Кіріспе

Talgarth – Уэльстің Повис аймағындағы сауда қаласы және қауымдастық. Ол Орталық Уэльсте, Крихоуэллдің солтүстігінде, Бреконның солтүстік-шығысында және Буилт Уэллстің оңтүстік-шығысында орналасқан сауда қаласы, қауымдастық және сайлау округі. Қаладағы ең танымал ғимараттардың қатарында 14 ғасырға жататын шіркеу және қорғаныс мұнарасы бар. Дәстүрлі айтулар бойынша, Talgarth ерте ортағасырлық Брихеиниог патшалығының астанасы болған. Ол Брекнокшир тарихи округіне кіреді. 2011 жылғы мәлімет бойынша, халқы 1724 адамды құрады.

Атауы

Қала атауының шығу тегі Уэльс тіліндегі *tâl* (жотаның беткейі немесе маңдайы) және *garth* (тау жотасы немесе мүйіс) сөздеріне байланысты, демек, "жотаның соңы" деген мағынаны білдіреді. 1121 жылы *Talgart* деп, 1130 жылдан кейін *Talgard* деп, ал қазіргі түрінде 1203 және 1208 жылдар аралығында тіркелген. Талгарт шіркеуі 1488 жылы Сент-Венне Виржиниске (Sce Wenne Virginis) арналған деп жазылған, ол Бриханның немересі Гвенмен байланыстырылған.

Мәдениет және қоғамдастық

Тальгарт фестивалі – танымал ауылдық шара, әр тамыз айында өткізіледі. Талгарт жаяу жүру фестивалі мамыр айында өтеді, қала Қара таулардың етегінде орналасқандықтан мұндай мүмкіндік туындайды. Талгарт көптеген жылдар бойы үлкен психиатриялық аурухана, Mid Wales Hospital және Mid and West Wales Nursing және акушерлік колледжі орналасқан маңызды денсаулық сақтау орталығы болды. 1980 жылдардағы денсаулық сақтау заңнамасындағы өзгерістер осындай ауруханалардың жабылуына әкелді. Уэльстің орталық ауруханасы 1990 жылдары толығымен жабылды. 2000 жылдардың басынан бері Талгарттың болашағын қолдау мақсатында жаңару жұмыстары жүргізілуде. Қала орталығындағы трафик азайды, соның арқасында жаңа бизнестер ашылып, ғимараттар жаңартылып, қалпына келтірілуде. Қала ортасындағы тарихи диірмен BBC-нің "Village SOS" телешоуында көрсетілді.

Рим дәуірі

Cwmdu (Pen y Gaer) маңындағы бекініс Талгарт үшін маңызды, себебі бұл жерде біздің заманымыздың 1-ші ғасырында британдық басшы Каратакус (Катувеллауни тайпасынан) римдіктермен шайқасқан.

Орта ғасырлар

Талгарт 5-ші ғасырда Брихиниог патшасы Бриханның патшалық резиденциясы болған. Үш әйелі, 24 қызы және 24 ұлы болғандықтан, бұл отбасы Уэльсте маңызды күшке ие болды және аймақ бойынша христиан дінінің таралуына жауапты болды.

Нормандықтар

Талгартты (және жалпы алғанда Брайхиниогты) Норман Бернард Нойфмарше басып алды, ол ауданға қатысты күні көрсетілмеген жарлық шығарды. Қала Бернардтың Брекнок әмірлігінің (Маркер әмірлігі – дерлік тәуелсіз мемлекет) құрамына кірді. Нормандар екі жақтағы жолдарды бақылау үшін Кастелл Динас бекінісін салды. Жохан патшаның тұсында сол кездегі лорд патшамен келіспеушілікке түсті, нәтижесінде лордтықтың шығыс бөлігі жаза ретінде бөлініп, Питер ФицГерберт басқаратын Бленлинфидің жаңа Маркер лордтығы құрылды. Бұл лордтықтың орталық қаласы ресми түрде Бленлинфи қамалы болғанымен, Талгарт оның маңызды қаласы болды, сондықтан лордтық кейде Талгарттың бағынышты лордтығы деп аталды. Бленлинфи лордтығы ақырында Брихиниогтың соңғы уэльс княздарының ұрпақтарына (Рис ап Хайвел тұлғасында) қайта оралды. Рис Эдуард II-ге қарсы соңғы төңкерістің іске асырылуына (бірақ жоспарлауына емес) маңызды үлес қосты, сондықтан Эдуардтың ұлы Эдуард III оған жылы қабақтанбады; ол Ристің мұрагерінен иелігін тартып алып, Бленлинфи лордтығын Брекнок лордтығымен біріктірді (бұл, Буэлт лордтығымен бірге, кейін ғасырлар өткен соң Брекнокширге айналды).

