Кіріспе

Абердаре ( /æbərˈdeɪr/ ab ərDAIR; Абердар ) – Уэльстегі Ронда-Кинон-Таф аймағының Синон аңғарындағы қала. Абердареде 39 550 адам тұрады (2017 жылдың ортасы шамамен). Дар – ежелгі уэльс сөзі, «емен» (дервен – жекеше түрі), және 19 ғасырға дейін осы аңғарда ірі әрі әдемі емен ағаштары көп болған. Көне заманда, бұл өзен ежелгі кельт құдайы Даронмен, еменнің құдайымен байланысты болған болуы мүмкін. Осылайша, қала Абердарон және Дарон өзенімен этимологиялық байланысқа ие. Уэльстің көптеген жер-атаулары сияқты, бұл жер қаланың құрылуынан көп бұрын осы атпен белгілі болған болуы мүмкін.

Ерте тарих

Абердар мен Мертир арасындағы тауда бірнеше қалың тас үйінділері және дөңгелек британдық бекіністің қалдықтары бар. Бұл таудың өзінің Bryn y Beddau (бейттер төбесі) деп аталуына себеп болған болуы мүмкін, алайда басқа жергілікті аңыз-әңгімелер бұл атауды Хирваун Вргант шайқасымен байланыстырады.

Орта ғасырлар

Абердар Пеншен кентінің Меисгин аумағында орналасқан. Бұл аймақ дәстүрлі түрде Хирваун Вргант шайқасының болған жері ретінде танылады, онда норманды Роберт Фитцхамон мен Гламорганның соңғы Уэльс князі Истин ап Гурганттың біріккен әскерлері Дифед князі Рис ап Тевдврды жеңіске жеткізді. Шайқас Абердарда басталды деп саналады, ал қазіргі Жоғарғы және Төменгі Гадли (Жеңіс алаңы) аймақтары әрбір армияның штаб-пәтері ретінде белгілі. Бұл бастапқыда баптист Иоанн шіркеуінің төңірегінде орналасқан, кемінде 1189 жылға дейін сақталған ауыл шаруашылығымен айналысатын шағын ауыл болды. 15 ғасырдың ортасына қарай Абердарда су диірменімен қатар, сабанмен жабылған бірнеше шағын үйлер болған, бірақ олардың ешқайсысы бүгінгі күнге жеткен жоқ.

Өнеркәсіптік Aberdare

Абердер 19-ғасырдың басында екі маңызды өнеркәсіп саласының арқасында қарқынды өсті: біріншіден, темір, содан кейін көмір. Бұл өнімдерді тасымалдау үшін 1811 жылы Гламморганшир каналының тармағы ашылды, ал кейіннен теміржол Оңтүстік Уэльс жағалауына басты көлік құралына айналды. 1870-жылдардан бастап қала экономикасы көмір өндіру өнеркәсібімен басым болды, қалайы фабрикасы тек шағын ғана болды. Сонымен қатар, бірнеше кірпіш зауыттары мен сыра қайнатушылықтар да жұмыс істеді. 19-ғасырдың екінші жартысында қала жақсартуларға ие болды, жақын жердегі шахталарға қарамастан, тұруға жағымды орынға айналды. 1892 жылы Англия шіркеуімен байланысты аспирантуралық теологиялық колледж ашылды, бірақ 1907 жылы ол Лландаффқа көшірілді. Бұл өсім қаланың оңтүстігіндегі, бұрынғыда ауыл шаруашылығымен айналысқан Бленгавр және Кефнпеннар аймақтарында шоғырланды. Абердар ауданының (қала орталығында) халқы 1841 жылы 9 322, 1851 жылы 18 774, ал 1861 жылы 37 487 адамды құрады. 1870-жылдары шағын төмендеуге қарамастан, халық саны өсуін жалғастырды, 20-ғасырдың басындағы алғашқы онжылдықта, негізінен, бу көмірі саудасының нәтижесінде, айтарлықтай күрт өсім байқалды, 1911 жылы 53 779 адамға жетті. Кейіннен ауыр өнеркәсіптің көп бөлігін жоғалтуға байланысты халық саны азайды. 2001 жылғы халық санауы бойынша Абердар халқы 31 705 адамды құрады (Уэльстегі ең ірі 13-орында). 2011 жылы бұл көрсеткіш 29 748-ге төмендеді, бірақ бұл көрсеткішке Абераман, Аберкумбой, Кьюмбах және Ллвидкодтың айналасындағы халқы да кіреді.

