Кіріспе

1980 жылдардың басында КСРО-ның Батыс технологиясын көшіруін ашып көрсеткен құпия құжаттар ағыны. "Қош бол" досьесі – бұл КГБ-дан "өз орнында" (кодолық аты "Қош бол") дезертир болған полковник Владимир Ветровтың 1981–82 жылдары жинаған және Суреттерді бақылау басқармасына (DST) тапсырған құжаттар жинағы. Ветров – НАТО техникалық құралдары мен бағдарламалық жасақтамалары туралы ақпаратты бағалауға тағайындалған инженер еді. Бұл ақпарат "X желісі" техникалық барлау операциясы арқылы Т басқармасы үшін жиналды, ол – Кеңес Одағының Батыстан ғылыми және техникалық барлауды жинау басқармасы. Ол кеңестік жүйеге көңілі толып, 1970 жылдардың соңында французтармен жұмыс істеуге шешім қабылдады. 1981 жылдың басынан 1982 жылдың басына дейін Ветров DST-ға 4000-ға жуық құпия құжатты тапсырды, оның ішінде әлемдегі елшіліктерде заңдық жамылғымен орналасқан 250 "X желісі" офицерлерінің толық тізімі де болды. Осының салдарынан Батыс елдері кеңестік технология тыңшыларын жаппай қуды. Ветровтың оқиғасы Сергей Костиннің 1997 жылғы "Bonjour Farewell: La Vérité sur la Taupe Française du KGB" кітабына әсер етті. Одан кейін бұл оқиға француз фильмі "L'affaire Farewell" (2009) үшін негіз болды, онда Эмир Кустурица мен Гийом Кане түсті.

Өмірбаян

Ветров 53 жастағы инженер еді, оған шпиондар жинаған капиталистік аппараттық және бағдарламалық қамтамасыз ету туралы ақпаратты ("X желісі") бағалауға тағайындалды. Ол көңілі толып, 1980 жылдың соңында идеологиялық себептермен Францияға қызметін ұсынды. Француз барлау қызметі оған "Farewell" деген кодовое имя берді – ағылшын тіліндегі сөз, осылайша КГБ егер осы кодовое имя туралы білсе, оның ЦРУ үшін жұмыс істейтінін ойлар еді. 1981 жылдың басынан 1982 жылдың басына дейін Farewell DST-ге шамамен төрт мың құпия құжатты, оның ішінде ғылыми жинақтағы кеңестік ұйымдардың тізімін және Т дирекциясынан бағдарламаның мақсаттары, жетістіктері мен орындалмаған міндеттері туралы қорытынды есептерді тапсырды. Ол Батыстағы 10 КГБ резиденциясында орналасқан 200-ден астам "X желісі" офицерлерінің есімдерін, сондай-ақ "X желісіне" тартылған 100-ден астам адам туралы ақпаратты ашты. "Farewell" деген атпен құрастырылған іс 1981 жылдың тамызында ЦРУ-ға жетті. Ол кеңестіктер зерттеу және әзірлеме саласындағы тыңшылық жұмыстарын жылдар бойы жүргізгенін көрсетті.

ЦРУ-ның жауабы

Ветровты француздар тартып алғанда, Батыстың қарсы әрекеті АҚШ-тан туды. Сафайр Германия мен Ұлыбританияның Транссибір газ құбырына, яғни Сібірден Еуропаға бағытталған ірі табиғи газ құбырына Мәскеуге қаржылық көмек көрсетіп жатқанын сынап, қатал мақалалар сериясын жариялады. Бұл жоба коммунистерге Еуропаның энергиямен қамтамасыз етілуін бақылауға мүмкіндік беретін еді, сонымен қатар советтік компьютерлік және спутниктік зерттеулерді қаржыландыруға жылына 8 миллиард АҚШ доллары түсетін болды. Сыншылар бұл оқиғаның растығына күмәндік білдіреді. Ветровтан алынған мәліметтердің нәтижесінде Нью-Йоркте 20 жыл бойы кеңестік одаққа құпия ақпараттарды өткізіп келген Оңтүстік Африка теңіз күштерінің офицері Дитер Герхардт тұтқындалды. Оның жетекшісі Виталий Шлыков Герхардтың курьері болған әйелі Рутпен кездесуге тырысқанда Швейцарияда тұтқындалып, түрмеге қамалды.

Қарсы барлау қызметі

Ридтің сөзіне қарағанда, тағы бір салдары – АҚШ және оның НАТО одақтастары кейіннен «АҚШ-та да, шетелде де Line X жинау желісінің барлық бөлігін толығымен жойды». Вайс «советтік технологияны жинау жүйесі қирады және оны қалпына келтіру мүмкін емес» деді.

Ашылу

Ақырында Ветровтың қызметтен дезертир болуы оның өліміне әкелді. "Ветров Мәскеу саябағында бір әйелмен және КГБ офицерімен трагикалық оқиғаға қатысты. Нақты жағдай белгісіз, ол офицерді пышақтап өлтірді, ал әйелді жаралады, бірақ өлтірмеді. Ол тұтқындалды, ал одан кейінгі тергеу барысында оның тыңшылық әрекеттері анықталды; ол 1985 жылы ақырында атқыланды. "ЦРУ қорғаныс шараларын қабылдау үшін жеткілікті мәліметке ие болды".

Қабылдау

Куба Коммунистік партиясының бірінші хатшысы Фидель Кастро 2007 жылғы мақаласында Farewell досьесіне негізделген шаралар науқаны экономикалық соғыс екенін жазды; газ құбырының жарылысында адам өлімі болмаса да, Кеңес экономикасына зор зиян келді; ал 1984 және 1985 жылдар аралығында АҚШ және оның НАТО одақтастары технологиялық тыңшылық операциясын тоқтатты, бұл КСРО-ның технологияларды қолға түсіру мүмкіндігін жойды, себебі Мәскеу бір жағынан кемшікті экономикамен, екінші жағынан АҚШ президентінің басымдыққа ие болу және Суық соғысты аяқтауға нық қадамдарымен қиын жағдайда болды.