Уэльстік якобиттер

Якобиттердің қайта жандану кезінде Талгартта қолдау күшті болды. Қала якобиттердің маңызды орталығы болды, Бони Принц Чарли Стюарттар үшін тәжді қайтаруға тырысқанда оны қолдады. 1727 жылы Талгартта жергілікті якобиттердің тарапынан жақтаушылардың жиыны өз әрекеттерін түсіндіру үшін жергілікті судьяның алдына шақырылуымен аяқталды. 1745 жылғы якобит көтерілісі кезінде Бони Принц Чарли Уэльстік якобиттерден қолдау күтеді, бірақ якобит Дэвид Морган мемлекетке қарсы қылмыс жасағаны үшін асылып, жартылай кесіліп, төрт бөлікке бөлінгеннен кейін Уэльс халқы қуғын-сүргінге ұшырады деп қорқып қалды. Уэльстік якобиттердің Дербиде Стюарт әулетінің ханзадасына қосылмауы якобит көтерілісінің басты сәтсіздіктерінің бірі болды.

Методистік қайта өрлеу

1735 жылы Талгартта Уэльс методизмінің қайта жандануы басталды. Талгарттан шыққан ең ықпалды тұлға Хоуэл Харрис, Преподобный Прайс Дэвис берген уағызды тыңдағанда Талгарт шіркеуінде дінге қайта оралды. Бұл жандану Уэльс бойынша таралып, кальвинистік методистер сияқты ең беделді уэльс дін тобының құрылуына әкелді. Уильям Уильямс Пантиселин Талгартта дінге келді, соның арқасында ол Уэльстің ең маңызды гимн жазушыларының біріне айналды. Жақын жерде Харрис құрған танымал колледж орналасқан Тревекка мекені бар. Хайвел Харрис Талгарттағы Сент Гвендолин шіркеуіне жерленген, оның қабір тасы бүгінгі күнге дейін сақталған. Талгарт діни ақын Джейн Кейвтің туған жері деп есептеледі.

Талгарт диірмені

Талгарт-Милл – қала орталығында орналасқан 18 ғасырдағы су диірмені. 2010 жылы 1946 жылдан бері қолданылмаған диірмен Ұлттық лотерея қаражаты есебінен толығымен қайта жаңартылып, Брекон Биконс ұлттық паркіндегі жалғыз жұмыс істейтін су диірменіне айналдырылды. Диірмен еріктілер күшімен, қоғамдық бастама ретінде жұмыс істейді; оның құрамында нан пісіретін орын және кафе бар, сондай-ақ жергілікті өндірілген тағамдар мен қолөнер бұйымдары сатылады.

Темір жол станциясы

Талгарт Орта Уэльс темір жолының станциясы арқылы қызмет көрді. Қазір бұл станция жабылды.

Камералы қабір Penyrwrlodd

Неолит дәуіріндегі Penyrwrlodd-тағы (Талгарттан оңтүстікке қарай) ұзын оба және камералы қабір 1972 жылғы маусымда шаруаның шаруа қожалығының ауласында пайдалану үшін егістіктен тас үйіндісін тазалаған кезде табылған. Обаның ұзындығы 5 метр, ені 22,5 метр, ең биік жері 3 метрді құрайды. Радиокөміртектік талдау нәтижесінде бұл обаның б.з.д. 3900 жылға дейін соққандығы анықталды, бұл оны осы типтегі ең ерте мысалдардың бірі етеді. Осы жаңалықтың арқасында Уэльс Ұлттық мұражайының докторы Савори осы орында археологиялық қазба жұмыстарын жүргізді. Қазба кезінде бірнеше адам сүйектерімен қатар сүйек флейта, адам қабырғасы және өңделген шақпа тастар мен тастар табылды. Флейта қойдың метаподиальды сүйегінен жасалған, үш тесігі бар, ол қарапайым флейта немесе сыбызғы болған болуы мүмкін.

Ескі пошта мұражайы

Бұрынғы пошта ғимараты 2019 жылы қайта жаңартылды.