Тіл

Уэльс тілі 20-ғасырдың ортасына дейін басты тіл болды және Абердар уэльс тіліндегі баспаның маңызды орталығы еді. Алғашқы көшіп келгендердің көп бөлігі уэльс тілінде сөйлеген, ал 1851 жылы Уэльстен тыс жерде туғандардың үлесі он пайызды құрады. 1847 жылы Уэльстегі білім беру жүйесіне қатысты тергеуде (оның есебі Уэльсте «Көк кітаптарға опасыздық» – Brad y Llyfrau Gleision деп белгілі) Абердардың англикандық викарийі Джон Гриффит өзінің даулы куәлігінде ағылшын тілінің «жалпы түсінікті» екенін айтты және Радноршир мен Оңтүстік Пемброкшир сияқты ағылшын тілінде сөйлейтін аймақтардан келген адамдардың қоныс аударуын атап өтті. Гриффит сондай-ақ уэльс тілінде сөйлейтін халық туралы, және ол Абердар әйелдерінің төмендеген моральдық келбеті деп санайтын жайттар туралы айтты, яғни жыныстық еркіндік әлеуметтік норма ретінде қабылдалған, шахтерлер арасында маскүнемдік пен қарапайымдық кең таралған, ал нонконформистердің діни тәжірибелеріндегі шектен тыс сезімталдық оны қынжырды. Бұл куәліктер Уэльстіктерді «білімсіз», «жалқау» және «адамгершіліксіз» деп жариялаған және мұның себебі уэльс тілін қолданудың жалғасуы деп көрсеткен баяндаманың қорытындыларына әсер етті. Осы даулы есептер жергілікті нонконформист пасторы Томас Прайстың Кальфарияда қоғамдық жиналыстар ұйымдастыруына мүмкіндік берді, оның нәтижесінде ол викарийдің куәлігіне қатысты жетекші сыншыға айналды, және тікелей мәнде уэльс тілінің де, жергілікті халықтың моральдық қасиеттерінің де қорғаушысы болды. Гриффитстің жергілікті наразылықтан қашу үшін көршілес аңғардағы Мертирге викарий болып тағайындалғаны туралы әлі де айтылып жүр, тіпті ол Абердардан кеткенге дейін он жылдан астам уақыт өткенімен. Бұл есептер мен одан кейінгі қорғаныс Абердар, Синон аңғары және тіпті одан да кеңірек аймақтың индустриалды тарихы бойында мақтанышпен нонконформисттік және уэльс тілінде сөйлейтін ел ретіндегі беделін сақтап қалды. 1901 жылғы халық санағы бойынша Абердар қалалық округінің халқының 71,5% уэльс тілінде сөйлеген, бірақ 1911 жылы бұл көрсеткіш 65,2%-ға төмендеді. 1911 жылғы деректер көрсеткендей, уэльс тілінде ескі буын жастарға қарағанда көбірек сөйлейді, ал әйелдер ерлерге қарағанда көбірек сөйлейді. Бірінші дүниежүзілік соғыста ер адамдардың қаза болуы және одан туындаған экономикалық қиындықтар тілдік өзгерістерді жеделдетті. Ағылшын тілі біртіндеп уэльс тілін қауымдық тіл ретінде ығыстыра бастады, бұл қаладағы уэльс тіліндегі баспасөздің құлдырауынан көрінді. Бұл үрдіс Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін де жалғасты, тіпті уэльс тілінде білім берудің дамуына қарамастан. Ysgol Gymraeg Aberdâr, уэльс тілінде білім беретін бастауыш мектеп, 1950-ші жылдары Идвал Рис басшылығымен құрылды. 2011 жылғы халық санағы бойынша, үш жастан асқан Абердар тұрғындарының 11,6%-ы уэльс тілінде сөйлей алады, ал 3-тен 15 жасқа дейінгілердің 24,8%-ы оны сөйлей алатынын мәлімдеді.

