929) пьесасында да "Der Song von Mandelay" деп аталатын ән бар, ол "Махагонни" операсының бордель сахнасындағыдай бірдей қайырманы пайдаланады. Брехттің Манделай/Мандалай деген атауды қолдануына Рудьярд Киплингтің "Мандалай" поэмасы түрткі болды.
Әндердің кавер нұсқалары
"Alabama Song" әнін көптеген әртістер орындады, олардың ішінде Уте Лемпер, The Doors және Дэвид Боуи есімдері айрықша көзге түседі.