Ұшу

Black Mountains Gliding Club қаланың оңтүстік-шығысындағы төбеде орналасқан. Ол жыл бойы таулық ағын, қырқалық ағын және толқындық ағын арқылы жұмыс істейді.

Понимен жүру

Талгарттың Қара таулардың қасында орналасқандығы, бұрынғыда понилермен саяхаттау үшін танымал орын болған, тіпті 1990 жылдарға дейін жергілікті пабтардың алдында байланған аттарды көру осы жердің әдеттегі көрінісі еді. Аймақта әлі де тәжірибелі де, жаңадан бастағандарға да ат жалдап беретін бірнеше ат шаруашылықтары жұмыс істеп тұр.

Жүру

Қаланың үстіндегі Қара таулар биік таулы жаяу серуендер мен төбелердегі серуендерге пайдаланылады. Тау жоталарының биіктігі шамамен 2000 фут, ең биік нүктесі – Ваун Фах. 2013 жылы қала мен оның айналасындағы аймаққа негізделген жаяу серуендер фестивалі құрылды. Бұл іс-шара жыл сайын мамыр айының басында көптеген келушілерді тартады. Осы және аймақтағы осыған ұқсас әк тасты қабаттар – мыңдаған жылдар бойы құм мен саз шөгіндісі тоқтаған кезде пайда болған, карбонатқа бай қазба топырақтарының мысалы. Жергілікті өзендердің жағалауларындағы кейбір қабаттарда балықтың көптеген қалдықтары табылады. Раглан балшық тасының ішінде, сондай-ақ кейбір су арналарында Таунсенд туфы деп аталатын ерекше тау жынысы қабаты бар. Туф – бұл аспаннан түскен жанартау күлінің шөгіндісі, бұл жағдайда Плиний вулканының атқылауынан кейін пайда болған болуы мүмкін.

Пулл-и-Врах

Pwll y Wrach орманды жері Ennig өзенінің екі жағалауымен Pwll y Wrach-тен Talgarth қаласының орталығына дейін созылады. Оның бір бөлігі ерекше ғылыми маңызы бар жер (SSSI) ретінде белгіленген, себебі мұнда сирек кездесетін түрлі өсімдіктер өседі, оның ішінде кішкентай жапырақты липа және кішігірім көсеулі орхидея бар. Бұл екеуі де ежелгі орманды көрсететін белгілер саналады. Оңтүстік және Батыс Уэльс қорығы SSSI-дің бір бөлігін табиғи қорық ретінде басқарады. Мұнда тісқұрт және құс ұясы орхидеясы сияқты сирек кездесетін түрлер кездеседі. Қорық бастапқыда кішкентай болған, бірақ 1984 жылы бұрынғы Брекнок қорығы тарапынан құрылды. Көктемде жабайы гүлдердің арасында шырыштар, одан кейін рамссон гүлдері гүлдейді. Орман аймақтағы ең маңызды ұйықтайтын егеуқұйрықтардың мекені болып табылады және сонымен қатар кішігірім жылқы тырнақшалы жартастың да мекені. Орман ішінде бірнеше сарқырамалар бар, олардың ең үлкені – Pwll y Wrach, ол Chapel Point әктасының үстіндегі сазды тақтатастардың қабатынан пайда болған. Бұл атау "бір әйелдің бассейні" дегенді білдіреді.

Басқару

Талгарт қалалық кеңесінде қауымның пікірін білдіретін он екі кеңесші бар. Талгарт округі Поуис округі кеңесіне бір округтік кеңесші сайлайды. 2004 жылдың мамыр айынан бастап оны Либерал-демократ партиясынан Уильям Пауэлл кеңесшісі (ол сонымен қатар қалалық кеңесте отырады) өкілдік етті. Ол 2008 және 2012 жылдары қарсылығызсыз қайта сайланды. Пауэлл 2011 жылдан 2016 жылға дейін Уэльс Ұлттық Ассамблеясының сайланған депутаты болды.

Түсірілім

Талгартта және оның төңірегінде көптеген фильмдер мен драмалар түсірілді, олардың ішінде ең танымал – «Қара төбеде». Сонымен қатар, «Морганның ұлы», «Бұрандалар мен гайкалар» (ескі аурухана ғимаратында түсірілген) және «Алтын жүректер» (онда қала Понтиприд ретінде бейнеленген) фильмдері де бар.

Қауымдастықтағы қалалар

Талгарт Италияның Пиццоферрато қаласымен байланыс орнатып, дос қала болып табылады.