Мәдениет

Абердар өзінің гүлдену жылдарында Уэльс мәдениетінің орталығы болып саналды: ол 1861 жылы алғашқы Ұлттық Эстеддфодты қабылдады, оған Дэвид Уильямс (Алау Гох) тікелей қатысты. Қала тұрғындары бұл оқиғаны еске алу үшін жергілікті саябақта ескерткіш орнатты. Жергілікті Эстеддфодтар көптен бері аймақта өткізіліп келді, олармен Уильям Уильямс (Карв Кох) сияқты тұлғалар байланысты болды. Эстеддфод 1885 жылы Абердарде және 1956 жылы Абердар паркінде қайтадан өтті, онда Горсед тұрған тастар әлі де сақталған. Абердареде өткен соңғы Ұлттық Эстеддфодта 1956 жылы Мэтонви Хьюз төрағалық етті. 19 ғасырдың ортасынан бастап Абердар маңызды баспа орталығы болды, онда көптеген кітаптар мен журналдар шығарылды, олардың көпшілігі уэльс тілінде жазылған. 1856 жылдан 1882 жылға дейін Абердарде "Y Gwladgarwr" (Патриот) атты газет жарық көрді және Оңтүстік Уэльс аңғарларында кеңінен таралды. 1875 жылдан бастап Абердарде Джон Миллс "Tarian y Gweithiwr" (Жұмысшының қалқаны) атты табысты газет шығарды. "Y Darian" деп белгілі болған бұл газет аймақтың кеншілері мен теміршілері арасындағы кәсіби одақ қозғалысын ынталандырды. Кеншілердің көшбасшысы Уильям Абрахам газеттен қолдау алды, ол сонымен қатар радикалды бейконформистік либерализммен де байланысты болды. Саяси жұмысшы қозғалысының күшеюі және аңғарларда уэльс тілінің кейіннен төмендеуі, нәтижесінде газеттің 1934 жылы жабылуына әкелді. Coliseum Theatre – 600 орындық зал мен кинотеатры бар Абердардің негізгі өнер орталығы. Ол жақын орналасқан Тресинон қаласында 1938 жылы кеншілердің жарналары есебінен салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс ақыны Алун Льюис Абердарға жақын, Кумаман ауылында дүниеге келді; оның құрметіне тақта орнатылған, онда оның "Абердаредегі тау" өлеңінен үзінді келтірілген. Stereophonics рок-тобының негізін қалаушылары Кумаманнан шыққан. Сонымен қатар, Ванкувердің The Manvils рок-тобының гитарисі Марк Пэрри осы қалада туған. Анархистік панк-тобы Crass Ұлыбританиядағы кеншілер ереуілі кезінде Абердардегі ереуілдегі кеншілер үшін соңғы концертін өткізді. Гриффит Рис Джонс – немесе, көпшілікке белгілі болғандай, Caradog – танымал "Côr Mawr" ("үлкен хордың") дирижері болды, ол 460-қа жуық дауыстан тұратын (Оңтүстік Уэльс хор одағы), 1870 жылдары Лондондағы Кристалл Палас хорлық сайыстарында екі рет бірінші жүлдеге ие болды. Ол 1920 жылы Виктория алаңында ашылған мүсінші Джоскомб Джонның қаладағы ең танымал мүсінінде бейнеленген. Абердар Германияның Равенсбург қаласымен мәдени байланыс орнатқан.

