Кіріспе
Компьютерлік делдалдық шындық – компьютерлік құрылғыны немесе смартфон сияқты қолмен ұсталатын құрылғыны пайдалану арқылы шындықты қабылдауға ақпарат қосу, алып тастау немесе басқаша манипуляция жасау қабілеті. Делдалдық шындық – аралас шындық, толықтырылған шындық және виртуалды шындықтан гөрі кең ұғым, себебі ол, мысалы, кемітілген шындықты да қамтиды. Әдетте, бұл пайдаланушының қоршаған ортаны көру арқылы қабылдауында жүзеге асырылады. Бұл EyeTap құрылғысы немесе смартфон сияқты электрондық құрылғы арқылы іске асырылады, ол нақты әлем мен пайдаланушының көретін нәрселері арасында визуалды сүзгі ретінде жұмыс істей алады. Компьютерлік делдалдық шындық көру қабілеті бұзылған адамдарға көмек ретінде көру қабылдауын жақсарту үшін қолданылған. Мысалы, пайдаланушының көзіне жететін бейне ағынының жарығын өзгерткенде, оны есептеу арқылы сүзгілеп, пайдалырақ формаға келтіру арқылы делдалдық шындыққа қол жеткізіледі. Ол интерактивті компьютерлік интерфейстерде де қолданылған. Визуалды деректерді алып тастау немесе жасыру арқылы қабылдауды азайту үшін компьютерлік делдалдық шындық архитектуралық қолданыстарда пайдаланылған, және бұл – үздіксіз зерттеулер жүргізіліп жатқан сала. Шындықты қабылдауды өзгертудің ұзақ мерзімді әсерлері толыққанды зерттелмеген, және ұзақ уақытқа әсер етудің жағымсыз салдары болуы мүмкін. Компьютерден туындаған көздің шаршауының қысқа мерзімді әсерлері байқалып тұр.
Computer mediated reality refers to the ability to add to, subtract information from, or otherwise manipulate one's perception of reality through the use of a wearable computer or hand held device such as a smartphone. Mediated reality is a proper superset of mixed reality, augmented reality, and virtual reality, as it also includes, for example, diminished reality. Typically, it is the user's visual perception of the environment that is mediated. This is done through the use of some kind of electronic device, such as an EyeTap device or smart phone, which can act as a visual filter between the real world and what the user perceives. Computer mediated reality has been used to enhance visual perception as an aid to the visually impaired. This example achieves a mediated reality by altering a video input stream light that would have normally reached the user's eyes, and computationally altering it to filter it into a more useful form. It has also been used for interactive computer interfaces. The use of computer mediated reality to diminish perception, by the removal or masking of visual data, has been used for architectural applications, and is an area of ongoing research. The long term effects of altering perceived reality have not been thoroughly studied, and negative side effects of long term exposure might be possible. Short term effects have been demonstrated with the eyestrain caused by computers.
Көру көмегі ретінде
1970 және 1980 жылдары Стив Манн 1-ші және 2-ші буын "Цифрлық көз шынысын" ұсынды. Бастапқыда бұл көз шынысы адамдарға жақсы көруге көмектесу, дәнекерлеуге арналған қалқан ретінде және IEEE Technology & Society 31(3) журналында және "GlassEyes" атты қосымша материалда сипатталғандай, күнделікті өмірде көруге көмек ретінде қолданылды. Осы тұрғыдан алғанда, делдалдық шындық (mediated reality) – аралас шындық, толықтырылған шындық және виртуалды шындық кіретін жоғары деңгейдегі ұғым болып табылады, себебі ол, мысалы, кемітілген шындықты да қамтиды.
Терезе менеджерлері
Аралас шындықта жиі қолданылатын терезе менеджері – "Реалии терезе менеджері".
Сымсыз медиацияланған шындық
Сымсыз байланыс арқылы делдалдық шындық әртүрлі қауымдастықтар арасында байланыс құралына айналуы мүмкін. Мысалы, Bluetooth құрылғылары жиі делдалдық шындықпен қолданылады. EyeTap қолданылғанда мұндай өзара әрекеттесу "көзден көзді қарамау" деп аталады.
Қолданбалар
Аралас шындықтың қолданылуы адамдарға жақсырақ көруге көмектесетін құрылғыларды, сондай-ақ ойын және жабдықтарды жөндеу, телемедицина, қашықтан сарапшы кеңестер интерфейстері және бағыт табу құрылғыларын қамтиды. Аралас шындық робототехника және "Loose and Sketchy" сияқты сурет салу қосымшаларында қолданылады. Компьютерлік делдалдық шындықтың маңызды қолданылуының бірі – денсаулық сақтау және медицина саласы, ол 1990 жылдардан бастап зерттеудің танымал саласына айналды және уақыт өте келе кеңейді. Зерттеудің негізгі тақырыптарына хирургияда компьютерлік делдалдық шындықтың қолданылуы, ауруларды диагностикалау және Паркинсон сияқты нейродегенеративті ауруларды емдеуге көмектесу жатады. Видео ойындарда компьютерлік делдалдық шындықтың ең көп таралған түрі – Oculus Rift сияқты виртуалды шындық гарнитуралары. Бұл құрылғылар пайдаланушының басына бекітіліп, оның көру қабілетін ойын әлеміне толыққанды батырады. Сондай-ақ, олардың "метаәлемі" таныстырылды. Метаәлем көп ойыншылы онлайн ойындар сияқты жобаланған, онда пайдаланушылар өзара байланысты виртуалды кеңістікте өзара әрекеттесе алады. Виртуалды шындықтан басқа, кеңейтілген шындық та видео ойындарда қолданылған. Ең танымал мысалы – Pokémon Go, мобильді құрылғыларға арналған кеңейтілген шындық ойыны, онда Покемон жандары телефон арқылы шынайы әлемнің бөлігі сияқты көрінеді. Басқа АR ойындарының мысалдары: Harry Potter: Wizards Unite және Pokémon Go-ны жасаған әзірлеушінің жасаған Ingress ойыны. Көрсетілген шындық технологиясы Snapchat сияқты әлеуметтік желілерде де қолданылған. Бұл линзалар суреттерге 3D цифрлық нысандарды қосудан бастап, фотосуреттегі адамдардың сыртқы түрін өзгертуге дейін жетеді. Ең көп таралған түрлерінің бірі – сұлулық фильтрлері, олар пайдаланушының сыртқы түрін цифрлық түрде өзгертіп, оны "көріктірек" етіп көрсетеді. Сұлулық фильтрлерінің өзін-өзі бағалау деңгейінің төмендеуімен байланысы бар.
Қарым-қатынас ұғымдары
Дәлмелдеу арқылы алынған шындық кеңейтілген шындық (дәлмелдеу арқылы алынған шындықтың ерекше түрі), виртуалды шындық, қосылған шындық және т.б. сияқты басқа да түсініктермен байланысты.