Кіріспе

Антибиотиктер тобы

Полимиксиндер – антибиотиктер. Полимиксиндер B және E (сонымен қатар колистин деп те аталады) Грам-теріс бактериялық инфекцияларды емдеу үшін қолданылады. Олар негізінен бактерия жасуша мембранасын бұзу арқылы әрекет етеді. Олар рибосомаға жатпайтын пептидтер деп аталатын молекулалардың кең класына жатады. Олар Paenibacillus polymyxa сияқты Грам-оң бактериялардың табиғатта өндіретін заттары болып табылады.

Медициналық қолдану

Полимиксин антибиотиктері салыстырмалы түрде нейротоксикалық және нефротоксикалық болып табылады, сондықтан әдетте тек соңғы шара ретінде қолданылады, егер заманауи антибиотиктер тиімсіз болса немесе қолдануға қарсы көрсетімдер болса. Көбінесе, бірнеше дәріге төзімді Pseudomonas aeruginosa штаммдары немесе карбапенемаза өндіретін Enterobacteriaceae шақыратын инфекциялар үшін қолданылады. Полимиксиндер грам-оң микроорганизмдерге нашар әсер етеді, сондықтан кейде олар басқа препараттармен (триметоприм/полимиксин сияқты) біріктіріліп, тиімділік спектрін кеңейтеді. Полимиксин B асқазан-ішек жолынан сіңірілмейді, сондықтан оны ауыз арқылы тек асқазан-ішек жолын дезинфекциялау мақсатында ғана қолданады.

Әрекет ету механизмі

Грам-теріс бактериялардың сыртқы мембранасындағы липополисахаридке (LPS) байланысқаннан кейін полимиксиндер сыртқы және ішкі мембраналарды бұзады. Гидрофобтық құйрық мембранаға зақым келтіруде маңызды рөл атқарады, бұл оның жуғыш зат сияқты әрекет ету механизмін көрсетеді. Полимиксин B-нің гидрофобтық құйрығын жою полимиксин нонапептидін береді, ол әлі де LPS-ке байланысады, бірақ бактериялық жасушаны өлтірмейді. Дегенмен, ол бактериялық жасуша қабырғасының басқа антибиотиктерге өткізгіштігін байқалатын деңгейде арттырады, яғни мембрананың белгілі бір деңгейде бұзылуына себеп болады. Грам-теріс бактериялар LPS құрылымын өзгерту арқылы полимиксиндерге қарсы тұру қабілетін дамыта алады, бұл полимиксиндердің LPS-ке байланысуын бөгеуге әкеледі. Бұл препаратқа қарсы антибиотиктерге төзімділік, әсіресе Қытайдың оңтүстігінде, күшейіп келеді. Соңғы кезде антибиотиктерге төзімділікті қамтамасыз ететін mcr 1 гені Enterobacteriaceae бактерияларының плазмидтерінен табылды.

Химия

Полимиксиндер – циклдік рибосомалық емес полипептидтердің (НРП) тобы, оларды Paenibacillus туысына жататын бактериялар биосинтездейді. Полимиксиндер 10 аминқышқыл қалдығынан тұрады, оның алтауы – L α,γ диаминобүтір қышқылы (L DAB). DAB қалдықтары полимиксиндердің физиологиялық pH-де көптеген оң зарядталған топтары болуына себеп болады. Жеті аминқышқыл қалдығы негізгі циклдік компонентті құрайды, ал қалған үшеуі циклдік қалдықтардың бірінен басталып, сызықтық тізбектей созылады және N-терминалында 6-метилоктаноя қышқылы немесе 6-метилгептаноя қышқылымен аяқталады. Циклдену кезінде 10-шы қалдық 4-ші көпіршік қалдыққа байланысады. Аминқышқыл қалдықтары мен DAB мономерлері көбінесе L (levo) конфигурациясында болады, бірақ P. polymyxa PKB1 сияқты кейбір штаммдар 3-ші позицияда D (dextro) конфигурациясымен DAB-ты қосып, полимиксин B-нің түрленулерін тудырады.

Полимиксин M "маттацин" деп те белгілі.

Биосинтез

Полимиксиндер Paenibacillus polymyxa сияқты грам-оң бактерияларда рибосомалық емес пептид синтетаза жүйелері арқылы өндіріледі. Басқа NRP-лер сияқты, полимиксиндер де көптеген модульдері бар синтетазалармен құрастырылады, әрбір модульде келесі қалдықты қосып, пептидтік байланыс және конденсация реакциялары арқылы тізбекті ұзарту арқылы өсіп келе жатқан тізбекке ретті түрде әсер ететін фермент домендері жиынтығы болады. Соңғы қадамдарда молекуланы циклдау және ферменттен тізбекті босату үшін соңғы модульдің C терминалында тиоэстераза домені қатысады.

Зерттеу

Полимиксиндер үлгілердегі, мысалы иммунологиялық тәжірибелердегі LPS ластаушыларын бейтараптандыру немесе сіңіру үшін қолданылады. LPS ластануын азайту маңызды, себебі LPS иммундық жасушалардан күшті реакцияларды тудырып, тәжірибелік нәтижелерді бұрмалауы мүмкін. Полимиксин бактериялық мембрана жүйесінің өткізгіштігін арттыру арқылы клиникалық жағдайда, мысалы, Шига токсині сияқты Escherichia coli-ден бөлінетін токсиндердің шығарылуын күшейту үшін де қолданылады. Микробқа қарсы препараттарға қарсы тұрудың жаһандық мәселесі олардың қолданылуына жаңаша қызығушылықты тудырды.

Полимиксин В препаратындағы қоспалар

Коммерциялық фармацевтикалық Полимиксин препараттарының құрамында басты Полимиксиндер – В1 және В2, олар соңғы қоспаның 75% және 15% құрайды. Полимиксин В1 өз кезегінде бірнеше изомерлерден тұрады, мысалы, изолейцин полимиксин В1 және В1 1. Сол сияқты, Полимиксиндер В3 және В4 да осы позицияда ерекшеленеді, В3 октано қышқылын, ал В4 гептано қышқылын қамтиды.