Англия шіркеуі

Бастапқыда Әулие Жоханн Креститель шіркеуі 1189 жылы салынған. Оның бастапқы сәулетінің бір бөлігі әлі де сақталған. Бұл Уэльс шіркеуі Абердар қауымының ортасында тұр және салынғаннан бері кең ауқымды жұмыстар жүргізілген. Шіркеуде заманауи электрлік, екі мануалды және педальды құбырлы орган бар, ол әлі де қызметтерде қолданылады. Сент-Элванды салған Абердар викарийі Джон Гриффит, доңғалақтағы Англикан шіркеуінің рөлін бірқатар басқа шіркеулерді, соның ішінде Сент-Фаган және Тресинон шіркеулерін салу арқылы өзгертті. Қауымдағы басқа шіркеулер: Сент-Люк (Cwmdare), Сент-Джеймс (Llwydcoed) және Сент-Мэтью (1891) (Абернант). Абераман және Кумаман қауымында екі мануалды және педаль тақтасы бар әдемі ескі құбырлы органмен Сент-Маргарет шіркеуі орналасқан. Сондай-ақ осы қауымда Кумамандағы Сент-Жозеф шіркеуі бар. Сент-Жозефте жақында көптеген демалыс жұмыстары жүргізілді, нәтижесінде шіркеу әдемі гүлдік бақпен қоршалған қоғамдық орталыққа айналдырылды және Кумаман мүсіндер жолына жетелейді. Дегенмен, шіркеуде жүйелі түрде ғибадат ету жалғасуда. Мұнда екі мануалды және педальды электрлік орган бар, ал шіркеудің алдыңғы және бүйірлерінде динамиктер орналасқан. 1910 жылы Абердар қалалық округінде 34 Англикан шіркеуі болды. Сол жылы белгілі бір жексенбіде ғибадат орындарына қатысушылар туралы сауалнамада ғибадат етушілердің 17,8% шіркеу қызметтеріне қатысқан, ал қалғаны конформистік шіркеулерге барған. Жергілікті газет, Aberdare Leader, қайта жандануға бастапқыда күдікпен қарады және оның тудырған "артық қызуына" қарсылық білдірді. Тресинон қайта жанданудан ерекше зардап шекті, ал онда өткізілген жиналыстар Абердардегі жиналыстарға қарағанда көбірек эмоция мен қызығушылықты қозғады делінген. Қайта жанданудың әсері қысқа мерзімде маңызды болды, бірақ ұзақ мерзімде өте уақытша болды. Қайта жанданудың тікелей әсері басылғаннан кейін, 20 ғасырдың басында шіркеулердің ықпалының біртіндеп төмендегені анық болды. Бұл социализмнің өрлеуі және жас ұрпақтың ағылшын тіліне көбірек бет бұруына байланысты тілдік өзгерістер сияқты бірнеше факторлармен түсіндіріледі. Р. Дж. Кэмпбелл ұсынған Жаңа теология сияқты теологиялық даулар да болды. Көптеген шіркеулердің ішінде бастапқы мақсатына сай пайдаланылатындары аз, ал мыңжылдықтың басында біразы жабылды. Көптеген шіркеулер тұрғын үйге немесе басқа мақсаттарға (соның ішінде Робертстаундағы мешітке айналған) қайта жаратылды, ал кейбіреулері бұзылды. Ерекше шіркеулердің арасында Кальфария (Абердаре) және Сейон (Кумаман) (Баптист); Сарон (Абердаре) және Силоа (Абердаре) (Тәуелсіз); және Бетания (Абердаре) (Кальвинистік методист) бар.

Тәуелсіздер

Абердар аймағындағы ең алғашқы уэльс тәуелсіз немесе конгрегационалистік шіркеу Эбенизер, Тресинон болды, алайда 18-шы ғасырдың соңынан бастап Хирваун сияқты жергілікті тұрғын үйлерде жиналыстар өткізіліп келді. 19-шы ғасырда тәуелсіздер ғибадат орындарының саны ең көп өсті: 1837 жылы екі болса, 1897 жылы жиырма беске (олардың төртеуі ағылшын тіліндегі қауымдар) жетті. 1910 жылға қарай 35 тәуелсіз шіркеу болды, олардың жалпы мүше саны 8612 адамды құрады.

