Кіріспе

Иоганн Штраус II-нің үш актідегі комедиялық опереттасы "Жарқанат". "Жарқанат" (немесе "Құбыжық", кейде "Жарқанаттың кек алуы" деп аталады) – Карл Хаффнер мен Ричард Жене жазған неміс либреттосына Иоганн Штраус II-нің музыкасымен жазылған оперетта, алғаш рет 1874 жылы қойылған.

Өмірбаян

Die Fledermaus-тың түпнұсқа әдеби көзі – неміс драматургі Джулиус Родерих Бендикс жазған «Das Gefängnis» (Түрме) атты фарс. Халеви Оффенбах үшін бірнеше сәтті либретто жазған, ал «Le Réveillon» кейіннен 1926 жылы Эрнст Любич түсірген «Осылайша Париж» атты үнсіз фильмнің негізі болды. Мейлхак пен Халевидің пьесасы Макс Штайнердің ұсынысымен Карл Хаффнер (1804–1876) тарапынан Венада қойылымға арналған музыкасыз пьеса ретінде неміс тіліне аударылды. Француздық жаңа жылдық кешкі ас (ревельон) дәстүрі Вена театры үшін қолайлы орта деп есептелмеді, сондықтан ревельонды бимен алмастыруға шешім қабылданды. Хаффнердің аудармасы драматург және композитор Ричард Женеге берілді, ол бір жыл бұрын Страустың «Римдегі карнавал» операсы үшін бірнеше мәтін жазған еді, және ол либреттоны аяқтады.

Өнер тарихы

Опереттаның премьерасы 1874 жылғы 5 сәуірде Венадағы Theater an der Wien театрында өтті және содан бері тұрақты репертуардың бөлігі болып табылады. Ол 1874 жылғы 21 қарашада Рудольф Биал жетекшілігімен Нью-Йорктегі Штудт театрында қойылды. Германиядағы тұсаукесер 1875 жылы Мюнхендегі Gärtnerplatztheater театрында болды. Die Fledermaus операсы 1876 жылғы 18 желтоқсанда Лондондағы Альгамбра театрында Хамильтон Кларк өзгерткен нұсқада ағылшын тілінде орындалды. 1877 жылы Парижге «Ла Цыгане» деген атпен Ренассанс театрында келгенде, Исмаэль мен Зульма Буффар қатысқанмен, сәттілікке жете алмады; тек 1904 жылы Майлхак пен Халевидің бастапқы рөлдері мен Пауль Ферриердің музыкаға бейімдеген сөздері (макс Дирли мен Эве Лавальер қатысуымен) Парижде сәттілікке ие болып, репертуарға енді. Неміс тілінде алғашқы лондондық қойылым 1895 жылға дейін күтілді. 2-ші актідегі партия қойылымдарға музыка, комедия немесе би сияқты түрлі қосымша ойын-сауық элементтерін енгізуге мүмкіндік береді. 3-ші актідегі Фроштың ұзақ мас монологы (комедиялық сөйлеу рөлі) орындаудың әртүрлілігіне жол ашады.