Баптистер

Баптистер Абердаредегі конформистік емес дін тобының ең ықпалдысы болды және олардың дамуына пастор Томас Прайс жетекшілік етті. Ол 1840 жылдардың басында Кальфария шіркеуінің пасторы ретінде Абердареге келді. 1837 жылы баптистердің үш шіркеуі болған, ал 1897 жылы жиырмаға жетті, олардың он жетісі Уэльске қатысты. Осы баптист шіркеулерінің көпшілігі Томас Прайстің ықпалымен құрылды, ол мүшелерді Уэльстің ауылдық аймақтарынан қала мен аймаққа көшіп келгендерді тарту үшін филиалдық шіркеулер ашуға ынталандырды. Шіркеулер тұрақты жиналыстар үшін бірікті, оның ішінде Синон өзенінде өткізілетін крещение рәсімі де болды. Осының нәтижесінде Прайс аймақтың діни өміріне кез келген басқа пастордан гөрі әлдеқайда зор ықпал етті.

Кальвинистік методистер

1910 жылға қарай Абердар қалалық округінде 24 кальвинистік методистік шіркеу болды, олардың жалпы мүше саны 4879 адамды құрады.

Басқа атаулар

1878 жылы Уэльс тілінде сөйлейтін Mother Shepherd құтқару армиясы тарапынан Абердар қаласына жіберілді, бұл олардың миссиясының өсу кезеңінің бастамасы болды. Бес жыл ішінде ол Лондонға қайтарылмас бұрын жеті жаңа бекет құрды. Шепард Абердарға халыққа қызмет ету үшін қайтып келді. 1930 жылы оған қошеметті жерлеу рәсімі өткізілді. 1910 жылға қарай Уэслиан методистерінің 14 құдайға сиынатын орны болды, онда оның тарихы және Уэльстегі унитаризм тарихы туралы көптеген лекциялар оқылды. Шіркеуде екі мануалды, педаль тақтасы бар құбырлы орган бар, ол барлық құлшылықтарда қолданылады. Қазіргі органшы – Грейс Джонс, бұрынғы органшы Джейкоб Джонстың қарындасы. Ілесіп жатқан мектеп бөлмесі құлшылықтан кейінгі жиналыстар мен әлеуметтік кездесулер үшін пайдаланылады.

Иудаизм

Сеймур көшесінде бір кезде 1800 жылдардың соңында ашылған, бірақ 1957 жылы жабылған синагога орналасқан. Қазір сол жерде көк тақта орнатылған.

Білім

1847 жылғы білім беру туралы есептерге реакция көрсеткендей, қауымдағы білім берудің жағдайы ерте өнеркәсіптік кезеңде алаңдаушылық туғызды. Бастапқыда, Абердаре викарі комиссионерлерге берген түсініктемелеріне қарсы, пастор Томас Прайс бастаған наразылық болды. Алайда, тереңірек зерделенгенде, есептерде білім беру мүмкіндігінің жетіспеушілігі тек Абердарде ғана емес, жалпы аңғарлардағы қауымдастықтарда да бар екені көрсетілді. Олар темір зауыптарын жұмысшылардың балалары үшін мектептер ашпағаны үшін, сондай-ақ бейресми дін өкілдерін британдық мектептер құрмағаны үшін де сынға алды. Абердардегі он мектепте бар болғаны 1317 балаға орын болды, бұл халықтың шағын бөлігі еді. Осы сынға байланысты, негізгі бейресми дін ұйымдары бірлесіп, жергілікті жерде Ysgol y Comin деп аталатын британдық мектеп ашуға кірісті, ол 1848 жылы ашылды және 200 оқушыны қабылдады. Мектептің ашылуына байланысты қаржы жиналды, қарыздар төленді және Прайс пен Дэвид Уильямс (Алау Гоч) сөз сөйлеген қоғамдық жиналыс өтті. Бұл кезеңде ағылшын шіркеуі мен бейресми дін өкілдерінің арасында білім беру мәселесі бойынша көп күш жұмсалды. 1871 жылы Абердар мектеп кеңесінің құрылуы білім беру мүмкіндігін кеңейтті, бірақ діни бәсекелестікті де күшейтті. Мектеп кеңесінің сайлаулары көбінесе діни негізде өтті. Осы шиеленістерге қарамастан, кеңес бірнеше қолданыстағы мектептерді қабылдап, жаңаларын ашты. 1889 жылға қарай кеңес басқаратын он төрт мектеп болды, бірақ сабақтан қалу және оқушылардың жетіспеушілігі көптеген өнеркәсіптік аудандардағыдай проблема болып қала берді. Сол кездегі басқа мемлекеттік органдармен (жоғарыда "Жергілікті басқару" дегенді қараңыз) мектеп кеңесінің құрамы көмір иелері мен шахта басшылары, бейресми дін министрлері, кәсіби мамандар мен саудагерлерден тұрды. Англикан дін қызметкерлері тек сирек сайланды және Дэвид Морганды (Дай ор Нант) қоспағанда, жұмысшы табынан шыққан кандидаттар бір мерзімнен артық сайланбады.

Көлік

Қаланы Абердар теміржол станциясы және Абердар автобус станциясы жайлайды, олар қала орталығында бір-бірінің қарамағысында орналасқан. Сондай-ақ, қала 2012–2013 жылдары кең ауқымды қайта құру жобасына ұшырады.

Спорт

Абердаре Taplasau Hâf (жазғы ойындар/билер), жарыстар және gwrolgampau ("еркектік спорт") дәстүрлерімен "өте ерекше" деп танылды, олар кем дегенде 1640 жылдардан бері аймақтың айрықша белгісі болған. Қалада сонымен қатар Yr Ynys тарихи спорт алаңы орналасқан, ол алғашқы Регби лигасының халықаралық матчын, кәсіби Регби лигасының командасын, футбол лигасының ойынын және "Барлық Қаралар" командасының тур ойынын қабылдаған. Бүгінде Йнис қаланың регби және крикет командаларына, сондай-ақ Собелл демалыс орталығына және Рон Джонс жеңіл атлетика стадионына ие, бұл 263 орындық стадион, төселген жарыс жолы мен жеңіл атлетика жабдықтарымен жабдықталған, және Абердар өңірінің ЖКА-сының үйі.

Крикет

1968 жылы Йнис аймағында крикет клубы қайта құрылды және өзен жағасына жақын орналасқандығына байланысты Риверсайд крикет клубы деп аталды. Кейін клуб Dare Valley CC деп, содан кейін Абердер CC деп өзгертілді. 2008 жылы клубқа Йнистің 1-аймағының шекарасынан тыс жерге 25 жылға жалға берілді, осы жерде клуб үйі мен жаттығу желілері салынысқан. 2010 жылдары бұған қоса, Қоғамдық орталық және кафе құрылысы да салынды. Бүгінде клубта 3 ересектер командасы және 4 жасөспірімдер командасы бар.

Регби лигасы

1908 жылдың 1 қаңтарында Солтүстік Одақ Ynys стадионын ең алғашқы халықаралық регби лигасы матчын қабылдау үшін жалдады. Матч жартылай мұздаған алаңда өтті. Шешуші голды жергілікті жұлдыз және бұрынғы Aberdare RFC ойыншысы Дай "Tarw" Джонс соқты, ол соңғы сигналға бірнеше минут қалғанда ұпай алып, Уэльске 9–8 есебімен жеңіс сыйлады. Матчқа 15 000 төлем жасаған көрермен келді, ал 560 фунт стерлингтік билет сатудан түскен табыс регби лигасының коммерциялық әлеуетін көрсетті. Бұл оқиға Солтүстік Одақтың Оңтүстік Уэльсте кәсіби командаларды құруға тырысқан кезінде болды және Уэльс регби одағы Aberdare RFC-ге кәсібилігі үшін санкция салғаннан (Джонсқа өмір бойына тыйым салу) кейін бірнеше ай өткен соң орын алды. Осыған байланысты Aberdare-де регби лигасы клубын құру жөніндегі талқылаулар жылдам дамыды және 1908 жылдың 21 шілдесінде Aberdare RLFC Солтүстік Одақтың регби лигасына қабылданды. 1908 жылдың 5 қыркүйегінде жаңа команда алғашқы матчын 3000 көрерменнің алдында Уиганға қарсы өткізді. Көпшілік қолдауының мүмкіндігі 1908 жылдың 10 қарашасында тағы да көрсетілді, сол күні Ynys стадионы екінші халықаралық команданы қабылдады, 5000 көрермен Aberdare-нің алғашқы турлық Австралия командасына қарсы ойынын тамашалады. Алайда Aberdare клубы Уэльс командасының жетістіктерін қайталай алмады және матчты 10–37 есебімен ұтылды. Шындығында, Aberdare Солтүстік Одақтың ережелерімен күресіп, бастапқыда жоғары көрермен саны нашар нәтижелерге байланысты азайды, нәтижесінде Aberdare Регби Футбол Лигасындағы жалғыз маусымын соңғы орында аяқтады. Соңында 1909 жылдың 10 шілдесінде Aberdare қаржылық жағдайында «күтпеген қиындықтар» туындағанын хабарлады және Солтүстік регби лигасынан шықты. Клуб ХХ ғасырдың басында жергілікті жұлдыз Дай 'Tarw' Джонстың 1905 жылдан 1907 жылға дейін капитандық еткеніне байланысты үлкен жетістіктерге жетті. Джонс клубтық, өкілдік және халықаралық ойындарда танымал болды. Ең бастысы, Джонс Уэльстің Жаңа Зеландияның All Blacks командасын жеңген «Ғасырдың матчында» маңызды рөл атқарды. 1907 жылы Джонс және Aberdare клубы кәсіби дауға маңызды үлес қосты, нәтижесінде Уэльс регби одағы клубтың бүкіл комитеті мен бірқатар ойыншыларды (Джонсқа өмір бойына тыйым салуды қоса) тоқтатты. Бұл оқиғалар қаланың көптеген ойыншылары мен жанкүйерлерінің регби лигасына ауысуына әкелді, соның ішінде регби лигасының алғашқы халықаралық матчы және 1908 жылы Aberdare RLFC-нің құрылуы болды. Тоқтатуларға қарамастан, регби одағы қалада жалғасты, клуб (Aberaman RFC деп қайта аталды) Aberaman паркіне көшіп барды. Ynys стадионы 1935 жылдың 12 желтоқсанында өзінің алғашқы халықаралық регби одағы матчын қабылдады, онда 1935–36 жылғы All Blacks командасы Mid Districts командасына қарсы тур матчын өткізді. All Blacks командасы 6000 көрерменнің алдында 31–10 есебімен жеңіске жетті. Aberaman RFC 1960 жылдары Ynys стадионына оралды. 1971 жылдың ақпан айында Глостер көшесіндегі ескі Crown Hotel-де клуб үйі ашылды, содан кейін Ynys стадионында 20 000 фунт стерлингке бағаланған үлкен трибуна салынды. Регби одағында кәсібилік пайда болғаннан кейін, WRU-ның Aberdare-ге қатысты санкциялары күшін жойды. Осыған байланысты клуб қайтадан Aberdare RUFC атауын алды. Aberdare қаласында Abercwmboi RFC және Hirwaun RFC клубтары да орналасқан.

Футбол қауымдастығы

Ynys стадионында 1921-1927 жылдар аралығында Футбол лигасының мүшесі болған Абердар Атлетик ФК үйі болды. Абердаре соңғы маусымында турнир кестесінде соңғы орынға түсіп, 1928 жылы лигаға қайта сайланбағандықтан таратылды. Абердаман Атлетик ФК Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін ойнауын жалғастырды, ал 1945 жылы оның орнына Абердаре және Абердаман Атлетик, 1947 жылы Абердаре Таун ФК құрылды. Клуб Уэльс футбол лигасынде ойнауын жалғастыруда. Бүгінде Абердаре Таун Оңтүстік Уэльс Альянс лигасынде ойнайды және Абераман паркінде орналасқан.